Σε πολλούς παγκόσμιους χάρτες η Γροιλανδία φαίνεται περίπου όσο η Αφρική. Στην πραγματικότητα η αφρικανική ήπειρος είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη. Δεν ανακαλύφθηκε ξαφνικά νέο έδαφος. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η καμπύλη επιφάνεια της Γης μεταφέρεται σε μια επίπεδη εικόνα.
- Η προβολή Mercator διογκώνει τις περιοχές κοντά στους πόλους.
- Η Equal Earth διατηρεί τις αναλογίες επιφανειών, όχι ταυτόχρονα κάθε σχήμα και απόσταση.
- Η πρωτοβουλία του ΟΗΕ δεν αλλάζει σύνορα, κυριαρχία ή εδαφικό καθεστώς.
Η συζήτηση απέκτησε νέο πολιτικό βάρος μετά την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για το «Correct the Map». Η πρωτοβουλία προωθεί ακριβέστερη αποτύπωση των σχετικών μεγεθών, ιδιαίτερα της Αφρικής. Δεν ανακοινώνει έναν μαγικό χάρτη που διορθώνει τα πάντα ούτε αλλάζει τα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα.
Γιατί ο γνωστός χάρτης μεγαλώνει τον Βορρά
Η προβολή Mercator σχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει τη ναυσιπλοΐα. Η χρησιμότητά της βρίσκεται στην απεικόνιση πορειών σταθερής διεύθυνσης ως ευθειών. Το τίμημα είναι ότι οι επιφάνειες διογκώνονται όσο πλησιάζουν προς τους πόλους. Έτσι η Γροιλανδία και άλλες βόρειες περιοχές αποκτούν δυσανάλογη οπτική παρουσία σε σχέση με περιοχές κοντά στον Ισημερινό.
Δεν πρόκειται για απόδειξη ότι ο χάρτης είναι άχρηστος. Πρόκειται για υπόμνηση ότι δημιουργήθηκε για συγκεκριμένη λειτουργία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν χρησιμοποιούμε μια εικόνα κατάλληλη για έναν σκοπό σαν να είναι εξίσου κατάλληλη για όλους: για σύγκριση έκτασης, πληθυσμιακών κατανομών ή γεωγραφικής σημασίας.
Τι διορθώνει η Equal Earth
Η προβολή Equal Earth, που παρουσιάστηκε το 2018, διατηρεί τις αναλογίες των επιφανειών. Αν μια περιοχή είναι μεγαλύτερη από μια άλλη κατά συγκεκριμένο λόγο, η αντίστοιχη σχέση αποτυπώνεται και στον χάρτη. Δεν διατηρούνται, όμως, ταυτόχρονα και χωρίς παραμόρφωση όλα τα σχήματα, οι αποστάσεις και οι διευθύνσεις.
Η γεωμετρική δυσκολία δεν καταργείται με μια καλύτερη αισθητική επιλογή. Κάθε επίπεδη παγκόσμια προβολή πρέπει να κάνει συμβιβασμούς. Γι’ αυτό ο σωστός χάρτης δεν είναι πάντοτε ο ίδιος: εξαρτάται από το αν θέλουμε να συγκρίνουμε εκτάσεις, να προσανατολιστούμε ή να μελετήσουμε συγκεκριμένες διαδρομές.
Στην επίσημη εξήγηση ψήφου της, η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει τον επιστημονικό και εκπαιδευτικό σκοπό της πρωτοβουλίας. Περιγράφει το πεδίο της ως χαρτογραφική αναπαράσταση για εκπαίδευση, ενημέρωση και γεωγραφική γνώση, περιλαμβανομένου του σχετικού μεγέθους των ηπείρων.
Η διευκρίνιση που έχει σημασία και για την Κύπρο
Η ίδια δήλωση τονίζει ότι το ψήφισμα δεν επηρεάζει κυριαρχία, εδαφικό καθεστώς, οριοθετήσεις ή διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα. Δεν συνιστά αναγνώριση διεκδικήσεων σε αμφισβητούμενες περιοχές και δεν εγκρίνει αυτομάτως τους πολιτικούς χάρτες οποιασδήποτε συγκεκριμένης ιστοσελίδας.
Η διάκριση είναι ουσιαστική. Άλλο η μαθηματική προβολή και άλλο το ποια σύνορα, ονομασίες και εδαφικές αξιώσεις επιλέγει να παρουσιάσει ο συντάκτης ενός χάρτη. Η σωστή αναλογία επιφανειών δεν πιστοποιεί ότι όλες οι πολιτικές πληροφορίες επάνω στην εικόνα είναι σωστές ή διεθνώς αποδεκτές.
Τι αξίζει να προσέχουμε όταν κοιτάζουμε έναν χάρτη
Πριν συγκρίνουμε χώρες με το μάτι, χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια προβολή χρησιμοποιείται και τι ακριβώς διατηρεί. Εξίσου σημαντικό είναι το υπόμνημα, η ημερομηνία και η προέλευση των συνόρων. Ακόμη και το ποια περιοχή τοποθετείται στο κέντρο επηρεάζει την πρώτη μας εντύπωση.
Ο χάρτης δεν είναι ο ίδιος ο κόσμος. Είναι μια επιλεγμένη αναπαράστασή του. Η νέα συζήτηση είναι χρήσιμη όχι επειδή υπόσχεται να εξαφανίσει κάθε παραμόρφωση, αλλά επειδή μας υποχρεώνει να ρωτήσουμε τι βλέπουμε σωστά και τι όχι. Για έναν πολίτη που ενημερώνεται για πολέμους, εμπόριο και διεθνείς ισορροπίες, αυτή η ερώτηση έχει αξία πολύ πέρα από το μάθημα της γεωγραφίας.
