Πέρα από τους τίτλους: Η θεσμική ανάγνωση του πορίσματος για το «Κράτος Μαφία»
Μια από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών
Η δημοσιοποίηση της ανακοίνωσης της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για την έρευνα που διεξήχθη αναφορικά με το βιβλίο «Κράτος Μαφία» αποτελεί αναμφίβολα μία από τις σημαντικότερες θεσμικές εξελίξεις των τελευταίων ετών στην Κύπρο.
- Μια από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών
- Ένα σημαντικό στοιχείο: Η Αρχή δεν υιοθετεί ούτε απορρίπτει συνολικά το βιβλίο
- Τα πρόσωπα που ξεχωρίζουν στην ανακοίνωση
- Η έμφαση στους θεσμούς και όχι στα πολιτικά συνθήματα
- Η σημασία της διάκρισης μεταξύ πολιτικής και ποινικής ευθύνης
- Η αναφορά στα SMS και η αποδεικτική τους αξία
- Το επόμενο κεφάλαιο ανήκει πλέον στη Νομική Υπηρεσία
- Strategist Insight
Όχι μόνο λόγω του πολιτικού βάρους των προσώπων και των γεγονότων που εξετάστηκαν, αλλά κυρίως επειδή πρόκειται για μια έρευνα που ξεκίνησε από ισχυρισμούς οι οποίοι απασχόλησαν για χρόνια τη δημόσια συζήτηση, προκαλώντας έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις και ερωτήματα γύρω από τη λειτουργία των θεσμών.
Η ίδια η Αρχή ξεκαθαρίζει ότι η ανακοίνωση δεν αποτελεί δικαστική απόφαση, ούτε διαπίστωση ενοχής οποιουδήποτε προσώπου. Αντιθέτως, παρουσιάζει τα σημεία εκείνα στα οποία η Αρχή έκρινε ότι προκύπτουν ζητήματα που δικαιολογούν περαιτέρω αξιολόγηση από τις αρμόδιες αρχές.
Ένα σημαντικό στοιχείο: Η Αρχή δεν υιοθετεί ούτε απορρίπτει συνολικά το βιβλίο
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανακοίνωση είναι ότι η Αρχή δεν προσεγγίζει το βιβλίο ως ένα ενιαίο σύνολο ισχυρισμών.
Αντίθετα, επέλεξε να εξετάσει συγκεκριμένα κεφάλαια και συγκεκριμένους ισχυρισμούς που ενέπιπταν στην αρμοδιότητά της, αφήνοντας εκτός διερεύνησης άλλα ζητήματα για τα οποία δεν υπήρχε σχετική αρμοδιότητα ή επαρκές υλικό.
Αυτό σημαίνει ότι η ανακοίνωση δεν μπορεί να ερμηνευθεί ούτε ως πλήρης επιβεβαίωση ούτε ως συνολική απόρριψη του περιεχομένου του βιβλίου.
Τα πρόσωπα που ξεχωρίζουν στην ανακοίνωση
Η ανακοίνωση της Αρχής καταγράφει σειρά προσώπων που συνδέονται με διαφορετικές υποθέσεις οι οποίες εξετάστηκαν στο πλαίσιο της έρευνας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης, για τον οποίο οι ερευνητές καταγράφουν ενδεχόμενα ζητήματα κατάχρησης εξουσίας ή απόπειρας κατάχρησης εξουσίας σε συγκεκριμένες υποθέσεις που εξετάστηκαν. Η ίδια η ανακοίνωση σημειώνει ότι οι διαπιστώσεις αυτές αποτελούν αξιολόγηση των ερευνητών και όχι τελεσίδικη κρίση ή διαπίστωση ενοχής.
Αναφορά γίνεται επίσης στον πρώην Υπουργό Γεωργίας Νίκο Κουγιάλη, σε σχέση με υπόθεση ανταλλαγής κρατικής γης, όπου οι ερευνητές καταγράφουν ενδεχόμενο ζήτημα κατάχρησης εξουσίας. Στην ίδια ανακοίνωση σημειώνεται ρητά ότι δεν εντοπίστηκε μαρτυρία προσωπικού οφέλους εκ μέρους του.
Παράλληλα, σημαντικό μέρος της ανακοίνωσης αφιερώνεται στην υπόθεση του πρώην Προέδρου του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας Χάρη Σολομωνίδη, καθώς και σε πρόσωπα που συνδέονται με τη δικηγορική εταιρεία Ανδρέας Νεοκλέους & Σία, στο πλαίσιο των γεγονότων που εξετάστηκαν από τους ερευνητές.
Η ανακοίνωση αναφέρεται επίσης σε ενδεχόμενες ευθύνες άλλων προσώπων που σχετίζονται με συγκεκριμένες υποθέσεις πολιτογραφήσεων, δικαστικών διαδικασιών και χειρισμών κρατικών υπηρεσιών, χωρίς ωστόσο να προχωρεί σε διαπιστώσεις ενοχής, υπογραμμίζοντας ότι όλα τα ευρήματα τίθενται ενώπιον των αρμόδιων αρχών για αξιολόγηση.
