Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή: κανείς δεν μπορεί να έχει αντίρρηση στο να στηριχθούν οι άνθρωποι που ξεριζώθηκαν από την Ουκρανία εξαιτίας του πολέμου. Η Ευρώπη έκανε αυτό που έπρεπε να κάνει: άνοιξε τις πόρτες της και τους προσέφερε προστασία.
Το ερώτημα, όμως, είναι άλλο: γιατί η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο όλους τους ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους;
Στους Ουκρανούς ενεργοποιήθηκε ένα ειδικό καθεστώς προσωρινής προστασίας, με άμεση πρόσβαση στην εργασία, στην υγειονομική περίθαλψη, στην εκπαίδευση και σε κοινωνικές παροχές. Στην Κύπρο δόθηκαν, επιπλέον, ειδικές οικονομικές ενισχύσεις και διευθετήσεις για τη στέγαση.
Και εδώ αρχίζει η συζήτηση που αφορά το ίδιο το κράτος και την ευρωπαϊκή πολιτική.
Γιατί ένας άνθρωπος που φτάνει στην Κύπρο από τη Συρία, το Αφγανιστάν ή μια αφρικανική χώρα, έχοντας επίσης εγκαταλείψει πόλεμο, διώξεις ή πραγματικό κίνδυνο για τη ζωή του, πρέπει να περάσει μια πολύ διαφορετική και συχνά πολύ πιο δύσκολη διαδικασία για να αποδείξει ότι δικαιούται προστασία; Είναι άραγε διαφορετική η ανθρώπινη ανάγκη επειδή ο ένας πρόσφυγας έρχεται από την Ουκρανία και ο άλλος από τη Συρία;
Και υπάρχει ακόμη μια ενδιαφέρουσα πτυχή. Το ευρωπαϊκό καθεστώς για τους Ουκρανούς ενεργοποιήθηκε με τρόπο μαζικό και άμεσο, χωρίς να απαιτείται από κάθε άνθρωπο η εξατομικευμένη διαδικασία εξέτασης που γνωρίζουν οι υπόλοιποι αιτητές ασύλου. Ακόμη και μεταξύ των ανθρώπων που εγκατέλειψαν την Ουκρανία υπήρχαν διαφορετικές περιπτώσεις και διαφορετικά κίνητρα φυγής – από ανθρώπους που έφευγαν για να σώσουν τη ζωή τους μέχρι άνδρες που εγκατέλειψαν τη χώρα για να αποφύγουν τη στράτευση.
Θα μου πείτε είναι αυτός λόγος για να τους στερήσουμε την προστασία; Ίσως όχι. Είναι όμως λόγος να αναρωτηθούμε γιατί η Ευρώπη επέλεξε ένα τόσο διαφορετικό μοντέλο αντιμετώπισης.
Το ίδιο ισχύει και για την οικονομική βοήθεια. Δεν είναι πρόβλημα ότι δόθηκε βοήθεια στους Ουκρανούς. Το πρόβλημα είναι εάν το κράτος θεωρεί ότι μπορεί να σχεδιάζει ειδικές πολιτικές στήριξης για μία κατηγορία προσφύγων, ενώ για άλλους ανθρώπους που βρίσκονται σε εξίσου δύσκολη κατάσταση εφαρμόζει πολύ αυστηρότερα κριτήρια. Η αλληλεγγύη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.
Το σχόλιο δεν στρέφεται εναντίον των Ουκρανών προσφύγων. Στρέφεται εναντίον μιας ευρωπαϊκής πολιτικής που κινδυνεύει να δημιουργήσει πρόσφυγες πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Γιατί αν η Ευρώπη απέδειξε ότι μπορεί, όταν το αποφασίσει, να κινηθεί γρήγορα, να προσφέρει προστασία, εργασία, στέγαση και οικονομική στήριξη σε εκατομμύρια ανθρώπους, τότε το ερώτημα είναι απολύτως θεμιτό:
Γιατί αυτή η ανθρωπιά να μην αποτελεί τον κανόνα και όχι την εξαίρεση;
Ω.
