Η μεγαλύτερη διεθνής προβολή δεν θα έρθει από μόνη της — πρέπει να κατακτηθεί
Της Christine Lagarde, Προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια βαθιά αναδιάταξη της παγκόσμιας τάξης: οι ανοιχτές αγορές και οι πολυμερείς κανόνες καταρρέουν, ενώ ακόμη και η κυρίαρχη θέση του αμερικανικού δολαρίου –του ακρογωνιαίου λίθου του σημερινού συστήματος– τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Τη θέση τους παίρνουν ο προστατευτισμός, η λογική μηδενικού αθροίσματος και οι διμερείς γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί.
Η αβεβαιότητα αυτή πλήττει την ευρωπαϊκή οικονομία, η οποία είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένη με το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα — με 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας να εξαρτώνται από αυτό.
Ωστόσο, αυτή η γεωοικονομική μετατόπιση αποτελεί και μια ευκαιρία: για την Ευρώπη να ανακτήσει τον έλεγχο της μοίρας της και για το ευρώ να ενισχύσει τον παγκόσμιο ρόλο του. Σήμερα, το ευρώ είναι το δεύτερο πιο χρησιμοποιούμενο νόμισμα στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας το 20% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι 58% για το δολάριο.
Η διεθνοποίηση του ευρώ θα προσέφερε απτά οφέλη: χαμηλότερο κόστος δανεισμού, μικρότερη έκθεση σε διακυμάνσεις συναλλάγματος και θωράκιση έναντι κυρώσεων ή εξαναγκαστικών μέτρων.
Όμως αυτός ο ρόλος δεν θα έρθει αυτόματα — πρέπει να κατακτηθεί. Όπως έχει δείξει η ιστορία, ακόμη κι όταν υπάρχουν ανησυχίες για το κυρίαρχο νόμισμα, αυτό δεν σημαίνει ότι παρατηρείται στροφή σε εναλλακτικές λύσεις. Αντιθέτως, σήμερα βλέπουμε αύξηση της ζήτησης για χρυσό.
Για να φτάσει το ευρώ το πλήρες δυναμικό του, η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τρεις βασικούς πυλώνες: τη γεωπολιτική αξιοπιστία, την οικονομική ανθεκτικότητα και την νομική και θεσμική ακεραιότητα.
Πρώτον, η θέση του ευρώ εξαρτάται από τον εμπορικό ρόλο της Ευρώπης. Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος παγκοσμίως — είναι η νούμερο ένα αγορά για 72 χώρες, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αυτό αντανακλάται και στη χρήση του ευρώ ως νόμισμα τιμολόγησης, που φτάνει περίπου το 40%. Η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει αυτή τη θέση υπογράφοντας νέες εμπορικές συμφωνίες.
Η λεγόμενη «εξωφρενική προνομιακή θέση» που συνοδεύει ένα διεθνές αποθεματικό νόμισμα –όπως την περιέγραψε ο Valéry Giscard d’Estaing στη δεκαετία του ’60– φέρει και ευθύνες. Για να αποφευχθούν ελλείψεις ρευστότητας ευρώ εκτός Ευρώπης, η ΕΚΤ προσφέρει γραμμές swap και repos σε στρατηγικούς εταίρους, διασφαλίζοντας την ομαλή εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής.
Ωστόσο, η πραγματική εμπιστοσύνη βασίζεται σε γεγονότα. Οι επενδυτές εμπιστεύονται περιοχές που σέβονται τις συμμαχίες τους — κάτι που μπορεί να αυξήσει τη χρήση ενός νομίσματος στα αποθεματικά έως και κατά 30 ποσοστιαίες μονάδες. Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε διαδικασία ενίσχυσης της σκληρής ισχύος της, στοιχείο που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη στο ευρώ.
Δεύτερον, η οικονομική ισχύς είναι η βάση κάθε διεθνούς νομίσματος. Οι επιτυχημένοι εκδότες προσφέρουν τρεις κρίσιμες προϋποθέσεις: ισχυρή ανάπτυξη, για να προσελκύουν επενδύσεις· βαθιές και ρευστές κεφαλαιαγορές, για την υποστήριξη μεγάλων συναλλαγών· και επαρκή προσφορά ασφαλών περιουσιακών στοιχείων.
Η Ευρώπη όμως αντιμετωπίζει διαρθρωτικές προκλήσεις. Η ανάπτυξή της παραμένει χαμηλή, οι κεφαλαιαγορές κατακερματισμένες και —παρά το χαμηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με τις ΗΠΑ (89% έναντι 124%)— η προσφορά υψηλής ποιότητας κρατικών ομολόγων είναι περιορισμένη. Υπολογίζεται ότι τα κυκλοφορούντα κρατικά ομόλογα με τουλάχιστον αξιολόγηση ΑΑ αντιστοιχούν σε μόλις 50% του ΑΕΠ της ΕΕ, ενώ στις ΗΠΑ υπερβαίνουν το 100%.
Για να αποκτήσει το ευρώ μεγαλύτερη διεθνή βαρύτητα, η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει αποφασιστικά στην ενοποίηση της ενιαίας αγοράς, τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών. Κρίσιμοι τομείς όπως οι πράσινες τεχνολογίες και η άμυνα πρέπει να στηριχθούν με κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές. Η κοινή χρηματοδότηση δημόσιων αγαθών, όπως η άμυνα, θα μπορούσε να δημιουργήσει επιπλέον ασφαλή περιουσιακά στοιχεία.
Τρίτον, η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε ένα νόμισμα εξαρτάται τελικά από την αξιοπιστία των θεσμών που το στηρίζουν. Αναμφίβολα, η ΕΕ είναι περίπλοκη για να την κατανοήσει κανείς από έξω. Ωστόσο, η δομημένη και συμμετοχική διαδικασία λήψης αποφάσεων της εξασφαλίζει ισορροπία, σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Ο σεβασμός στο κράτος δικαίου και η ανεξαρτησία κρίσιμων θεσμών όπως η ΕΚΤ αποτελούν στρατηγικά πλεονεκτήματα που η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει.
Για να ενισχύσουμε περαιτέρω αυτά τα πλεονεκτήματα, χρειάζεται μεταρρύθμιση της θεσμικής αρχιτεκτονικής της ΕΕ. Ένα και μόνο βέτο δεν μπορεί να συνεχίσει να παρακωλύει τις συλλογικές επιδιώξεις των υπόλοιπων 26 κρατών-μελών. Η διεύρυνση της ειδικής πλειοψηφίας σε κρίσιμους τομείς θα επιτρέψει στην Ευρώπη να μιλήσει με ενιαία φωνή.
Η ιστορία μας διδάσκει ότι τα συστήματα μοιάζουν σταθερά — μέχρι να πάψουν να είναι. Οι αλλαγές στην παγκόσμια νομισματική κυριαρχία έχουν συμβεί και στο παρελθόν. Η παρούσα συγκυρία είναι μια ευκαιρία για την Ευρώπη: αυτή είναι η στιγμή του «παγκόσμιου ευρώ». Αν θέλουμε να την αξιοποιήσουμε και να ενισχύσουμε τον ρόλο του ευρώ στο διεθνές νομισματικό σύστημα, πρέπει να δράσουμε άμεσα και ενωμένοι, αναλαμβάνοντας μεγαλύτερο έλεγχο της κοινής μας πορείας.
Αρχική έκδοση: Financial Times
