Η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει επιφέρει σειρά προβλημάτων όσον αφορά τον ενεργειακό τομέα ενώ ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δημιουργεί έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις στη γεωργία σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μια παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ δεν θα αποτελούσε απλώς ενεργειακή κρίση. Θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει σοκ στην αγορά λιπασμάτων δηλαδή απότομη αύξηση τιμών και μείωση της προσφοράς και κατά συνέπεια άμεσο κίνδυνο για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Η σύγχρονη γεωργία δεν βασίζεται μόνο στο φως του ήλιου και στο έδαφος αλλά και στο φυσικό αέριο. Όταν οι Γερμανοί χημικοί Φριτζ Χάμπερ και Κάρλ Μπος ανέπτυξαν τη μέθοδο δέσμευσης αζώτου στις αρχές του 20ού αιώνα (γνωστή ως Haber–Bosch process) δεν κατάφεραν απλώς να παράγουν αμμωνία σε μεγάλη κλίμακα.
Ξεκίνησαν μια παγκόσμια χημική επανάσταση που παραμένει θεμέλιο της σύγχρονης γεωργίας και κατ’ επέκταση του ανθρώπινου πολιτισμού. Μέσω αυτής της διαδικασίας το μεθάνιο μετατρέπεται σε αμμωνία και η αμμωνία σε αζωτούχα λιπάσματα που γρήγορα κατέκτησαν την αγροτική παραγωγή. Σήμερα χωρίς αυτά τα λιπάσματα οι αποδόσεις βασικών και κρίσιμων για την ανθρωπότητα καλλιεργειών όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το ρύζι θα μειώνονταν δραματικά.
Ο ρόλος του Περσικού Κόλπου
Το δημοφιλέστερο λίπασμα είναι το λίπασμα ουρίας και το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου αυτού του λιπάσματος περνά από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Περσικός Κόλπος βρίσκεται στο κέντρο αυτού του εμπορίου. Διαθέτει από τα φθηνότερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο απαραίτητα για την παραγωγή αμμωνίας. Εδώ και δεκαετίες έχουν γίνει τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής αμμωνίας και ουρίας. Βασικοί εξαγωγείς είναι χώρες όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου αζωτούχων λιπασμάτων και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (Liquefied Natural Gas) που τροφοδοτεί εργοστάσια λιπασμάτων σε άλλες χώρες περνά από το Ορμούζ. Αν το πέρασμα κλείσει θα κινδυνεύσουν όχι μόνο οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου αλλά και η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού λιπασμάτων. Το πρώτο αποτέλεσμα θα ήταν καθυστερήσεις στις αποστολές αμμωνίας, καθυστερήσεις στις αποστολές ουρίας, προβλήματα στις μεταφορές LNG
Οι επιπτώσεις
Σε ακραίο σενάριο τα φορτία θα μπορούσαν να σταματήσουν εντελώς ή να γίνουν εξαιρετικά ακριβά λόγω αυξημένων ασφαλίστρων και ναύλων. Όμως οι μεγαλύτερες συνέπειες θα φανούν τους επόμενους μήνες στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις σε όλο τον κόσμο.
Στο βόρειο ημισφαίριο οι αγρότες αγοράζουν λιπάσματα πριν από την περίοδο σποράς. Μια καθυστέρηση λίγων εβδομάδων μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Μια καθυστέρηση μηνών μπορεί να αλλάξει εντελώς τις αποδόσεις των καλλιεργειών. Αν τα λιπάσματα δεν φτάσουν εγκαίρως, οι αγρότες θα πρέπει να πληρώσουν πολύ υψηλότερες τιμές, να μειώσουν τη χρήση λιπάσματος, να αλλάξουν καλλιέργειες.
Ακόμη και μικρή μείωση στη χρήση αζώτου μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερη πτώση στις αποδόσεις. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι εκατομμύρια τόνοι χαμένων καλλιεργειών. Οι συνέπειες θα επηρεάσουν την παραγωγή ζωοτροφών, την κτηνοτροφία, τα βιοκαύσιμα και τις τιμές τροφίμων στα καταστήματα.
