Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε γεωπολιτικούς κραδασμούς από τη Μέση Ανατολή, λόγω του δυσανάλογα μεγάλου ρόλου που διαδραματίζουν ο τουρισμός και η ναυτιλία στις οικονομίες τους, παρά την ανθεκτική πρόσφατη ανάπτυξη, αναφέρει σε έκθεσή του ο καναδικός οίκος αξιολόγησης Morningstar DBRS.
Σημειώνει ότι οι διαταραχές στη ναυτιλία και στις αερομεταφορές αυξάνουν το κόστος και ασκούν πιέσεις τόσο στα ναύλα όσο και στις τουριστικές ροές, με την Κύπρο να εμφανίζει μεγαλύτερη ευαλωτότητα λόγω της εγγύτητάς της στις περιοχές σύγκρουσης.
Επιπλέον, αυξάνονται οι πιστωτικοί κίνδυνοι για τις τράπεζες, με τις κυπριακές τράπεζες να αντιμετωπίζουν πιο άμεσους καθοδικούς κινδύνους λόγω της υψηλής συγκέντρωσης δανείων στον τουρισμό. Παρ’ όλα αυτά, σημειώνεται ότι και τα δύο τραπεζικά συστήματα διατηρούν ισχυρή κερδοφορία και επαρκή κεφαλαιακά αποθέματα, που θα τους επιτρέψουν να αντιμετωπίσουν ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον.
Η σημασία της ναυτιλίας και του τουρισμού στις δύο οικονομίες
Οι κλάδοι του τουρισμού και της ναυτιλίας έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία στις οικονομίες της Ελλάδας και της Κύπρου σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνει ο οίκος αξιολόγησης. Η σημασία του τουρισμού αποτυπώνεται στο υψηλό ποσοστό συμμετοχής των δραστηριοτήτων καταλυμάτων και εστίασης στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία. Πέρα από τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια, ο τουρισμός επηρεάζει και άλλους τομείς υπηρεσιών, όπως οι μεταφορές και η ψυχαγωγία, ενώ έχει σημαντικές έμμεσες επιδράσεις στη συνολική οικονομική δραστηριότητα, ιδιαίτερα στην ιδιωτική κατανάλωση, καθώς απασχολεί μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού.
Η σημασία της ναυτιλίας, αν και μικρότερη από εκείνη του τουρισμού, παραμένει επίσης σαφώς υψηλότερη σε σχέση με τις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Όπως αναφέρει, τα πρόσφατα γεγονότα είναι πιθανό να επηρεάσουν αρνητικά τον τουρισμό, ο οποίος τα τελευταία χρόνια αποτελούσε βασικό μοχλό ανάπτυξης και για τις δύο οικονομίες. Οι αρνητικές επιπτώσεις αναμένεται να είναι πιο έντονες για την Κύπρο λόγω της γεωγραφικής της εγγύτητας στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τις πρόσφατες μακροοικονομικές προβλέψεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, η ανάπτυξη του πραγματικού ΑΕΠ για το 2026 αναθεωρήθηκε προς τα κάτω κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, στο 2,7%, με την υπόθεση ότι η σύγκρουση θα διαρκέσει περίπου δύο μήνες και στη συνέχεια θα υπάρξει σταδιακή αποκλιμάκωση. Αντίστοιχα, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας θα διαμορφωθεί στο 1,9% το 2026, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για 2,1%.
Επιπτώσεις στη ναυτιλία και το παγκόσμιο εμπόριο
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχουν εντείνει τις διαταραχές στη ναυτιλία. Δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων αναγκάζονται να αλλάζουν δρομολόγια, να αναστέλλουν κρατήσεις και να αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη ασφάλειας και ασφάλισης.
Αν και το κλείσιμο των Στενών επηρεάζει κυρίως τις ροές πετρελαίου, οι εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που δραστηριοποιούνται στον Κόλπο έχουν αρχίσει και πάλι να παρακάμπτουν την Ερυθρά Θάλασσα, επιλέγοντας τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Αυτό ανατρέπει τις προηγούμενες προσδοκίες για επιστροφή στις κανονικές διαδρομές και ενίσχυση της διαθέσιμης χωρητικότητας, που θα οδηγούσε σε χαμηλότερα ναύλα, αναφέρει ο DBRS.
