«Ένα μικρό δωράκι»: Πώς τα Χριστούγεννα γίνονται λογαριασμός €650

Ένα δωράκι για το παιδί. Κάτι για το βαφτιστήρι. Ένα κουτί γλυκά για το σπίτι που θα μας καλέσει. Μετά έρχονται ο στολισμός, το γιορτινό τραπέζι και μια βόλτα με την οικογένεια. Καμία από αυτές τις αγορές δεν μοιάζει από μόνη της τεράστια. Όλες μαζί, όμως, μπορούν να γίνουν ένας λογαριασμός που δεν είχαμε υπολογίσει.

Στο υποθετικό παράδειγμα που ακολουθεί, τα δώρα είναι €225. Το συνολικό κόστος των γιορτών φτάνει τα €650. Δεν πρόκειται για έρευνα τιμών ή για τη μέση δαπάνη μιας οικογένειας στην Κύπρο. Είναι ένας διαφανής προϋπολογισμός που δείχνει τι αλλάζει όταν βάλουμε όλες τις αποδείξεις δίπλα δίπλα.

Στη σειρά του MoneyMatters, «Πού φεύγουν τα λεφτά μας», συγκεντρώνουμε αυτή τη φορά τα επιπλέον έξοδα των Χριστουγέννων. Όχι για να κόψουμε τη χαρά των ημερών, αλλά για να μη χρειαστεί να την πληρώσουμε ξανά τον Ιανουάριο.

Το δώρο δεν είναι πάντα ακριβό. Η λίστα μεγαλώνει

Το πρώτο ερώτημα δεν είναι «πόσο θα δώσω για κάθε δώρο;». Είναι «πόσα δώρα θα αγοράσω συνολικά;». Μια μικρή διαφορά στο ποσό πολλαπλασιάζεται με κάθε όνομα που προσθέτουμε στη λίστα.

Στο σενάριό μας, εννέα δώρα με υποθετικό όριο €25 το καθένα σημαίνουν 9 × €25 = €225. Δεν προσθέτουμε ξανά τα παιδικά παιχνίδια ως ξεχωριστή κατηγορία: αν είναι δώρα, βρίσκονται ήδη μέσα σε αυτό το ποσό.

Τα €25 δεν αποτελούν προτεινόμενη τιμή ούτε υποχρέωση απέναντι σε κανέναν. Το χρήσιμο είναι να γνωρίζουμε το σύνολο πριν από την πρώτη αγορά. Αν αυξήσουμε το όριο κάθε δώρου κατά €5, οι ίδιες εννέα αγορές προσθέτουν €45 στον λογαριασμό.

Τρία διαφορετικά Χριστούγεννα, τρεις λογαριασμοί

Ο παρακάτω πίνακας αφορά τρεις υποθετικές επιλογές για ένα νοικοκυριό δύο ενηλίκων και δύο παιδιών. Τα ποσά είναι παραδοχές προϋπολογισμού, όχι τιμοκατάλογοι καταστημάτων. Δεν ορίζουν τι είναι «αρκετό», «κανονικό» ή «πολυτελές» για μια οικογένεια.

Για τα δώρα υποθέτουμε έξι αγορές των €20 στο Α, εννέα των €25 στο Β και δέκα των €35 στο Γ. Στις υπόλοιπες γραμμές αλλάζουν οι επιλογές και τα όρια δαπάνης, όχι κάποιος υποτιθέμενος μέσος όρος της αγοράς.

Μετράμε μόνο όσα προστίθενται εξαιτίας των γιορτών. Στα τρόφιμα, για παράδειγμα, μπαίνει η επιπλέον δαπάνη πάνω από το συνηθισμένο φαγητό του σπιτιού, όχι ολόκληρος ο λογαριασμός της υπεραγοράς. Στις βόλτες μπαίνουν δραστηριότητες και αγορές εκτός σπιτιού, ενώ οι σχετικές μετακινήσεις βρίσκονται αποκλειστικά στην τελευταία γραμμή.

Υποθέτουμε ότι υπάρχει ήδη δέντρο και βασικός στολισμός. Δεν περιλαμβάνονται ταξίδι, ξενοδοχείο, μεγάλες αγορές για το σπίτι ή η πρόσθετη κατανάλωση ρεύματος από τον φωτισμό. Αν υπάρχουν, χρειάζονται ξεχωριστή γραμμή. Δεν περιλαμβάνεται ούτε κάποιο αχρησιμοποίητο «μαξιλάρι»: τα σύνολα αθροίζουν μόνο τις υποθετικές δαπάνες του πίνακα.

Τα υπόλοιπα €425 που δεν βρίσκονται κάτω από το δέντρο

Στο σενάριο των €650, μετά τα €225 των δώρων απομένουν €425 σε άλλες γιορτινές δαπάνες. Εκεί βρίσκεται ο λογαριασμός που χάνεται εύκολα από το οπτικό μας πεδίο: τα ψώνια για το τραπέζι πληρώνονται άλλη ημέρα, το parking αλλού και τα γλυκά σε διαφορετικό κατάστημα.

