Η Αθήνα και η Λευκωσία δεσμεύονται πλέον δημόσια ότι θα πράξουν όσα προβλέπονται για την «πλήρη και ανεμπόδιστη υλοποίηση» του Great Sea Interconnector. Η διατύπωση του Γιώργου Γεραπετρίτη ανεβάζει τον πήχη: ο GSI δεν είναι μόνο ενεργειακό έργο, αλλά το πρώτο μετρήσιμο τεστ της ελληνικής στρατηγικής για «ειρήνη από θέση ισχύος» στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής», ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε τη διασύνδεση έργο μείζονος σημασίας για τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου. Παράλληλα, τόνισε ότι η Ελλάδα επιδιώκει διάλογο και ειρήνη με την Τουρκία, χωρίς έκπτωση στα κυριαρχικά δικαιώματα και με ετοιμότητα απέναντι σε κάθε σενάριο.
- Η φράση «πλήρης και ανεμπόδιστη υλοποίηση» αποτελεί την καθαρότερη μέχρι σήμερα κοινή πολιτική δέσμευση Αθήνας και Λευκωσίας για τον GSI.
- Η δέσμευση δεν ισοδυναμεί από μόνη της με επιχειρησιακό σχέδιο ή στρατιωτική εγγύηση. Θα κριθεί όταν επανέλθουν τα ερευνητικά πλοία στη θάλασσα.
- Η στρατηγική «ειρήνη από θέση ισχύος» επιχειρεί να συνδυάσει αποκλιμάκωση, διάλογο και άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων χωρίς αυτοπεριορισμό.
- Η συμμετοχή της Meridiam, της Nexans και της ΕΕ διευρύνει το διπλωματικό κόστος μιας νέας παρεμπόδισης του έργου.
Από την πολιτική στήριξη στην κοινή δέσμευση
Η νέα δήλωση είναι ποιοτικά διαφορετική από τις γενικές διαβεβαιώσεις ότι το έργο είναι «στρατηγικό» και πρέπει να προχωρήσει. Ο Γεραπετρίτης αποδίδει κοινή ευθύνη στις δύο κυβερνήσεις και χρησιμοποιεί δύο λέξεις με συγκεκριμένο βάρος: «πλήρης», άρα όχι αποσπασματική, και «ανεμπόδιστη», άρα χωρίς αποδοχή εξωτερικού βέτο.
Η διατύπωση επιχειρεί να κλείσει την εικόνα απόκλισης που είχε δημιουργηθεί τους προηγούμενους μήνες γύρω από το κόστος, τις ρυθμιστικές δεσμεύσεις και τη γεωπολιτική προστασία του έργου. Δεν αποδεικνύει ότι όλες οι εκκρεμότητες λύθηκαν. Μετατρέπει, όμως, τη συμμετοχή της Κύπρου από πεδίο δημόσιας αμφισημίας σε ρητή κυβερνητική υποχρέωση.
Το πρώτο τεστ θα γίνει στη θάλασσα
Η πραγματική δυσκολία του GSI δεν βρίσκεται πλέον στην αναγνώριση της στρατηγικής του αξίας. Βρίσκεται στην εκτέλεση των θαλάσσιων ερευνών και της πόντισης σε περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις. Η ένταση στην Κάσο έδειξε ότι ακόμη και μια τεχνική αποστολή μπορεί να μετατραπεί σε δοκιμασία κυριαρχίας και διαχείρισης κρίσης.
«Ανεμπόδιστη υλοποίηση» σημαίνει ότι οι νόμιμες εργασίες πρέπει να ολοκληρωθούν χωρίς ακύρωση ή αναβολή λόγω πίεσης. Δεν σημαίνει αναζήτηση σύγκρουσης. Σημαίνει έγκαιρη διπλωματική προετοιμασία, σαφείς κανόνες εμπλοκής, ναυτική επιτήρηση όπου απαιτείται και ενεργοποίηση ευρωπαϊκών και γαλλικών συμφερόντων πριν εμφανιστεί μια νέα κρίση.
Τι σημαίνει «ειρήνη από θέση ισχύος»
Ο Γεραπετρίτης περιγράφει τα «ήρεμα νερά» ως μέσο και όχι ως αυτοσκοπό. Κατά την ανάγνωσή του, η αποκλιμάκωση έδωσε στην Ελλάδα χώρο για οικονομική ενίσχυση, αναβάθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων και διεύρυνση των διπλωματικών της σχέσεων. Η Διακήρυξη των Αθηνών, ο δομημένος διάλογος και ο μόνιμος δίαυλος αποσυμπίεσης παραμένουν ενεργοί, αλλά δεν συνιστούν παραίτηση από δικαιώματα.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αντιστροφή της λογικής του φόβου: η ηρεμία δεν πρέπει να εξαγοράζεται με αδράνεια. Ο υπουργός υπενθυμίζει τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, τα θαλάσσια πάρκα, τις συμφωνίες οριοθέτησης με Ιταλία και Αίγυπτο και τις έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης ως παραδείγματα άσκησης πολιτικής παρά τις τουρκικές αντιδράσεις.
Η γαλλική και ευρωπαϊκή ασπίδα δεν λειτουργεί αυτόματα
Η είσοδος της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού επενδυτή και ο κατασκευαστικός ρόλος της Nexans μετατρέπουν τον GSI σε έργο με ευρύτερο ευρωπαϊκό αποτύπωμα. Η κοινοτική επιχορήγηση περίπου €658 εκατ. και η ιδιότητα του Έργου Κοινού Ενδιαφέροντος ενισχύουν το επιχείρημα ότι πιθανή παρεμπόδιση δεν αφορά μόνο δύο κράτη μέλη.
Αυτό αυξάνει το διπλωματικό κόστος για την Άγκυρα, αλλά δεν δημιουργεί αυτόματη προστασία. Η γαλλική παρουσία αποκτά αποτρεπτική αξία μόνο εφόσον μεταφραστεί σε προκαθορισμένο πολιτικό συντονισμό μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας, Παρισιού και Βρυξελλών.
Τα τρία τεστ αξιοπιστίας
- Επιχειρησιακό τεστ: να επανεκκινήσουν και να ολοκληρωθούν οι θαλάσσιες έρευνες χωρίς de facto αναγνώριση παράνομων αξιώσεων.
- Διμερές τεστ: Ελλάδα και Κύπρος να ευθυγραμμίσουν ρυθμιστικές, χρηματοδοτικές και πολιτικές αποφάσεις, ώστε καμία εκκρεμότητα να μη μετατραπεί σε εσωτερικό βέτο.
- Τεστ διαχείρισης κρίσης: να διατηρηθεί ο δίαυλος με την Τουρκία χωρίς να μετατραπεί η αποκλιμάκωση σε αυτοπεριορισμό.
Η προηγούμενη παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη είχε ορίσει ότι «διάλογος δεν σημαίνει υποχώρηση». Η νέα δήλωση Γεραπετρίτη προσθέτει το επόμενο επίπεδο: κοινή δέσμευση για αποτέλεσμα.
Η αξιοπιστία αυτής της γραμμής δεν θα κριθεί στη διατύπωση μιας ακόμη συνέντευξης. Θα κριθεί όταν το επόμενο ερευνητικό πλοίο βρεθεί στη θάλασσα και η Αθήνα με τη Λευκωσία θα πρέπει να αποδείξουν ότι η «ειρήνη από θέση ισχύος» μπορεί να προστατεύσει την εκτέλεση μιας νόμιμης ευρωπαϊκής υποδομής χωρίς να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