Η έμφαση στους θεσμούς και όχι στα πολιτικά συνθήματα
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ανακοίνωσης είναι ότι η γλώσσα που χρησιμοποιείται παραμένει κατά κύριο λόγο θεσμική και νομική.
Παρά τον φορτισμένο τίτλο του βιβλίου και τη δημόσια συζήτηση που ακολούθησε τα προηγούμενα χρόνια, η Αρχή αποφεύγει χαρακτηρισμούς και πολιτικές διατυπώσεις.
Αντίθετα, επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες συμπεριφορές, διαδικασίες και ενέργειες που, κατά την κρίση των ερευνητών, θα μπορούσαν να εγείρουν ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.
Με αυτή την έννοια, η ανακοίνωση επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης στο πεδίο της θεσμικής αξιολόγησης.
Η σημασία της διάκρισης μεταξύ πολιτικής και ποινικής ευθύνης
Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει προσοχής είναι η σαφής διάκριση που επιχειρείται μεταξύ πολιτικής κριτικής και πιθανής ποινικής ευθύνης.
Σε αρκετά σημεία της ανακοίνωσης γίνεται αναφορά σε ενδεχόμενες πράξεις ή παρεμβάσεις που εξετάστηκαν υπό το πρίσμα της νομοθεσίας περί διαφθοράς, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι έχει κριθεί η ύπαρξη ποινικής ευθύνης.
Η ίδια η Αρχή υπενθυμίζει επανειλημμένα ότι τελικός κριτής οποιασδήποτε ποινικής υπόθεσης είναι το Δικαστήριο και ότι όλες οι διαδικασίες διεξήχθησαν με πλήρη σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας.
Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του δημόσιου ενδιαφέροντος που συνοδεύει την υπόθεση.
Η αναφορά στα SMS και η αποδεικτική τους αξία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η θέση που καταγράφεται αναφορικά με τα SMS τα οποία αποτέλεσαν μέρος του υλικού που εξετάστηκε.
Η ανακοίνωση καταγράφει ότι υπήρξε διαφορετική προσέγγιση μεταξύ των ερευνητών ως προς την αποδεικτική τους αξία και τελικά η Αρχή υιοθέτησε τη θέση ότι τα συγκεκριμένα μηνύματα δεν μπορούν από μόνα τους να θεωρηθούν επαρκής βάση τεκμηρίωσης χωρίς την ύπαρξη πρόσθετης υποστηρικτικής μαρτυρίας.
Πρόκειται για μια σημαντική παρατήρηση, καθώς δείχνει ότι οι ερευνητές επιχείρησαν να αξιολογήσουν το διαθέσιμο υλικό με αυστηρά κριτήρια και όχι απλώς να αναπαράγουν ισχυρισμούς που είχαν ήδη δημοσιοποιηθεί.
Το επόμενο κεφάλαιο ανήκει πλέον στη Νομική Υπηρεσία
Η δημοσιοποίηση της ανακοίνωσης δεν κλείνει την υπόθεση.
Αντιθέτως, σηματοδοτεί το τέλος ενός σταδίου και την έναρξη ενός νέου.
Η Αρχή υπενθυμίζει ότι ο ρόλος της περιορίζεται στη διερεύνηση και στην υποβολή των ευρημάτων της εκεί όπου κρίνει ότι ενδέχεται να προκύπτουν ζητήματα ποινικής φύσεως.
Από το σημείο αυτό και μετά, οι αποφάσεις που θα ληφθούν από τον Γενικό Εισαγγελέα και τις αρμόδιες αρχές θα καθορίσουν την περαιτέρω πορεία της υπόθεσης.
Strategist Insight
Η μεγαλύτερη σημασία της ανακοίνωσης ίσως δεν βρίσκεται στα πρόσωπα που αναφέρονται ούτε στις πολιτικές αντιπαραθέσεις που αναμένεται να ακολουθήσουν.
Βρίσκεται στο γεγονός ότι ένας θεσμός του κράτους αφιέρωσε χρόνια έρευνας, χιλιάδες σελίδες μαρτυρίας και σημαντικούς πόρους για να εξετάσει καταγγελίες που επηρέασαν βαθιά τη δημόσια συζήτηση της τελευταίας δεκαετίας.
Η ανακοίνωση δεν προσφέρει τελεσίδικες απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα που τέθηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Προσφέρει όμως ένα θεσμικό σημείο αναφοράς πάνω στο οποίο θα βασιστεί η επόμενη φάση της διαδικασίας.
Η ουσία της υπόθεσης πλέον δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο του βιβλίου ή στις πολιτικές αντιπαραθέσεις που το συνόδευσαν, αλλά στις αποφάσεις που θα ληφθούν από τους αρμόδιους θεσμούς και στον τρόπο με τον οποίο το κράτος θα διαχειριστεί τα ευρήματα που καταγράφηκαν.
