Η πολιτική ψυχολογία της ηγεσίας και οι ανησυχίες γύρω από τις αποφάσεις του Donald Trump σε μια περίοδο γεωπολιτικών εντάσεων
Γράφει η Μουρίκη
Η προσωπικότητα του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί εδώ και αρκετά χρόνια αντικείμενο συστηματικής συζήτησης και μελέτης στους κύκλους της πολιτικής επιστήμης, της πολιτικής ψυχολογίας και της διεθνούς ανάλυσης. Από την πρώτη του προεδρική θητεία μέχρι την επανεμφάνισή του στο επίκεντρο της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, ερευνητές και αναλυτές επιχειρούν να κατανοήσουν ένα βασικό ερώτημα: σε ποιο βαθμό τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενός ηγέτη μπορούν να επηρεάσουν τη σταθερότητα της πολιτικής του συμπεριφοράς και ποιοι κίνδυνοι ενδέχεται να προκύψουν όταν μια υπερδύναμη κυβερνάται από μια ιδιαίτερα απρόβλεπτη πολιτική φυσιογνωμία.
Σημαντικός αριθμός μελετών που εξετάζουν το στυλ λήψης αποφάσεων του Τραμπ υποστηρίζουν ότι αυτό χαρακτηρίζεται από έντονη συγκυριακότητα και περιορισμένη προσήλωση σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές δομές. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Dan McAdams έχει περιγράψει τον Τραμπ ως «episodic man», δηλαδή ως μια προσωπικότητα που τείνει να λειτουργεί κυρίως στο επίπεδο της στιγμής, χωρίς να εντάσσει τις αποφάσεις της σε μια συνεκτική αφήγηση για το μέλλον. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η πολιτική συμπεριφορά του καθορίζεται συχνά από την ανάγκη επικοινωνιακής επικράτησης στο παρόν, από την επιθυμία επιβολής στον πολιτικό αντίπαλο ή από τη διαχείριση της δημόσιας εικόνας του.
Η συγκεκριμένη ερμηνεία οδηγεί αρκετούς αναλυτές στο συμπέρασμα ότι οι αποφάσεις του εμφανίζουν συχνά στοιχεία παρορμητισμού και έντονης συναισθηματικής αντίδρασης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η πολιτική του στάση φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά από προσωπικές αντιπαραθέσεις, από την κριτική των μέσων ενημέρωσης ή από την ανάγκη διατήρησης μιας ισχυρής και κυριαρχικής ηγετικής εικόνας. Σε συνθήκες πολιτικής έντασης ή διεθνών κρίσεων, αυτή η τάση μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον αυξημένης πολιτικής αβεβαιότητας.
Παράλληλα, ωστόσο, ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι πίσω από τη φαινομενική αστάθεια των πολιτικών του τακτικών διακρίνεται μια αξιοσημείωτη συνέπεια σε βασικές ιδεολογικές κατευθύνσεις. Η αρχή του «America First», η έμφαση σε έντονα συναλλακτικές σχέσεις με συμμάχους και αντιπάλους, καθώς και η προβολή της εικόνας ενός ηγέτη που δεν διστάζει να συγκρουστεί με το διεθνές κατεστημένο αποτελούν στοιχεία που εμφανίζονται με σχετική σταθερότητα στον πολιτικό του λόγο. Υπό αυτή την έννοια, η μεταβλητότητα δεν αφορά τόσο τους στρατηγικούς στόχους όσο τις τακτικές που επιλέγονται για την επίτευξή τους.
Στην ανάλυση της επικοινωνιακής του στρατηγικής, αρκετοί ψυχολόγοι έχουν επίσης επισημάνει την επαναλαμβανόμενη χρήση της τακτικής DARVO — Deny, Attack, Reverse Victim and Offender (Άρνηση, Επίθεση και Αντιστροφή Θύματος και Θύτη). Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, όταν δέχεται κριτική, ο Τραμπ τείνει αρχικά να αρνείται την κατηγορία, στη συνέχεια να επιτίθεται στον επικριτή και τελικά να παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα μιας άδικης επίθεσης. Η συγκεκριμένη επικοινωνιακή πρακτική θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματική στην πολιτική επικοινωνία, καθώς μετατοπίζει το πλαίσιο της συζήτησης και συχνά ενισχύει τη συσπείρωση των υποστηρικτών.
