Της Ελένης Πύργου Επικεφαλής Νομικών Θεμάτων ΣΕΛΚ
Από νομοθετική σκοπιά, το άρθρο 28 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας ορίζει ρητά ότι: «Όλοι είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, της διοίκησης και της δικαιοσύνης και δικαιούνται ίσης προστασίας και μεταχείρισης από αυτά.»
Εντός αυτού του συνταγματικού πλαισίου, έχει θεσπιστεί σημαντική νομοθεσία για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των φύλων. Ειδικότερα, ο περί Ίσης Αμοιβής μεταξύ Ανδρών και Γυναικών για την Ίδια Εργασία ή για Εργασία Ίσης Αξίας Νόμος (Ν. 177(Ι)/2002) απαγορεύει κάθε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου σε όλες τις πτυχές και συνθήκες αμοιβής για την ίδια εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Ομοίως, ο περί Ίσης Μεταχείρισης Ανδρών και Γυναικών στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση Νόμος (Ν. 205(Ι)/2002) κατοχυρώνει την ισότητα ευκαιριών και την αρχή της ίσης μεταχείρισης των δύο φύλων όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και την επαγγελματική εκπαίδευση, τους όρους και τις συνθήκες εργασίας, την επαγγελματική ανέλιξη και την απόλυση.
Περαιτέρω, έχουν υιοθετηθεί σημαντικά συμπληρωματικά μέτρα, όπως ο περί Προστασίας της Μητρότητας Νόμος (Ν.100(Ι)/1997) και ο περί Γονικής Άδειας και Άδειας για Λόγους Ανωτέρας Βίας Νόμος (Ν.47(Ι)/2012), καθώς και ο περί Ίσης Μεταχείρισης Ανδρών και Γυναικών (Πρόσβαση σε Αγαθά και Υπηρεσίες και Παροχή αυτών) Νόμος (Ν.18(Ι)/2008), τα οποία αποσκοπούν στη διασφάλιση της ουσιαστικής συμμετοχής των γυναικών τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στην κοινωνία γενικότερα.
Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι έχει θεσπιστεί ο περί Προστασίας της Πατρότητας Νόμος (Ν.117(Ι)/2017) και έχει προχωρήσει η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970 σχετικά με τη διαφάνεια στις αμοιβές και τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, ενισχύοντας το πλαίσιο εντός του οποίου οι γυναίκες απολαμβάνουν ίση πρόσβαση στην αγορά εργασίας, ενώ παράλληλα ενθαρρύνεται και η συμμετοχή των ανδρών στις οικογενειακές υποχρεώσεις.
Επιπλέον, προχωρεί η υιοθέτηση του «Νόμου περί της Ισόρροπης Εκπροσώπησης των Φύλων σε Θέσεις Διευθυντικών Στελεχών των Εισηγμένων Εταιρειών και Σχετικά Μέτρα του 2025», με σκοπό την εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με την Οδηγία (ΕΕ) 2022/2381 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 2022 σχετικά με τη βελτίωση της ισορροπίας των φύλων μεταξύ των διοικητικών στελεχών εισηγμένων εταιρειών και συναφή μέτρα. Μέσω της εν λόγω νομοθετικής πρωτοβουλίας, επιδιώκεται η αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών και να επιτύχει ισορροπημένη εκπροσώπηση των φύλων σε ανώτερες διοικητικές θέσεις εισηγμένων εταιρειών. Το μέτρο θεσπίζει πλαίσιο διαδικαστικών απαιτήσεων που διέπουν την επιλογή και τον διορισμό ή εκλογή υποψηφίων σε διοικητικές θέσεις, προάγοντας τη διαφάνεια, την επιλογή βάσει αξίας και την ισότητα στις δομές εταιρικής διακυβέρνησης.
Συνολικά, οι εκάστοτε Κυβερνήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο, έχουν υιοθετήσει μια πορεία προς ισορρόπηση των φύλων, μέσω της θέσπισης ή τροποποίησης νομοθεσίας και της υιοθέτησης πολιτικών και προγραμμάτων εταιρικής διακυβέρνησης που προάγουν την ισότητα των φύλων στον χώρο εργασίας και στις δομές διακυβέρνησης. Ενδεικτικά, αποτελεί πλέον στόχο εταιρικής διακυβέρνησης η επίτευξη τουλάχιστον πενήντα τοις εκατό συμμετοχής γυναικών σε υπουργικούς διορισμούς ή σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων, ενώ οι εταιρείες επανεξετάζουν τις οργανωτικές τους δομές για την ενίσχυση τόσο της πολιτισμικής ποικιλομορφίας όσο και της ισορροπίας των φύλων.
