Brexit ξανά στην κάλπη; Ο Μπέρναμ ανοίγει την πόρτα της ΕΕ — «Welcome back» από Μακρόν

Ο Άντι Μπέρναμ ξανανοίγει το ευρωπαϊκό ερώτημα για τη Βρετανία, περιλαμβάνοντας ακόμη και την πλήρη επιστροφή στην ΕΕ στις επιλογές που θα εξεταστούν. Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, το πολιτικό άνοιγμα του Βρετανού πρωθυπουργού προκάλεσε άμεση απάντηση από τον Εμανουέλ Μακρόν: «welcome back» — καλώς ήρθατε πίσω.

Η συζήτηση αφορά τη μακροπρόθεσμη κατεύθυνση του Ηνωμένου Βασιλείου. Δεν αποτελεί ανακοίνωση επανένταξης ούτε προκήρυξη νέας κάλπης. Έχει όμως ιδιαίτερο βάρος επειδή η πλήρης συμμετοχή στην Ένωση επανέρχεται πλέον στον κατάλογο επιλογών που περιγράφει ο ίδιος ο πρωθυπουργός.

Οι τέσσερις δρόμοι που έβαλε στο τραπέζι

Μιλώντας στο BBC στις 30 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα μετά την ομιλία του στο συνέδριο των Εργατικών, ο Μπέρναμ παρουσίασε τέσσερις πιθανές κατευθύνσεις. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Euronews, αυτές είναι η διατήρηση της σημερινής σχέσης, μια τελωνειακή ένωση όπως προτείνει ο πρώην υπουργός Οικονομικών Τζορτζ Όσμπορν, η επιστροφή στην ενιαία αγορά που υποστηρίζουν οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες και η πλήρης επανένταξη στην ΕΕ.

Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε επίσης ότι στο παρελθόν είχε εκφράσει την επιθυμία να δει τη χώρα να επιστρέφει στην Ένωση στη διάρκεια της ζωής του. Στις νέες δηλώσεις του, πάντως, έθεσε το ζήτημα ως σύγκριση επιλογών: τι μπορεί να γίνει και ποια πλεονεκτήματα ή προβλήματα έχει κάθε διαδρομή.

Τι είπε για νέο δημοψήφισμα

Όπως μεταδίδει ο Πολίτης, όταν ρωτήθηκε αν το επόμενο εκλογικό πρόγραμμα των Εργατικών θα μπορούσε να περιλαμβάνει δέσμευση για νέο δημοψήφισμα παραμονής ή εξόδου, ο Μπέρναμ απάντησε ότι όλα είναι πιθανά. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον διχαστικό χαρακτήρα που μπορούν να αποκτήσουν τέτοιες αναμετρήσεις.

Επομένως, το σενάριο μιας νέας κάλπης παραμένει πολιτικά ανοιχτό, χωρίς να έχει μετατραπεί σε κυβερνητική απόφαση. Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι η σχέση με την Ευρώπη συνδέεται με τον σχεδιασμό της επόμενης δεκαετίας και επιστρέφει στο επίκεντρο της βρετανικής πολιτικής.

Το «welcome back» και ο όρος του Μακρόν

Στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία, ο Γάλλος πρόεδρος απάντησε θετικά στο ενδεχόμενο επιστροφής. Στο επίσημο πρακτικό του Ελιζέ, η τοποθέτησή του είναι σαφώς υπό προϋπόθεση: εάν οι Βρετανοί θέλουν να επιστρέψουν και ο πρωθυπουργός κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, αυτό θα ήταν θετική εξέλιξη για τη χώρα τους και για τους Ευρωπαίους.

Ο Μακρόν επισήμανε, όμως, και τα όρια μιας επιλεκτικής προσέγγισης. Η Βρετανία δεν μπορεί να επιλέγει μόνο τις ευρωπαϊκές ελευθερίες που τη βολεύουν, απορρίπτοντας τις υπόλοιπες. Το μήνυμα καλωσορίσματος συνοδεύεται έτσι από μια υπενθύμιση ότι η στενότερη σχέση με την Ένωση έχει συγκεκριμένους κανόνες.

Τελωνειακή ένωση, ενιαία αγορά ή πλήρης ένταξη;

Οι διαδρομές έχουν διαφορετικό οικονομικό και θεσμικό περιεχόμενο. Η τελωνειακή ένωση αφορά τους δασμούς και την κοινή αντιμετώπιση εισαγωγών αγαθών από τρίτες χώρες. Η ενιαία αγορά στηρίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων. Οι δύο έννοιες δεν ταυτίζονται με την πλήρη ιδιότητα κράτους μέλους.

Αν το Λονδίνο αποφάσιζε να επιδιώξει επανένταξη, θα απαιτούνταν νέα διαδικασία. Το άρθρο 50, παράγραφος 5 παραπέμπει ρητά ένα κράτος που έχει αποχωρήσει στη διαδικασία του άρθρου 49. Αυτό προβλέπει αίτηση προς το Συμβούλιο, ομόφωνη απόφαση μετά τη διαβούλευση με την Κομισιόν και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι όροι προσχώρησης θα χρειαζόταν να συμφωνηθούν και να κυρωθούν από όλα τα συμβαλλόμενα κράτη, σύμφωνα με τις συνταγματικές τους διαδικασίες.

Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι συνεπώς η επιλογή κατεύθυνσης από τη βρετανική κυβέρνηση και η αναζήτηση πολιτικής εντολής γι’ αυτήν. Η θετική υποδοχή του Μακρόν δίνει ώθηση στη συζήτηση, αλλά οι αποφάσεις στο Λονδίνο και οι συμφωνίες με τους Ευρωπαίους παραμένουν μπροστά.

Άντι Μπέρναμ, επίσημο πορτρέτο, 13 Ιουλίου 2026. Φωτογραφία: House of Commons / CC BY 3.0 · Περικοπή.