Η ίδια λογική ισχύει για μια οικογενειακή έξοδο. Αν υπάρχει εισιτήριο, δεν σημαίνει ότι είναι και η τελική τιμή της βόλτας. Πριν αποφασίσουμε, προσθέτουμε όσα σκοπεύουμε να πληρώσουμε για δραστηριότητες, φαγητό και μετακίνηση. Η είσοδος σε έναν χώρο και η χρήση κάθε παιχνιδιού ή υπηρεσίας δεν είναι κατ’ ανάγκη το ίδιο πράγμα.

Το τραπέζι θέλει αντίστοιχη καταγραφή. Πρώτα οι καλεσμένοι και το μενού, μετά οι ποσότητες. Το φαγητό που περισσεύει δεν είναι αυτόματα χαμένο, αλλά χρειάζεται σχέδιο αξιοποίησης και ασφαλούς συντήρησης. Όπως είδαμε στο άρθρο για τη σπατάλη τροφίμων, το φαγητό που πετάμε το έχουμε ήδη πληρώσει.

Η αγορά του Νοεμβρίου παραμένει χριστουγεννιάτικο έξοδο

Αν ένα δώρο αγοραστεί νωρίτερα, δεν εξαφανίζεται από το γιορτινό budget. Απλώς αλλάζει η ημερομηνία πληρωμής. Γι’ αυτό ο ίδιος κατάλογος χρειάζεται να περιλαμβάνει όσα αγοράστηκαν, όσα παραγγέλθηκαν και όσα απομένουν.

Το ίδιο ισχύει για τις προσφορές. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο μειώθηκε η τιμή, αλλά αν η αγορά ήταν ήδη στη λίστα. Το έχουμε αναλύσει και στο θέμα για το καλάθι της Black Friday: η έκπτωση σε ένα προϊόν δεν συνεπάγεται μικρότερη συνολική δαπάνη.

Στις ηλεκτρονικές αγορές, κοιτάζουμε το τελικό ποσό. Η επίσημη ενημέρωση Your Europe εξηγεί ότι πριν από την αγορά πρέπει να παρέχονται η συνολική τιμή με φόρους και επιβαρύνσεις και τα τυχόν έξοδα αποστολής.

Το δώρο που αγοράστηκε νωρίς μπορεί να μη γυρίζει μετά τις γιορτές

Για πολλές αγορές προϊόντων μέσω διαδικτύου από επαγγελματία πωλητή στην ΕΕ, η γενική προθεσμία υπαναχώρησης είναι 14 ημέρες από την παράδοση, όχι από την ημέρα που θα ανοίξει το δώρο. Υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως εξατομικευμένα προϊόντα και ορισμένες υπηρεσίες συγκεκριμένης ημερομηνίας. Τα έξοδα επιστροφής μπορεί να βαρύνουν τον αγοραστή, σύμφωνα με τους όρους που είχαν γνωστοποιηθεί. Οι λεπτομέρειες βρίσκονται στον οδηγό υπαναχώρησης της ΕΕ.

Πριν αγοράσουμε, ρωτάμε χωριστά για τυχόν εορταστική πολιτική αλλαγών: μέχρι πότε ισχύει, αν χρειάζεται απόδειξη και αν προβλέπει αλλαγή, πίστωση ή επιστροφή χρημάτων. Δεν υποθέτουμε ότι η αγορά του Νοεμβρίου συνοδεύεται αυτόματα από δυνατότητα αλλαγής μετά τα Χριστούγεννα. Τα δικαιώματα για ελαττωματικό προϊόν είναι διαφορετικό ζήτημα.

Πώς μικραίνει ο λογαριασμός χωρίς να μικρύνει η γιορτή

Ξεκινάμε με ένα συνολικό όριο που χωρά μετά τις βασικές υποχρεώσεις του σπιτιού. Έπειτα μοιράζουμε το ποσό, αντί να αποφασίζουμε εκ νέου μπροστά σε κάθε βιτρίνα. Ένα κοινό δώρο, λιγότερες αλλά επιλεγμένες έξοδοι ή ο υπάρχων στολισμός είναι επιλογές, όχι αποτυχία συμμετοχής στις γιορτές.

Στο ίδιο υποθετικό σενάριο Β, αν το όριο των εννέα δώρων γίνει €20 αντί για €25, προκύπτει διαφορά €45. Αν η γραμμή του στολισμού περιοριστεί από €40 σε €20 και των προαιρετικών ρούχων από €70 σε €40, η συνολική διαφορά γίνεται €95. Με όλα τα υπόλοιπα ίδια, ο λογαριασμός των €650 γίνεται €555. Αυτό ισχύει μόνο αν τα €95 δεν μεταφερθούν σε κάποια άλλη αγορά.

Ένας απλός κατάλογος με τέσσερις στήλες αρκεί: τι θα αγοράσουμε, ανώτατο ποσό, τι πληρώσαμε και τι απομένει. Πριν από μια νέα παραγγελία, κοιτάζουμε το υπόλοιπο του συνόλου, όχι μόνο της κάρτας.