Ενίσχυση της ίσης πρόσβασης των γυναικών σε ηγετικούς ρόλους στις επιχειρήσεις
Αξιοσημείωτο είναι ότι η Κύπρος έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο σε ότι αφορά την ισότητα των φύλων στον επιχειρηματικό και επαγγελματικό χώρο.
Τα νομικά πλαίσια, τα πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης και οι εθελοντικές πρωτοβουλίες έχουν συμβάλει στη δημιουργία ευκαιριών για την πρόσβαση των γυναικών σε διοικητικές και εκτελεστικές θέσεις. Οι επιχειρήσεις στην Κύπρο επωφελούνται αποδεδειγμένα από την προώθηση της διαφορετικότητας και της ισότητας των φύλων, καθώς οι εν λόγω πρωτοβουλίες ενισχύουν την οργανωτική αποτελεσματικότητα, διευρύνουν τις οπτικές και προάγουν την καινοτόμο λήψη αποφάσεων και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ισορροπημένη εκπροσώπηση των φύλων στα διάφορα τμήματα μιας εταιρείας όχι μόνο αντανακλά τον προοδευτικό χαρακτήρα του εργοδότη, αλλά συμβάλλει και στη βελτίωση της εταιρικής κουλτούρας, της ικανοποίησης των εργαζομένων και της εμπιστοσύνης των ενδιαφερόμενων μερών.
Από πρακτική άποψη, οι εταιρείες που υιοθετούν ενεργά τη διαφορετικότητα απολαμβάνουν ευρύτερο φάσμα δεξιοτήτων, εμπειριών και απόψεων, ενισχύοντας έτσι την προσαρμοστικότητά τους και το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα. Η διαφορετικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις γυναίκες, καθώς τα συμπεριληπτικά εργασιακά περιβάλλοντα παρέχουν ισότιμη πρόσβαση στην επαγγελματική ανέλιξη, την επαγγελματική ανάπτυξη και την ανάληψη ηγετικών ρόλων. Σήμερα, η πλειονότητα των γυναικών στην Κύπρο διαθέτει την απαραίτητη εκπαίδευση και τα επαγγελματικά προσόντα για την κατάληψη διοικητικών θέσεων. Συνεπώς, είναι επιθυμητή η περαιτέρω πρόοδος ως προς την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών σε ανώτερες και θέσεις λήψης αποφάσεων εντός εταιρειών και οργανισμών.
Επιπρόσθετα, το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων των συνταγματικών εγγυήσεων για την ισότητα των φύλων και των νομοθετικών ρυθμίσεων για την ίση μεταχείριση, την ίση αμοιβή και τη γονική άδεια, ενισχύει το επιχειρηματικό επιχείρημα υπέρ της διαφορετικότητας, καθιερώνοντας τόσο δικαιώματα όσο και υποχρεώσεις για τους εργοδότες. Ως εκ τούτου, απαιτείται συνεχής προσοχή για τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής των μέτρων ισότητας, την καλλιέργεια συμπεριληπτικών εταιρικών κουλτουρών και την άρση διαρθρωτικών εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών σε ηγετικές θέσεις. Η συνεχιζόμενη ευθυγράμμιση των εταιρικών πρακτικών με τις νομικές απαιτήσεις, σε συνδυασμό με προδραστικές οργανωτικές πολιτικές, παραμένει καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη ουσιαστικής ισότητας των φύλων στον χώρο εργασίας.
Προς τον σκοπό αυτό, τα μέτρα θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση μιας πολιτισμικής μεταστροφής εντός των οργανισμών και των επιχειρήσεων, καθώς και στην ενίσχυση του έργου και της επιρροής των γυναικείων οργανώσεων και συνδικαλιστικών φορέων που δραστηριοποιούνται για την προαγωγή και την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών.
