Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου ιδρύει Κέντρο Αριστείας για τη Δορυφορική Παρατήρηση Γης και τα Γεωχωρικά Δεδομένα, στο πλαίσιο ερευνητικού έργου ύψους €38 εκατ., μερικώς χρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Κύπρος καθιερώνεται πλέον ως κόμβος παρακολούθησης και ανάλυσης παγκόσμιων περιβαλλοντικών προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής αλλαγής, με τη στήριξη της ερευνητικής χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου υλοποιεί έργο συνολικού προϋπολογισμού €38 εκατ., μέσω του οποίου δημιουργήθηκε στη Λεμεσό το υπερσύγχρονο Κέντρο Αριστείας «Ερατοσθένης» για τη Δορυφορική Παρατήρηση Γης και τα Γεωχωρικά Δεδομένα. Το Κέντρο, που πήρε το όνομά του από τον Έλληνα μαθηματικό και γεωγράφο Ερατοσθένη, αποτελεί φυσική συνέχεια του Εργαστηρίου Τηλεπισκόπησης & Γεωπεριβάλλοντος του ΤΕΠΑΚ, το οποίο λειτουργεί από το 2007.
Το Κέντρο, που ιδρύθηκε το 2020, παρακολουθεί από ακραία καιρικά φαινόμενα, επιτηρεί γεωργικές δραστηριότητες, αλλά και κινδύνους από πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμούς και κατολισθήσεις. Παράλληλα, αναπτύσσει εργαλεία και υπηρεσίες που στηρίζουν τη λήψη αποφάσεων από κυβερνητικούς φορείς, τοπικές αρχές και επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το έργο EXCELSIOR, που ολοκληρώνεται στο τέλος του 2027, συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe της ΕΕ με €15 εκατ. και από την Κυπριακή Δημοκρατία με το ίδιο ποσό, ενώ το ΤΕΠΑΚ συνέβαλε με επιπλέον €8 εκατ.
Η ανάδειξη της Κύπρου σε κέντρο δορυφορικής παρατήρησης και γεωχωρικών πληροφοριών στο πλαίσιο του έργου EXCELSIOR κατέστη δυνατή χάρη στη συνεργασία με εταίρους του έργου από όλη την Ευρώπη, αναδεικνύοντας την αξία της διεθνούς συνεργασίας που αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό της έρευνας που χρηματοδοτείται από την ΕΕ.
Εκτός από το Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Γεωπληροφορικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, στους εταίρους του έργου στη χώρα περιλαμβάνεται η Κυπριακή κυβέρνηση μέσω του Τμήματος Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής. Στο εξωτερικό, συμμετέχουν το Leibniz Institute for Tropospheric Research (Γερμανία), το German Aerospace Center (DLR), το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, καθώς και συνεργαζόμενοι φορείς CyRIC (Κύπρος) και PMOD (Ελβετία).
Η Κύπρος είναι κατάλληλη να ηγηθεί στον τομέα της δορυφορικής παρατήρησης, καθώς βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων – Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας – αντιμετωπίζοντας κοινές περιβαλλοντικές προκλήσεις και απολαμβάνοντας περισσότερες από 300 ημέρες ηλιοφάνειας τον χρόνο κατά μέσο όρο, σύμφωνα με τον Καθηγητή Διοφάντο Χατζημιτσή του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών και Γεωπληροφορικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου.
«Αυτό το έργο δεν θα υπήρχε χωρίς το όραμα και τη στήριξη της ΕΕ», δήλωσε ο κ. Χατζημιτσής, ο οποίος είναι επίσης συντονιστής του EXCELSIOR και διευθύνων σύμβουλος του νέου κέντρου. «Δημιουργήσαμε έναν χώρο επιστημονικής αριστείας, έναν χώρο που προσφέρει πραγματική αξία στη χώρα και τους πολίτες και προάγει ανθεκτικές κοινωνίες και βιώσιμη ανάπτυξη διεθνώς.»
Το κέντρο, που ονομάζεται Κέντρο Αριστείας «ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ», φέρνει την επιστήμη διεθνούς εμβέλειας στη Λεμεσό, δημιουργώντας θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, ευκαιρίες καριέρας για νέους επιστήμονες και συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς.
Περισσότερα από 120 άτομα εργάζονται στο κέντρο. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται Κύπριοι ειδικοί και απόφοιτοι, καθώς και ερευνητές από την Ευρώπη και άλλες χώρες, δημιουργώντας ένα ζωντανό πολυπολιτισμικό περιβάλλον όπου η επιστημονική αριστεία ανθίζει.
Το Κέντρο διαθέτει κορυφαίες υποδομές, μεταξύ των οποίων:
- Δορυφορική κεραία αξίας €3,9 εκατ., που παρέχει στην Κύπρο πρόσβαση σε δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
- Το πιο προηγμένο ατμοσφαιρικό παρατηρητήριο της χώρας, που προσφέρει κρίσιμες πληροφορίες για την ποιότητα του αέρα και τις κλιματικές συνθήκες.
- Δίκτυο παρακολούθησης της ηλιακής ακτινοβολίας για προβλέψεις υπεριώδους ακτινοβολίας και υποστήριξη του σχεδιασμού ανανεώσιμης ενέργειας και γεωργίας.
- Πλατφόρμα «έξυπνης άρδευσης» με χρήση δορυφορικών δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης και επιτόπιων μετρήσεων.
- Σύστημα τηλεπισκόπησης για έγκαιρη διάγνωση φθορών και οξείδωσης σε κρίσιμες υποδομές από σκυρόδεμα, όπως γέφυρες και σήραγγες.
- Εργαλεία για την παρακολούθηση και προστασία αρχαιολογικών χώρων, με χρήση ραντάρ, 3D σάρωσης λέιζερ και δορυφορικών εικόνων.
Γενικότερα, το έργο EXCELSIOR έχει δημιουργήσει μια εθνική πλατφόρμα πολυδιάστατων δεδομένων, η οποία καθιστά τις δορυφορικές εικόνες προσβάσιμες και αξιοποιήσιμες με τρόπους που υποστηρίζουν τις πολιτικές προτεραιότητες της Κύπρου. Οι επιστήμονες και οι ερευνητές έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναλύουν περιβαλλοντικές τάσεις και αλλαγές στις επιφάνειες της γης, ενώ οι κρατικοί φορείς και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να παρακολουθούν τους φυσικούς πόρους και να σχεδιάζουν την αστική ανάπτυξη στην Κύπρο.
Tο φθινόπωρο του 2025, το έργο EXCELSIOR και το Κέντρο Αριστείας «ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ» του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου θα παρουσιαστούν σε ολόκληρη την Κύπρο και την Ευρώπη στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής εκστρατείας για την προώθηση της έρευνας. Η εκστρατεία, με τίτλο Science4EU, θα αναδείξει πώς η ΕΕ στηρίζει επιστήμονες, ερευνητές και καινοτόμους να διευρύνουν τα όρια της γνώσης και, ως αποτέλεσμα, να βελτιώνουν τη ζωή των πολιτών.
Περισσότερες πληροφορίες για την εκστρατεία, εδώ: Science4EU website.
