Παρά το γεγονός ότι τα όνειρα απασχολούν τον άνθρωπο εδώ και χιλιάδες χρόνια, η σύγχρονη επιστήμη εξακολουθεί να μην έχει μια οριστική απάντηση σε μια φαινομενικά απλή ερώτηση:
Γιατί ονειρευόμαστε;
Οι ερευνητές γνωρίζουν πλέον αρκετά για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ονειρευόμαστε. Υπάρχουν επίσης ισχυρές ενδείξεις ότι ο ύπνος παίζει σημαντικό ρόλο στη μνήμη και στην επεξεργασία των συναισθημάτων. Αυτό που δεν έχει αποδειχθεί είναι ότι τα ίδια τα όνειρα έχουν μία συγκεκριμένη, απαραίτητη βιολογική λειτουργία.
Δεν ονειρευόμαστε μόνο στον ύπνο REM
Για πολλά χρόνια, τα όνειρα συνδέθηκαν σχεδόν αποκλειστικά με τον ύπνο REM (Rapid Eye Movement), τη φάση κατά την οποία παρατηρούνται οι χαρακτηριστικές γρήγορες κινήσεις των ματιών.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό.
Όνειρα μπορούν να εμφανιστούν τόσο στον REM όσο και στον NREM ύπνο. Εκείνα που αναφέρονται μετά από αφύπνιση από REM τείνουν να είναι πιο ζωντανά, μεγαλύτερα, συναισθηματικά και συχνά πιο παράξενα ή αφηγηματικά.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι το όνειρο δεν είναι απλώς ένα «προϊόν του REM».
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ονειρευόμαστε;
Η εικόνα που έχει σήμερα η νευροεπιστήμη είναι πολύ πιο σύνθετη από την ιδέα ότι ένα συγκεκριμένο «κέντρο των ονείρων» ενεργοποιείται τη νύχτα.
Κατά τον REM ύπνο συμμετέχει ένα δίκτυο περιοχών που περιλαμβάνει τον εγκεφαλικό στέλεχο, τον θάλαμο, περιοχές του μεταιχμιακού συστήματος και τον φλοιό. Περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα και τη μνήμη, όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος, παρουσιάζουν σημαντική δραστηριότητα, ενώ ορισμένες προμετωπιαίες περιοχές που συνδέονται με τον γνωστικό έλεγχο λειτουργούν διαφορετικά από ό,τι όταν είμαστε ξύπνιοι.
Αυτό προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για ένα από τα πιο περίεργα χαρακτηριστικά των ονείρων.
Μπορεί να βρισκόμαστε στο σπίτι μας και ένα δευτερόλεπτο αργότερα σε άλλη χώρα. Ένας άνθρωπος μπορεί ξαφνικά να γίνει κάποιος άλλος. Ο χρόνος και ο χώρος μπορούν να αλλάζουν χωρίς καμία λογική συνέχεια.
Κι όμως, όσο ονειρευόμαστε, συχνά δεν μας φαίνεται καθόλου παράξενο.
Τα όνειρα χρησιμοποιούν κομμάτια της πραγματικής ζωής
Ένα από τα πράγματα που έχουν παρατηρήσει οι ερευνητές είναι ότι το περιεχόμενο των ονείρων συχνά αντλεί στοιχεία από την καθημερινή ζωή.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για πιστή αναπαραγωγή μιας ανάμνησης.
Ο εγκέφαλος μπορεί να χρησιμοποιήσει πρόσωπα, τοποθεσίες, συναισθήματα και εμπειρίες και να τα συνδυάσει με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Προσωπικά σημαντικά γεγονότα και συναισθηματικά φορτισμένες εμπειρίες φαίνεται να έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανιστούν στα όνειρα.
Έρευνα στην οποία συμμετέχοντες ξυπνούσαν σε διαφορετικά σημεία της νύχτας έδειξε επίσης ότι τα όνειρα νωρίτερα τη νύχτα είχαν μεγαλύτερη σχέση με πρόσφατες εμπειρίες της πραγματικής ζωής, ενώ αργότερα γίνονταν περισσότερο συναισθηματικά και συνειρμικά.
Μήπως τα όνειρα οργανώνουν τις αναμνήσεις μας;
Εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες επιστημονικές υποθέσεις.
Γνωρίζουμε με αρκετά ισχυρά στοιχεία ότι ο ύπνος είναι σημαντικός για τη μνήμη. Κατά τη διάρκειά του, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και σταθεροποιεί πληροφορίες που αποκτήθηκαν όταν ήμασταν ξύπνιοι. Διαφορετικά στάδια του ύπνου φαίνεται να συμμετέχουν με διαφορετικούς τρόπους σε αυτή τη διαδικασία.
Από αυτό προκύπτει η υπόθεση ότι τα όνειρα μπορεί να αποτελούν ένα είδος «παράθυρου» σε αυτή τη νυχτερινή επεξεργασία.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση:
Το γεγονός ότι ο ύπνος βοηθά τη μνήμη δεν αποδεικνύει ότι ονειρευόμαστε για να αποθηκεύσουμε τις αναμνήσεις μας.
Είναι πιθανό το όνειρο να σχετίζεται με τις διαδικασίες που πραγματοποιούνται στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του ύπνου χωρίς το ίδιο να αποτελεί τον μηχανισμό που τις προκαλεί.
Τι γίνεται με τα συναισθήματα;
Η σύνδεση ύπνου και συναισθήματος αποτελεί επίσης σημαντικό πεδίο έρευνας.
Επιστημονικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι ο ύπνος συμμετέχει στην επεξεργασία συναισθηματικών εμπειριών και στη διαμόρφωση συναισθηματικών αναμνήσεων. Ο REM ύπνος έχει προσελκύσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε αυτή την έρευνα.
Αυτό έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι τα όνειρα μπορεί να μας βοηθούν να επεξεργαζόμαστε δύσκολα ή σημαντικά συναισθήματα.
Και εδώ, όμως, απαιτείται προσοχή.
Υπάρχουν ενδείξεις που συνδέουν τα όνειρα, τον REM ύπνο και τη συναισθηματική επεξεργασία, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι η λειτουργία των ονείρων είναι να «θεραπεύουν» ή να αποφορτίζουν τα συναισθήματά μας. Μάλιστα, ορισμένα αποτελέσματα σχετικά με το REM και τη συναισθηματική μνήμη παραμένουν σύνθετα ή αντιφατικά.
Γιατί τα όνειρα είναι τόσο παράξενα;
Αυτό ίσως σχετίζεται με τον διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου κατά τον ύπνο.
Στα όνειρα μπορούν να ενεργοποιούνται μνήμες και συναισθηματικές συσχετίσεις χωρίς τους ίδιους περιορισμούς που υπάρχουν όταν είμαστε ξύπνιοι. Έτσι μπορεί να δημιουργούνται ασυνήθιστοι συνδυασμοί ανθρώπων, τόπων και γεγονότων.
Ορισμένοι ερευνητές έχουν προτείνει ότι αυτή η πιο ελεύθερη σύνδεση πληροφοριών θα μπορούσε να σχετίζεται με αναδιοργάνωση της μνήμης, δημιουργικότητα ή νέες συσχετίσεις. Πρόκειται όμως για ενεργό πεδίο έρευνας και όχι για αποδεδειγμένη μοναδική λειτουργία των ονείρων.
Γιατί ξεχνάμε τα περισσότερα όνειρα;
Ένα ακόμη παράδοξο είναι ότι μπορούμε να βιώσουμε ένα εξαιρετικά έντονο όνειρο και λίγα λεπτά μετά το ξύπνημα να δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε σχεδόν οτιδήποτε.
Η επιστήμη γνωρίζει ότι η ανάκληση των ονείρων είναι εξαιρετικά μεταβλητή και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το στάδιο του ύπνου και το πότε ακριβώς ξυπνάμε. Το γεγονός ότι δεν θυμόμαστε ένα όνειρο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπήρξε ονειρική εμπειρία.
Η ακριβής νευροβιολογία που καθορίζει γιατί ένα όνειρο περνά στη μνήμη ενώ ένα άλλο εξαφανίζεται παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Έχουν τα όνειρα κρυμμένο νόημα;
Η επιστήμη μπορεί να μελετήσει το περιεχόμενο των ονείρων και τις σχέσεις του με τις εμπειρίες, τις αναμνήσεις και τα συναισθήματα ενός ανθρώπου.
Αυτό είναι διαφορετικό από την ιδέα ότι κάθε σύμβολο έχει μία σταθερή, παγκόσμια ερμηνεία.
Τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν έναν καθολικό «κώδικα ονείρων», όπου για παράδειγμα ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή γεγονός σημαίνει πάντοτε το ίδιο πράγμα για όλους. Η έρευνα δείχνει περισσότερο ότι προσωπικά σημαντικές εμπειρίες και συναισθήματα μπορούν να ενσωματώνονται στο ονειρικό περιεχόμενο με παραμορφωμένους και σύνθετους τρόπους.
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας.
Παρά τις δεκαετίες έρευνας, δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα γιατί ονειρευόμαστε.
Δεν γνωρίζουμε αν τα όνειρα έχουν μία εξελικτικά καθορισμένη λειτουργία, αν εξυπηρετούν πολλές διαφορετικές λειτουργίες ή αν αποτελούν σε κάποιο βαθμό το υποκειμενικό αποτέλεσμα άλλων διεργασιών που πραγματοποιεί ο εγκέφαλος ενώ κοιμόμαστε.
Γνωρίζουμε ότι ο ύπνος είναι κρίσιμος για τη λειτουργία του εγκεφάλου. Γνωρίζουμε ότι μνήμη και συναισθηματική επεξεργασία συνεχίζονται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Γνωρίζουμε επίσης ότι μπορούμε να ονειρευτούμε τόσο σε REM όσο και σε NREM ύπνο.
Αυτό που ακόμη δεν μπορούμε να πούμε είναι ότι η επιστήμη ανακάλυψε έναν μοναδικό λόγο για τον οποίο δημιουργούνται τα όνειρα.
Ίσως, λοιπόν, το μεγαλύτερο μυστήριο των ονείρων να μην είναι το τι σημαίνουν, αλλά το γιατί ένας εγκέφαλος αποκομμένος από τον εξωτερικό κόσμο μπορεί κάθε βράδυ να δημιουργεί μόνος του ανθρώπους, εικόνες, φόβους, ιστορίες και ολόκληρες πραγματικότητες — και για λίγα λεπτά να μας κάνει να πιστεύουμε ότι είναι αληθινές.
The post Γιατί βλέπουμε όνειρα; Τι γνωρίζει και τι δεν γνωρίζει ακόμη η επιστήμη appeared first on SciNews.eu.
