Πώς έρχεται το ακραίο κρύο σε έναν θερμότερο πλανήτη: Η εξήγηση του Meteo

Η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας δεν καταργεί τις περιόδους έντονου κρύου. Η νέα ανάλυση του Meteo / Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών εξηγεί πώς η ατμοσφαιρική κυκλοφορία μεταφέρει πολικό αέρα νοτιότερα, ακόμη και όταν η μακροχρόνια τάση του κλίματος είναι η θέρμανση.

Οι κυματισμοί που ανοίγουν δρόμο στον ψυχρό αέρα

Στην ανάλυση της 8ης Νοεμβρίου, οι Κ. Λαγουβάρδος, Σ. Ντάφης, Β. Κοτρώνη και Κ. Παπαγιαννάκη περιγράφουν τον ρόλο του πολικού αεροχειμάρρου. Πρόκειται για ζώνη πολύ ισχυρών ανέμων στην ανώτερη τροπόσφαιρα, συνήθως σε ύψος περίπου 8–14 χιλιομέτρων, με βασική ροή από τα δυτικά προς τα ανατολικά.

Η διαδρομή του δεν είναι μια ευθεία γραμμή. Οι μεγάλοι κυματισμοί της κυκλοφορίας μπορούν να μεταφέρουν ψυχρό αέρα προς νοτιότερες περιοχές και θερμό αέρα προς τον βορρά. Έτσι δημιουργούνται οι συνθήκες για έντονες ψυχρές εισβολές σε περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας ή της Βόρειας Αμερικής.

Ο πολικός στρόβιλος βρίσκεται ψηλότερα

Ένα διαφορετικό σύστημα είναι ο στρατοσφαιρικός πολικός στρόβιλος, που αναπτύσσεται τον χειμώνα σε μεγαλύτερα ύψη, περίπου 15–50 χιλιόμετρα. Διαταραχές του μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να επηρεάσουν την κυκλοφορία χαμηλότερα στην ατμόσφαιρα και να ευνοήσουν ψυχρές εισβολές.

Αυτή η σύνδεση εξηγεί γιατί ένα φαινόμενο σε μεγάλη απόσταση ή σε διαφορετικό ύψος μπορεί να έχει επιπτώσεις στον καιρό μιας περιοχής. Δεν αρκεί όμως η γενική περιγραφή του μηχανισμού για να προσδιοριστεί ο τόπος, η ημερομηνία ή η ένταση ενός μελλοντικού επεισοδίου. Για αυτά απαιτείται η εκάστοτε πρόγνωση.

Τι δείχνει η μακροχρόνια εικόνα

Η αξιολόγηση της IPCC για τα ακραία φαινόμενα καταγράφει μείωση στη συχνότητα και στην ένταση των ψυχρών ακραίων επεισοδίων σε παγκόσμια κλίμακα από το 1950. Η φυσική μεταβλητότητα εξακολουθεί να προκαλεί περιόδους χαμηλών θερμοκρασιών, μέσα σε αυτή τη μεταβαλλόμενη μακροχρόνια εικόνα.

Το βρετανικό Met Office επίσης διαχωρίζει τη δυνατότητα εμφάνισης ενός ψυχρού επεισοδίου από τη μείωση της συχνότητας, της διάρκειας και της έντασης τέτοιων φαινομένων καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται. Μια κρύα ημέρα ή μια χιονόπτωση δεν αναιρεί από μόνη της μια τάση που προκύπτει από πολύ περισσότερα χρόνια και περιοχές.

Γιατί η διάκριση έχει πρακτική σημασία

Η κατανόηση της διαφοράς καιρού και κλίματος βοηθά τόσο στην ενημέρωση όσο και στην προετοιμασία. Ο μακροχρόνιος σχεδιασμός υποδομών χρειάζεται την κλιματική τάση, ενώ η αντιμετώπιση ενός συγκεκριμένου επεισοδίου χρειάζεται τις τρέχουσες προγνώσεις και προειδοποιήσεις.

Για την Κύπρο, η επιστημονική εξήγηση δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε προαναγγελία ακραίου ψύχους. Το χρηστικό συμπέρασμα είναι ότι η συνολική θέρμανση και η εμφάνιση πρόσκαιρου έντονου κρύου μπορούν να συνυπάρχουν. Το πότε και πού θα εκδηλωθεί ένα φαινόμενο παραμένει ξεχωριστό προγνωστικό ερώτημα.