Από νομοθετική σκοπιά, το άρθρο 28 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας ορίζει ρητά ότι: «Όλοι είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, της διοίκησης και της δικαιοσύνης και δικαιούνται ίσης προστασίας και μεταχείρισης από αυτά.»
Εντός αυτού του συνταγματικού πλαισίου, έχει θεσπιστεί σημαντική νομοθεσία για την εφαρμογή της αρχής της ισότητας των φύλων. Ειδικότερα, ο περί Ίσης Αμοιβής μεταξύ Ανδρών και Γυναικών για την Ίδια Εργασία ή για Εργασία Ίσης Αξίας Νόμος (Ν. 177(Ι)/2002) απαγορεύει κάθε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου σε όλες τις πτυχές και συνθήκες αμοιβής για την ίδια εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Ομοίως, ο περί Ίσης Μεταχείρισης Ανδρών και Γυναικών στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση Νόμος (Ν. 205(Ι)/2002) κατοχυρώνει την ισότητα ευκαιριών και την αρχή της ίσης μεταχείρισης των δύο φύλων όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση και την επαγγελματική εκπαίδευση, τους όρους και τις συνθήκες εργασίας, την επαγγελματική ανέλιξη και την απόλυση.
Περαιτέρω, έχουν υιοθετηθεί σημαντικά συμπληρωματικά μέτρα, όπως ο περί Προστασίας της Μητρότητας Νόμος (Ν.100(Ι)/1997) και ο περί Γονικής Άδειας και Άδειας για Λόγους Ανωτέρας Βίας Νόμος (Ν.47(Ι)/2012), καθώς και ο περί Ίσης Μεταχείρισης Ανδρών και Γυναικών (Πρόσβαση σε Αγαθά και Υπηρεσίες και Παροχή αυτών) Νόμος (Ν.18(Ι)/2008), τα οποία αποσκοπούν στη διασφάλιση της ουσιαστικής συμμετοχής των γυναικών τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στην κοινωνία γενικότερα.
Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι έχει θεσπιστεί ο περί Προστασίας της Πατρότητας Νόμος (Ν.117(Ι)/2017) και έχει προχωρήσει η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970 σχετικά με τη διαφάνεια στις αμοιβές και τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, ενισχύοντας το πλαίσιο εντός του οποίου οι γυναίκες απολαμβάνουν ίση πρόσβαση στην αγορά εργασίας, ενώ παράλληλα ενθαρρύνεται και η συμμετοχή των ανδρών στις οικογενειακές υποχρεώσεις.
Επιπλέον, προχωρεί η υιοθέτηση του «Νόμου περί της Ισόρροπης Εκπροσώπησης των Φύλων σε Θέσεις Διευθυντικών Στελεχών των Εισηγμένων Εταιρειών και Σχετικά Μέτρα του 2025», με σκοπό την εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας με την Οδηγία (ΕΕ) 2022/2381 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 2022 σχετικά με τη βελτίωση της ισορροπίας των φύλων μεταξύ των διοικητικών στελεχών εισηγμένων εταιρειών και συναφή μέτρα. Μέσω της εν λόγω νομοθετικής πρωτοβουλίας, επιδιώκεται η αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών και να επιτύχει ισορροπημένη εκπροσώπηση των φύλων σε ανώτερες διοικητικές θέσεις εισηγμένων εταιρειών. Το μέτρο θεσπίζει πλαίσιο διαδικαστικών απαιτήσεων που διέπουν την επιλογή και τον διορισμό ή εκλογή υποψηφίων σε διοικητικές θέσεις, προάγοντας τη διαφάνεια, την επιλογή βάσει αξίας και την ισότητα στις δομές εταιρικής διακυβέρνησης.
Συνολικά, οι εκάστοτε Κυβερνήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο, έχουν υιοθετήσει μια πορεία προς ισορρόπηση των φύλων, μέσω της θέσπισης ή τροποποίησης νομοθεσίας και της υιοθέτησης πολιτικών και προγραμμάτων εταιρικής διακυβέρνησης που προάγουν την ισότητα των φύλων στον χώρο εργασίας και στις δομές διακυβέρνησης. Ενδεικτικά, αποτελεί πλέον στόχο εταιρικής διακυβέρνησης η επίτευξη τουλάχιστον πενήντα τοις εκατό συμμετοχής γυναικών σε υπουργικούς διορισμούς ή σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων, ενώ οι εταιρείες επανεξετάζουν τις οργανωτικές τους δομές για την ενίσχυση τόσο της πολιτισμικής ποικιλομορφίας όσο και της ισορροπίας των φύλων.
