Του Σωκράτη Ιωακείμ
Σε μια περίοδο που η ενεργειακή και στεγαστική κρίση επιβαρύνουν όλο και περισσότερο τα κυπριακά νοικοκυριά, η σημερινή ανακοίνωση των μέτρων στήριξης από την κυβέρνηση δημιουργεί μία ενδιαφέρουσα αφετηρία για ανάλυση και προβληματισμό. Τα προτεινόμενα μέτρα, τα οποία περιλαμβάνουν φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδοτήσεις ρεύματος, υποστήριξη δανειοληπτών και κίνητρα για ανακαίνιση ακινήτων, συνιστούν μια σύνθετη παρέμβαση με αρκετές διαστάσεις. Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα κατά πόσον οι δράσεις αυτές αρκούν να θωρακίσουν την κυπριακή κοινωνία έναντι των βαθύτερων και μακροχρόνιων προβλημάτων που την πλήττουν. Ας αξιολογήσουμε την ουσία και την προοπτική αυτών των μέτρων, θέτοντας επί τάπητος τα κενά και τις ευκαιρίες που ενδεχομένως να διαφεύγουν από τον δημόσιο διάλογο.
Επιδότηση ρεύματος
Η επιδότηση του ενεργειακού κόστους, ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ, που στοχεύει περίπου 22.200 χαμηλοσυνταξιούχους και 10.700 μονογονεϊκές οικογένειες, είναι μια χειροπιαστή στήριξη με αναμφισβήτητα θετική επίδραση στο βραχυπρόθεσμο εισόδημα των πιο ευάλωτων πολιτών. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου αυτού περιορίζεται από τη βραχυπρόθεσμη φύση του. Δεν προσφέρει μακροχρόνια λύση στο πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης ή στην ανάγκη για ενσωμάτωση βιώσιμων πρακτικών ενέργειας στη ζωή των Κυπρίων.
Η παραμονή της Κύπρου στις υψηλές τιμές ενέργειας επιτάσσει στρατηγικές που να στοχεύουν στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης. Ενώ η άμεση επιδότηση είναι σίγουρα χρήσιμη, οι πολίτες αξίζουν παράλληλα μία περισσότερο στρατηγική διαχείριση, η οποία να εμπνέεται από βιώσιμες πολιτικές ενεργειακής αυτονομίας και από τη σταδιακή ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Φωτοβολταϊκά για Όλους
Η εξαγγελία του προγράμματος «Φωτοβολταϊκά για Όλους», με συνολικό κονδύλι 15 εκατομμυρίων ευρώ, υπόσχεται μια προσιτή προσέγγιση για την ενίσχυση της ηλιακής ενέργειας στην Κύπρο. Οι πολυμελείς οικογένειες που θα επωφεληθούν από την επιδότηση για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κατοικίες μπορούν να μειώσουν το κόστος του ρεύματος και να αποκτήσουν αυτονομία. Όμως, αξίζει να διερωτηθούμε πόσο προσβάσιμο θα είναι το μέτρο αυτό σε όλους τους πολίτες, ιδιαίτερα δεδομένου ότι το πρόγραμμα βασίζεται σε έναν σύνθετο και γραφειοκρατικό μηχανισμό, ο οποίος σε άλλες περιπτώσεις έχει αποδειχθεί αργός και αναποτελεσματικός.
Η διασφάλιση της ορθής λειτουργίας του συστήματος ενίσχυσης είναι καίριας σημασίας, ενώ η ανάγκη για πιο ευρεία και συνεχή εφαρμογή φωτοβολταϊκών λύσεων ξεπερνά τις όποιες επιδοτήσεις μεμονωμένων καταναλωτών. Αντί να αποτελεί μια μεμονωμένη ενέργεια, η ενεργειακή αυτονομία θα πρέπει να καταστεί κεντρικός πυλώνας πολιτικής με στόχο τη διαρκή μείωση των εισαγωγών ενέργειας και τη δημιουργία πραγματικών κινήτρων για επενδύσεις σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας.
Ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών
Η διεύρυνση του Σχεδίου «Εξοικονομώ-Αναβαθμίζω», με ένα κονδύλι 30 εκατομμυρίων ευρώ, που στοχεύει στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, ανταποκρίνεται σε δύο αναγκαιότητες: την οικονομική υποστήριξη των πολιτών και τη δέσμευση της Κύπρου στους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς στόχους. Η μείωση του ενεργειακού κόστους μέσω αυτής της αναβάθμισης είναι ένα πρακτικό βήμα που όμως δεν απαντά πλήρως στις ανάγκες της κυπριακής κοινωνίας για βέλτιστη ενεργειακή διαχείριση.
Για να είναι το πρόγραμμα βιώσιμο, χρειάζεται αυστηρή παρακολούθηση, διαφάνεια στις αναθέσεις και ένας συστηματικός έλεγχος της αποτελεσματικότητας των επεμβάσεων. Μια άμεση προτεραιότητα για την Κύπρο θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να ενθαρρύνει διαρκή και ολοκληρωμένη ενεργειακή αναβάθμιση στις κτιριακές υποδομές, πέρα από τα στενά πλαίσια μεμονωμένων επιδοτούμενων έργων.
Στεγαστική στήριξη
Στον τομέα της στέγασης, η κυβέρνηση προχωρά με δύο φιλόδοξα μέτρα: την επιδότηση επιτοκίων σε στεγαστικά δάνεια πρώτης κατοικίας και το νέο πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Ενοικιάζω». Ενώ η επιδότηση του επιτοκίου μπορεί να ανακουφίσει τις νέες οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες λόγω της αύξησης των επιτοκίων, το όφελος αυτό θα διαρκέσει μόνο για την περίοδο της επιδότησης. Χωρίς περαιτέρω διασφάλιση των εισοδημάτων και τη δημιουργία πολιτικών που να αποτρέπουν τις ακραίες διακυμάνσεις στα επιτόκια, αυτό το μέτρο παραμένει μια συγκυριακή λύση που δεν εγγυάται την οικονομική ασφάλεια των δανειοληπτών στο μέλλον.
Παράλληλα, το πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Ενοικιάζω» φαίνεται να έχει έναν ελπιδοφόρο χαρακτήρα ως προς τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε προσιτή στέγαση, ενισχύοντας την εκμετάλλευση των εγκαταλειμμένων ακινήτων. Η εφαρμογή του προγράμματος με προβλέψεις για τη διαχείριση των εκμισθώσεων και τη σταθερότητα στις τιμές των ενοικίων είναι απαραίτητη, ώστε το μέτρο να μην περιοριστεί σε μια προσωρινή λύση που να αποδειχθεί ανεπαρκής στο απαιτητικό τοπίο της κυπριακής αγοράς ακινήτων.
Πολύπλευρες προκλήσεις
Η Κύπρος αντιμετωπίζει πολύπλευρες προκλήσεις: από την ενεργειακή της εξάρτηση μέχρι την ανάγκη για πιο προσιτή στέγαση. Τα μέτρα που ανακοινώθηκαν αποτελούν μια καλή βάση για άμεση ανακούφιση, αλλά αν το ζητούμενο είναι η μακροπρόθεσμη ευημερία των πολιτών, απαιτείται ολοκληρωμένος προγραμματισμός που να στηρίζεται σε ουσιαστικές αλλαγές στην οικονομία και στην αγορά εργασίας. Οι δράσεις της κυβέρνησης οφείλουν να μεταβούν από την παροχή απλής βοήθειας σε δομικές αλλαγές που θα εμπεδώσουν μια σταθερή οικονομική ανάπτυξη, την αύξηση των διαθέσιμων εισοδημάτων και την ενίσχυση των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος χρειάζεται μια στρατηγική ενέργεια που να στοχεύει στην αυξανόμενη αυτονομία, ένα σύστημα κοινωνικής κατοικίας που να διασφαλίζει την προσιτή στέγαση και πολιτικές που να επιτρέπουν στους πολίτες να προγραμματίσουν με ασφάλεια το μέλλον τους. Αυτός είναι ο οδικός χάρτης που θα κρίνει όχι μόνο τη βιωσιμότητα αυτών των μέτρων αλλά και την κοινωνική συνοχή της χώρας μας. Οψόμεθα!