Οι μεγαλύτερες αποστάσεις, η αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και τα αυξημένα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου ασκούν ανοδικές πιέσεις στα ναύλα. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές ότι το Ιράν έχει αρχίσει να επιβάλλει άτυπα χρεώσεις περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε ένα επιπλέον δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό της ναυτιλιακής κίνησης στην περιοχή αφορά πλοία ελληνικών συμφερόντων. Αν αυτά τα επιπλέον κόστη διατηρηθούν, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα αντιμετωπίσουν αυξημένες πιέσεις κόστους, οι οποίες ενδέχεται να μετακυλιστούν σε υψηλότερα ναύλα.
Επιπλέον, σημειώνει ότι η συνέχιση της χρήσης της διαδρομής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας αναμένεται να αποτελέσει τη μεσοπρόθεσμη «νέα κανονικότητα», γεγονός που σημαίνει ότι οι απώλειες όγκου διακίνησης για λιμάνια της Ανατολικής και Κεντρικής Μεσογείου δύσκολα θα ανακτηθούν.
Στην Ελλάδα, το λιμάνι του Πειραιά έχει επηρεαστεί δυσανάλογα, με τη διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων να μειώνεται σημαντικά, καθώς μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες παρακάμπτουν τους κόμβους μεταφόρτωσης της περιοχής και προτιμούν δυτικά λιμάνια.
Στην Κύπρο, το λιμάνι της Λεμεσού έχει επίσης υποστεί απώλειες όγκου από το 2024, παρά τις προσπάθειες αύξησης της δυναμικότητας.
Επιπτώσεις σε αερομεταφορές και τουρισμό
Σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης, η κλιμάκωση της σύγκρουσης έχει οδηγήσει σε εκτεταμένα κλεισίματα εναέριου χώρου σε χώρες του Κόλπου, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στις αερομεταφορές. Πολλές αεροπορικές εταιρείες έχουν αναγκαστεί να ακυρώσουν πτήσεις, να αναστείλουν δρομολόγια ή να αναδρομολογήσουν πτήσεις μεγάλων αποστάσεων.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν ευρύτερες επιπτώσεις στον διεθνή τουρισμό, καθώς αυξάνουν τη διάρκεια των πτήσεων, την κατανάλωση καυσίμων και το κόστος, ενώ μειώνουν τη συνδεσιμότητα. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένες τιμές και μειωμένη ζήτηση για ταξίδια.
Σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν καταγράψει ιστορικά υψηλά επίπεδα τουριστικών αφίξεων τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, όπως αναφέρει, η Κύπρος εμφανίζει μεγαλύτερη εξάρτηση από συγκεκριμένες αγορές, όπως το Ισραήλ, γεγονός που την καθιστά πιο ευάλωτη σε διαταραχές λόγω ακυρώσεων πτήσεων και περιορισμών στον εναέριο χώρο.
Τα ταξιδιωτικά γραφεία και οι τουριστικοί οργανισμοί ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξημένα κόστη, μεταβλητότητα στα προγράμματα πτήσεων και πιέσεις στα περιθώρια κέρδους, ιδιαίτερα όταν δεν μπορούν να μετακυλίσουν πλήρως το αυξημένο κόστος στους πελάτες.
Ο οίκος σημειώνει ότι, παρότι η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούνται γενικά ασφαλείς προορισμοί, η αύξηση της γεωπολιτικής έντασης έχει οδηγήσει ορισμένους ταξιδιώτες να ακυρώσουν ή να αναβάλουν τα ταξίδια τους λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια.
Σημειώνεται ότι ο βασικός κίνδυνος για τον κλάδο των αερομεταφορών και, κατ’ επέκταση, για τον τουρισμό, παραμένει η παρατεταμένη αύξηση των τιμών των καυσίμων και η επιχειρησιακή αβεβαιότητα, που μπορεί να περιορίσουν τη ζήτηση για ταξίδια αναψυχής εάν η σύγκρουση συνεχιστεί.
Επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα
Ο Morningstar DBRS, επικαλούμενος στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, αναφέρει ότι τα δάνεια προς τον τομέα μεταφορών και αποθήκευσης αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό των δανείων προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, υπερβαίνοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, τα δάνεια προς δραστηριότητες καταλυμάτων και εστίασης είναι επίσης σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Οι ελληνικές τράπεζες έχουν μεγαλύτερη έκθεση στη ναυτιλία, η οποία όμως είναι σε μεγάλο βαθμό διεθνοποιημένη και εξασφαλισμένη με περιουσιακά στοιχεία. Τα χαρτοφυλάκια δανείων στη ναυτιλία επικεντρώνονται κυρίως σε δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία ξηρού φορτίου, με μικρότερη έκθεση στα πιο ευμετάβλητα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και στα επιβατηγά πλοία.
Η αύξηση των ναύλων και η επιμήκυνση των θαλάσσιων διαδρομών ενισχύουν προσωρινά τα έσοδα των πλοιοκτητών και τη δυνατότητα εξυπηρέτησης των δανείων, προσφέροντας μια βραχυπρόθεσμη «ανάσα» για την ποιότητα του ενεργητικού των τραπεζών. Ωστόσο, τα αυξημένα κόστη καυσίμων και ασφάλισης, σε συνδυασμό με πιθανή μείωση των εμπορικών όγκων, ενδέχεται να περιορίσουν τα περιθώρια κέρδους και να αυξήσουν τους πιστωτικούς κινδύνους σε βάθος χρόνου, αναφέρει.
Αντίθετα, οι κυπριακές τράπεζες έχουν μικρότερη άμεση έκθεση στη ναυτιλία και επηρεάζονται κυρίως έμμεσα μέσω συναφών δραστηριοτήτων.
Οι κυπριακές τράπεζες παρουσιάζουν υψηλότερη συγκέντρωση δανείων στον τουρισμό. Μια παρατεταμένη μείωση των τουριστικών ροών θα επηρεάσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τα εισοδήματα των νοικοκυριών και τις τιμές των ακινήτων, αυξάνοντας τις πιέσεις στην ποιότητα του ενεργητικού.
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι η Κύπρος αντιμετωπίζει ήδη μεγαλύτερη μείωση στη ζήτηση για ταξίδια και αυξημένα ποσοστά ακυρώσεων, λόγω της αντίληψης αυξημένου κινδύνου εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης.
Στην Ελλάδα, ο αντίκτυπος αναμένεται να είναι πιο διαχειρίσιμος βραχυπρόθεσμα, λόγω μικρότερης έκθεσης στον τουρισμό σε τραπεζικό επίπεδο και της πιθανότητας να ωφεληθεί από μετατόπιση της ζήτησης από άλλους προορισμούς που επηρεάζονται περισσότερο από τη σύγκρουση, υπό την προϋπόθεση ότι ο πληθωρισμός δεν θα αυξηθεί σημαντικά και ότι η χώρα δεν θα εμπλακεί άμεσα.
Σημειώνεται, ωστόσο, ότι η ποιότητα του ενεργητικού έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και στις δύο χώρες, με τα ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων να βρίσκονται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε βασικούς κλάδους.
Περεταίρω, ο οίκος αναφέρει ότι, πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις, η σύγκρουση δημιουργεί και δευτερογενείς πιέσεις, όπως αυξημένο κόστος ενέργειας, ενίσχυση του πληθωρισμού, επιβράδυνση της ανάπτυξης και διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η νομισματική πολιτική θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα. Ενδεχόμενες αυξήσεις επιτοκίων για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού μπορεί να ενισχύσουν βραχυπρόθεσμα την κερδοφορία των τραπεζών, αλλά μακροπρόθεσμα θα επηρεάσουν αρνητικά τη ζήτηση για δάνεια, θα αυξήσουν το κόστος χρηματοδότησης και θα επιβαρύνουν την ποιότητα του ενεργητικού.
Σε κάθε περίπτωση, ο οίκος υπογραμμίζει ότι η διάρκεια και η πιθανή κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για την τελική επίδραση στις οικονομίες και τα τραπεζικά συστήματα των δύο χωρών.