Οι ανησυχίες που εκφράζονται από ορισμένους αναλυτές δεν περιορίζονται μόνο στο επίπεδο της επικοινωνίας ή της πολιτικής τακτικής. Σε αρκετές μελέτες διατυπώνεται ο προβληματισμός ότι συγκεκριμένα στοιχεία της πολιτικής συμπεριφοράς του Τραμπ θα μπορούσαν να συμβάλουν στη σταδιακή διάβρωση θεσμικών ισορροπιών. Η αμφισβήτηση εκλογικών διαδικασιών, η επιθετική ρητορική απέναντι σε θεσμούς και η τάση αμφισβήτησης της τεχνοκρατικής γνώσης έχουν αναφερθεί ως παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάσουν την ποιότητα της δημοκρατικής λειτουργίας.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που επισημαίνεται συχνά στις σχετικές αναλύσεις είναι η έντονα προσωποκεντρική διάσταση της πολιτικής του δράσης. Δημοσιογραφικές έρευνες και μαρτυρίες πρώην συνεργατών έχουν καταγράψει περιπτώσεις όπου πολιτικές επιλογές φαίνεται να επηρεάστηκαν από προσωπικές αντιπαλότητες ή από την επιθυμία πολιτικής ανταπόδοσης. Σε ένα σύστημα εξουσίας τόσο ισχυρό όσο αυτό της αμερικανικής προεδρίας, η επίδραση τέτοιων κινήτρων μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετους παράγοντες αστάθειας.
Οι ανησυχίες γίνονται ακόμη πιο έντονες όταν η συζήτηση μεταφέρεται στο επίπεδο της διεθνούς ασφάλειας. Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών διαθέτει την τελική εξουσία για τη χρήση του πυρηνικού οπλοστασίου της χώρας. Ορισμένοι ειδικοί στη διεθνή ασφάλεια έχουν επισημάνει ότι μια ηγετική προσωπικότητα με ισχυρά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά και τάση παρορμητικών αντιδράσεων θα μπορούσε, υπό ακραίες συνθήκες, να αυξήσει τον κίνδυνο λανθασμένων ή δυσανάλογων αποφάσεων.
Ταυτόχρονα, η συχνά συγκρουσιακή στάση του Τραμπ απέναντι σε παραδοσιακούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών έχει θεωρηθεί από ορισμένους αναλυτές παράγοντας δυνητικής γεωπολιτικής αστάθειας. Η μετατροπή των διεθνών σχέσεων σε αυστηρά συναλλακτικά πλαίσια, η κριτική προς διεθνείς οργανισμούς και η επιθετική ρητορική μπορούν, σύμφωνα με αυτές τις αναλύσεις, να επηρεάσουν την ισορροπία ισχύος στο διεθνές σύστημα.
Παρά τις έντονες αυτές συζητήσεις, αρκετοί επιστήμονες καλούν σε προσοχή ως προς τις ψυχολογικές ερμηνείες πολιτικών ηγετών. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία έχει υιοθετήσει τον λεγόμενο «κανόνα Goldwater», σύμφωνα με τον οποίο οι ψυχίατροι δεν πρέπει να διατυπώνουν διαγνώσεις για δημόσια πρόσωπα χωρίς άμεση κλινική εξέταση. Με βάση αυτή τη θέση, ορισμένες συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται ως παρορμητικές μπορούν επίσης να ερμηνευθούν ως στοιχεία ενός ιδιαίτερα επιθετικού αλλά αποτελεσματικού πολιτικού στυλ.
Το ερώτημα, επομένως, παραμένει ανοιχτό. Ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να αποτελεί μια πολιτική προσωπικότητα που προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις και διαφορετικές ερμηνείες. Για τους επικριτές του αντιπροσωπεύει έναν απρόβλεπτο ηγέτη που ενδέχεται να δοκιμάσει τα όρια των θεσμών και της διεθνούς σταθερότητας. Για τους υποστηρικτές του αποτελεί έναν πολιτικό που αμφισβητεί το κατεστημένο και λειτουργεί με ένστικτο σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Σε κάθε περίπτωση, η σχέση ανάμεσα στην προσωπικότητα της ηγεσίας και τη λειτουργία των πολιτικών συστημάτων παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερευνητικά πεδία της σύγχρονης πολιτικής ψυχολογίας. Και σε μια εποχή πολλαπλών γεωπολιτικών εντάσεων, η κατανόηση αυτής της σχέσης ίσως αποδειχθεί πιο σημαντική από ποτέ.
The post Πόσο επικίνδυνος μπορεί να γίνει ένας απρόβλεπτος πρόεδρος; appeared first on SciNews.eu.
