Η ένταση στη Μέση Ανατολή δεν επηρεάζει μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η αστάθεια στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει ευρύτερες επιπτώσεις στη γεωργία και τελικά στις τιμές των τροφίμων παγκοσμίως, προειδοποιούν αναλυτές και οικονομολόγοι.
Ο συγκεκριμένος θαλάσσιος διάδρομος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες του διεθνούς εμπορίου, όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για βασικές πρώτες ύλες που στηρίζουν την αγροτική παραγωγή.
Ο κρίσιμος ρόλος των λιπασμάτων
Εκτός από πετρέλαιο και LNG, από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται και σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Χώρες του Περσικού Κόλπου όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν συγκαταλέγονται στους βασικούς εξαγωγείς ουρίας και φωσφορικών λιπασμάτων διεθνώς.
Μεγάλο ποσοστό αυτών των φορτίων περνά από το Ορμούζ πριν φτάσει στις αγορές της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής. Εάν οι θαλάσσιες μεταφορές διαταραχθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, το κόστος των γεωργικών εισροών ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής για τους αγρότες, χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες και τελικά υψηλότερες τιμές τροφίμων για τους καταναλωτές.
Το International Food Policy Research Institute επισημαίνει ότι η άνοδος του ενεργειακού κόστους και των γεωργικών εισροών μπορεί να επαναφέρει πιέσεις στον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, σε μια περίοδο που σε αρκετές χώρες οι τιμές είχαν αρχίσει να σταθεροποιούνται.
Πιθανές επιπτώσεις στις χώρες του Κόλπου
Σύμφωνα με ανάλυση του CNBC, οι πρώτες οικονομίες που θα επηρεαστούν είναι εκείνες που βρίσκονται πιο κοντά στη ζώνη της κρίσης.
Κράτη του Περσικού Κόλπου – όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία – εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές τροφίμων που φτάνουν μέσω θαλάσσιων διαδρομών οι οποίες περνούν από το Ορμούζ.
Εάν η ναυσιπλοΐα περιοριστεί, τα φορτία θα χρειαστεί να μεταφέρονται είτε μέσω μεγαλύτερων θαλάσσιων διαδρομών είτε μέσω χερσαίων μεταφορών, κάτι που συνεπάγεται αυξημένο κόστος.
Οι πλουσιότερες χώρες της περιοχής ενδέχεται να στραφούν ακόμη και σε αεροπορικές μεταφορές τροφίμων σε περίπτωση ανάγκης. Ωστόσο, κράτη με μικρότερη οικονομική ευχέρεια θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν σοβαρότερες δυσκολίες στην επάρκεια τροφίμων.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο το Ιράκ όσο και το ίδιο το Ιράν θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν προβλήματα εφοδιασμού εάν η κρίση παραταθεί.
Η Υποσαχάρια Αφρική στο μεγαλύτερο ρίσκο
Πέρα από τη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα ευάλωτη εμφανίζεται η Υποσαχάρια Αφρική.
Η περιοχή εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα, καθώς πάνω από το 90% της κατανάλωσης προέρχεται από το εξωτερικό. Παράλληλα, τα νοικοκυριά δαπανούν σημαντικό ποσοστό του εισοδήματός τους για τρόφιμα, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυξήσεις τιμών.
Καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι – βασικό διατροφικό προϊόν για πολλές χώρες της περιοχής – απαιτούν μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων. Μια πιθανή έλλειψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερη παραγωγή και περαιτέρω άνοδο των τιμών.
Πιέσεις και στις αγορές της Ασίας
Αντίστοιχες πιέσεις θα μπορούσαν να εμφανιστούν και σε ορισμένες ασιατικές οικονομίες.
Μεγάλες αγροτικές χώρες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα από τις χώρες του Κόλπου.
Εάν η μεταφορά τους καθυστερήσει ή ακριβύνει, το κόστος παραγωγής για τους αγρότες θα αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε περιόδους φύτευσης. Καλλιέργειες όπως το ρύζι και το καλαμπόκι – βασικά τρόφιμα για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους – είναι από τις πιο απαιτητικές σε χρήση λιπασμάτων.
Η ενέργεια επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων
Ακόμη και αν η γεωργική παραγωγή δεν επηρεαστεί άμεσα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε ακριβότερα τρόφιμα.
Η ενέργεια αποτελεί βασικό παράγοντα σε κάθε στάδιο της αγροδιατροφικής αλυσίδας: από την παραγωγή λιπασμάτων και τη λειτουργία γεωργικών μηχανημάτων μέχρι τη μεταφορά, την επεξεργασία και τη συσκευασία των προϊόντων.
Για τον λόγο αυτό, πολλοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στους καταναλωτές ενδέχεται να προέλθει τελικά από την αύξηση του ενεργειακού κόστους που μετακυλίεται σε όλα τα στάδια της παραγωγής.
Καθοριστικός παράγοντας η διάρκεια της κρίσης
Το εύρος των επιπτώσεων στις τιμές των τροφίμων θα εξαρτηθεί κυρίως από το πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Εάν η κρίση αποδειχθεί σύντομη, οι επιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν περιορισμένες. Αν όμως η ένταση στη Μέση Ανατολή παραταθεί και συνεχιστούν οι περιορισμοί στις θαλάσσιες μεταφορές και στις ενεργειακές ροές, οι πιέσεις στην παγκόσμια αγορά τροφίμων θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές μέσα σε λίγους μήνες — ή ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες.