Ενίσχυση της ίσης πρόσβασης των γυναικών σε ηγετικούς ρόλους στις επιχειρήσεις
Αξιοσημείωτο είναι ότι η Κύπρος έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο σε ότι αφορά την ισότητα των φύλων στον επιχειρηματικό και επαγγελματικό χώρο.
Τα νομικά πλαίσια, τα πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης και οι εθελοντικές πρωτοβουλίες έχουν συμβάλει στη δημιουργία ευκαιριών για την πρόσβαση των γυναικών σε διοικητικές και εκτελεστικές θέσεις. Οι επιχειρήσεις στην Κύπρο επωφελούνται αποδεδειγμένα από την προώθηση της διαφορετικότητας και της ισότητας των φύλων, καθώς οι εν λόγω πρωτοβουλίες ενισχύουν την οργανωτική αποτελεσματικότητα, διευρύνουν τις οπτικές και προάγουν την καινοτόμο λήψη αποφάσεων και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ισορροπημένη εκπροσώπηση των φύλων στα διάφορα τμήματα μιας εταιρείας όχι μόνο αντανακλά τον προοδευτικό χαρακτήρα του εργοδότη, αλλά συμβάλλει και στη βελτίωση της εταιρικής κουλτούρας, της ικανοποίησης των εργαζομένων και της εμπιστοσύνης των ενδιαφερόμενων μερών.
Από πρακτική άποψη, οι εταιρείες που υιοθετούν ενεργά τη διαφορετικότητα απολαμβάνουν ευρύτερο φάσμα δεξιοτήτων, εμπειριών και απόψεων, ενισχύοντας έτσι την προσαρμοστικότητά τους και το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα. Η διαφορετικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική για τις γυναίκες, καθώς τα συμπεριληπτικά εργασιακά περιβάλλοντα παρέχουν ισότιμη πρόσβαση στην επαγγελματική ανέλιξη, την επαγγελματική ανάπτυξη και την ανάληψη ηγετικών ρόλων. Σήμερα, η πλειονότητα των γυναικών στην Κύπρο διαθέτει την απαραίτητη εκπαίδευση και τα επαγγελματικά προσόντα για την κατάληψη διοικητικών θέσεων. Συνεπώς, είναι επιθυμητή η περαιτέρω πρόοδος ως προς την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών σε ανώτερες και θέσεις λήψης αποφάσεων εντός εταιρειών και οργανισμών.
Επιπρόσθετα, το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων των συνταγματικών εγγυήσεων για την ισότητα των φύλων και των νομοθετικών ρυθμίσεων για την ίση μεταχείριση, την ίση αμοιβή και τη γονική άδεια, ενισχύει το επιχειρηματικό επιχείρημα υπέρ της διαφορετικότητας, καθιερώνοντας τόσο δικαιώματα όσο και υποχρεώσεις για τους εργοδότες. Ως εκ τούτου, απαιτείται συνεχής προσοχή για τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής των μέτρων ισότητας, την καλλιέργεια συμπεριληπτικών εταιρικών κουλτουρών και την άρση διαρθρωτικών εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση των γυναικών σε ηγετικές θέσεις. Η συνεχιζόμενη ευθυγράμμιση των εταιρικών πρακτικών με τις νομικές απαιτήσεις, σε συνδυασμό με προδραστικές οργανωτικές πολιτικές, παραμένει καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη ουσιαστικής ισότητας των φύλων στον χώρο εργασίας.
Προς τον σκοπό αυτό, τα μέτρα θα πρέπει να επικεντρωθούν στην προώθηση μιας πολιτισμικής μεταστροφής εντός των οργανισμών και των επιχειρήσεων, καθώς και στην ενίσχυση του έργου και της επιρροής των γυναικείων οργανώσεων και συνδικαλιστικών φορέων που δραστηριοποιούνται για την προαγωγή και την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών.