Η εξάρτηση
Η αυτάρκεια σε λιπάσματα είναι πολύ πιο σπάνια απ’ όσο φαίνεται. Η Ινδία εξαρτάται από εισαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο για τα εργοστάσια ουρίας. Η Βραζιλία βασίζεται σε εισαγόμενα λιπάσματα για την παραγωγή σόγιας και καλαμποκιού. Ακόμη και οι ΗΠΑ εισάγουν σημαντικές ποσότητες αμμωνίας και ουρίας. Στην υποσαχάρια Αφρική, όπου η χρήση λιπασμάτων είναι ήδη χαμηλή, μια αύξηση τιμών θα μπορούσε να μειώσει την παραγωγή και να αυξήσει την επισιτιστική ανασφάλεια.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο άζωτο. Υπάρχει και άλλο κρίσιμο στοιχείο που απειλείται και είναι το θείο το οποίο είναι βασικό θρεπτικό συστατικό για τα φυτά. Το θείο είναι υποπροϊόν της επεξεργασίας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αν οι ενεργειακές ροές μέσω του Ορμούζ διακοπούν θα μειωθεί και η παραγωγή θείου επηρεάζοντας τη μεταφορά λιπασμάτων αλλά και την ίδια την παραγωγή τους.
Η σύνδεση ενέργειας και τροφίμων
Η παραγωγή συνθετικού αζώτου είναι στενά συνδεδεμένη με την αγορά ενέργειας επειδή παράγεται συνεχώς από φυσικό αέριο.
Αν υπάρξει διακοπή στην παροχή φυσικού αερίου ή στο εμπόριο αμμωνίας η παγκόσμια διαθεσιμότητα αζώτου περιορίζεται άμεσα. Εκτιμήσεις δείχνουν ότι χωρίς συνθετικό άζωτο ο πλανήτης θα μπορούσε να θρέψει μόνο ένα μικρό μέρος του σημερινού πληθυσμού. Γι’ αυτό το στενό του Ορμούζ βρίσκεται στο κέντρο της σύνδεσης μεταξύ ενέργειας και παγκόσμιας διατροφικής ασφάλειας.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες
Η μεταφορά της παραγωγής λιπασμάτων αλλού δεν μπορεί να γίνει γρήγορα. Η κατασκευή νέων εργοστασίων αμμωνίας απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και διαρκεί χρόνια.
Αν μειωθούν σημαντικά οι εξαγωγές από μια τόσο σημαντική περιοχή δεν υπάρχει άμεση εναλλακτική. Στο μεταξύ οι τιμές θα αυξηθούν, το εμπόριο θα αλλάξει διαδρομές και οι αγρότες θα πρέπει να πάρουν αποφάσεις μέσα σε αβεβαιότητα. Η αύξηση των τιμών τροφίμων που ιστορικά συνδέεται με κοινωνικές αναταραχές θα μπορούσε να ενταθεί.
Το σοκ και το κόστος
Οι κεντρικές τράπεζες συνήθως εστιάζουν στον πληθωρισμό από τα καύσιμα. Όμως η έλλειψη λιπασμάτων μπορεί να συμβάλει σημαντικά στις αυξήσεις τιμών. Η διαφορά είναι ότι οι τιμές καυσίμων αλλάζουν αμέσως ενώ οι επιπτώσεις στις σοδειές εμφανίζονται μήνες αργότερα και μπορεί να προκαλέσουν μεγάλη αποσταθεροποίηση.
Αν ο 20ός αιώνας δίδαξε στους πολιτικούς να φοβούνται τα εμπάργκο πετρελαίου, ο 21ος αιώνας ίσως τους μάθει να φοβούνται ένα σοκ λιπασμάτων. Οι αγορές ενέργειας μπορούν σε κάποιο βαθμό να απορροφήσουν σοκ μέσω αποθεμάτων και εναλλακτικών πηγών. Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων όμως έχει πολύ μικρότερα περιθώρια.
Το πετρέλαιο κινεί τα αυτοκίνητα ενώ το άζωτο κινεί τις καλλιέργειες. Αν κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ το σημαντικότερο κόστος ίσως να μην είναι η τιμή του πετρελαίου αλλά το κόστος της διατροφής του πλανήτη.
Naftemporiki.gr με πληροφορίες από το The Conversation.
The post Στενά του Ορμούζ: Κίνδυνος για την παγκόσμια γεωργία αν κλείσουν appeared first on SciNews.eu.
