Μια επένδυση περίπου €95 εκατ. επιχειρεί να κλείσει ένα από τα μεγαλύτερα κενά της ενεργειακής μετάβασης στην Κύπρο: το ηλεκτρικό δίκτυο. Το νέο έργο δεν αφορά απλώς αντικατάσταση εξοπλισμού. Περιλαμβάνει αναβάθμιση κρίσιμων υποσταθμών, δημιουργία νέου κόμβου στο λιμάνι Λεμεσού, ψηφιακό έλεγχο της μεταφοράς και της διανομής και υποδομές που θα επιτρέψουν στο σύστημα να δεχθεί περισσότερες Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και αποθήκευση.
Η ολοκλήρωση τοποθετείται τον Δεκέμβριο του 2029. Μέχρι τότε, το πρόγραμμα προβλέπει παρεμβάσεις σε επτά υφιστάμενους κόμβους και την κατασκευή ενός νέου πρωτεύοντος υποσταθμού. Το μέγεθος και η γεωγραφική διασπορά του έργου το μετατρέπουν σε δοκιμασία εκτέλεσης για την ενεργειακή πολιτική της χώρας.
- Η συνολική επένδυση ανέρχεται σε περίπου €95 εκατ., με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Δεκέμβριο του 2029.
- Αναβαθμίζονται επτά υφιστάμενοι υποσταθμοί και δημιουργείται νέος κόμβος στο νέο λιμάνι Λεμεσού.
- Η ψηφιοποίηση με SCADA/ADMS, τηλεμετρία και GIS θα επιτρέψει ταχύτερο εντοπισμό και αποκατάσταση βλαβών.
- Περίπου €67 εκατ., δηλαδή σχεδόν 70%, καλύπτονται από ευρωπαϊκούς πόρους του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης.
- Η αναβάθμιση είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί μόνη της: απαιτούνται παράλληλα αποθήκευση, ευελιξία και έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων.
Οι οκτώ κόμβοι του σχεδίου
Στο δίκτυο μεταφοράς αναβαθμίζονται οι υποσταθμοί σε Στρόβολο, Ορούντα, Ακούρσο, Παπακώστα, Ύψωνα και Μαρί. Στο δίκτυο διανομής περιλαμβάνεται ο πρωτεύων υποσταθμός στο Λανίτειο, ενώ στο νέο λιμάνι Λεμεσού θα δημιουργηθεί νέος πρωτεύων υποσταθμός μεταφοράς.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν νέους μετασχηματιστές ισχύος, πίνακες υψηλής και μέσης τάσης, συστήματα προστασίας και τηλεχειρισμού. Πρόκειται για εξοπλισμό που επηρεάζει άμεσα την ικανότητα του συστήματος να μεταφέρει μεγαλύτερους όγκους ηλεκτρικής ενέργειας, να απομονώνει ταχύτερα μια βλάβη και να περιορίζει τον κίνδυνο εκτεταμένων διακοπών.
Από το αναλογικό στο ψηφιακό δίκτυο
Η δεύτερη διάσταση του έργου είναι η ψηφιοποίηση. Το δίκτυο διανομής θα ενισχυθεί με συστήματα SCADA/ADMS, ένα Εθνικό Κέντρο Ελέγχου Διανομής και δυνατότητες τηλεμέτρησης και τηλεχειρισμού. Παράλληλα, αναπτύσσεται δίκτυο οπτικών ινών για τη σύνδεση έξυπνων μετρητών και τηλεμετρούμενων υποσταθμών.
Ένα σύγχρονο γεωγραφικό σύστημα πληροφοριών, το GIS, θα χαρτογραφεί υποδομές μεταφοράς και διανομής. Αυτό μπορεί να μειώσει τον χρόνο εντοπισμού προβλημάτων και να βελτιώσει τον προγραμματισμό συντήρησης και νέων συνδέσεων. Το κρίσιμο επιχειρησιακό κέρδος δεν είναι μόνο περισσότερα καλώδια και μετασχηματιστές, αλλά καλύτερη εικόνα του συστήματος σε πραγματικό χρόνο.
Γιατί το δίκτυο είναι το κλειδί για τις ΑΠΕ
Η Κύπρος διαθέτει άφθονο ηλιακό δυναμικό, αλλά ένα απομονωμένο και περιορισμένης ευελιξίας σύστημα δυσκολεύεται να απορροφήσει όλη την πράσινη παραγωγή τις ώρες χαμηλής ζήτησης. Η αναβάθμιση της μεταφοράς και της διανομής αυξάνει τη χωρητικότητα, διευκολύνει τη σύνδεση αποθηκευτικών έργων και επιτρέπει πιο ακριβή διαχείριση της ροής ενέργειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι περικοπές φωτοβολταϊκής παραγωγής θα εξαφανιστούν αυτόματα. Χωρίς επαρκή αποθήκευση, ευέλικτη συμβατική παραγωγή, διαχείριση ζήτησης και ταχύτερες διαδικασίες σύνδεσης, το δίκτυο θα παραμένει μόνο ένα μέρος της λύσης. Η πραγματική αξία της επένδυσης θα κριθεί από το αν τα επιμέρους έργα θα λειτουργήσουν ως ενιαίο σύστημα και όχι ως αποσπασματικές προμήθειες.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Περίπου €67 εκατ., σχεδόν 70% του συνολικού κόστους, καλύπτονται από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης μέσω του Προγράμματος Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ 2021-2027». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εντάξει την ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς και διανομής στις βασικές προτεραιότητες της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης για την Κύπρο.
Η συγχρηματοδότηση περιορίζει το μέρος της επένδυσης που διαφορετικά θα έπρεπε να ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων. Δεν αποτελεί όμως άμεση υπόσχεση μείωσης τιμολογίων. Το τελικό όφελος για τον καταναλωτή θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη εκτέλεση, τη μείωση απωλειών και βλαβών και την ικανότητα του συστήματος να αξιοποιεί περισσότερη φθηνή παραγωγή από ΑΠΕ.
Το στοίχημα του 2029
Το χρονοδιάγραμμα μέχρι τον Δεκέμβριο του 2029 είναι ταυτόχρονα αναγκαίο και απαιτητικό. Προμήθειες υψηλής τάσης, κατασκευαστικές εργασίες σε ενεργούς υποσταθμούς, ψηφιακά συστήματα και διαλειτουργικότητα μεταξύ φορέων δημιουργούν κινδύνους καθυστέρησης.
Για την Κύπρο, το έργο των €95 εκατ. είναι περισσότερο από μια ενεργειακή επένδυση. Είναι τεστ ανθεκτικότητας, διοικητικής ικανότητας και αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων. Εάν ολοκληρωθεί ως ενιαίο πρόγραμμα, μπορεί να δημιουργήσει την υποδομή πάνω στην οποία θα στηριχθούν η αποθήκευση, η ηλεκτροκίνηση και η επόμενη φάση της πράσινης μετάβασης.
