Όταν το αντίποινο για ένα πλήγμα γίνεται ένα εμπορικό δεξαμενόπλοιο, η διάκριση ανάμεσα στο στρατιωτικό μέτωπο και στην οικονομική ζωή αρχίζει να υποχωρεί. Η νέα φάση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν φέρνει ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο στο Ορμούζ: τα πλοία δεν χρειάζεται να μεταφέρουν όπλα για να αποκτήσουν αξία ως στόχοι πίεσης.
- Τα δεξαμενόπλοια αποκτούν ρόλο άμεσων στόχων οικονομικής πίεσης.
- Η επιχείρηση Earnest Will του 1987 δείχνει τα όρια της προστασίας εμπορικών πλοίων.
- Η λογική των αντιποίνων δεν εγγυάται ελεγχόμενη κλιμάκωση ή γρήγορη αποκλιμάκωση.
Σύμφωνα με το Axios, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου, μετά από επίθεση που η Ουάσιγκτον αποδίδει στο Ιράν εναντίον δύο αμερικανικών πολεμικών πλοίων. Η εξέλιξη έρχεται στο πλαίσιο της πολιτικής αντιποίνων που περιγράφεται ως «τάνκερ για τάνκερ».
Η Τεχεράνη έχει από την πλευρά της διατυπώσει ισχυρισμούς για πλήγματα και ελέγχους στη ναυσιπλοΐα. Οι επιμέρους ιρανικές ανακοινώσεις δεν έχουν όλες επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Η αβεβαιότητα αυτή δεν είναι δευτερεύουσα: σε μια θαλάσσια σύγκρουση, λανθασμένη αναγνώριση του επιτιθέμενου ή του στόχου μπορεί να προκαλέσει νέα κλιμάκωση πριν εξακριβωθούν τα γεγονότα.
Το προηγούμενο που εξηγεί τον φόβο
Η αναφορά στον Πόλεμο των Τάνκερ δεν είναι απλώς δημοσιογραφική μεταφορά. Στη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, οι επιθέσεις κατά της ναυτιλίας έγιναν μέσο οικονομικής εξάντλησης του αντιπάλου και των υποστηρικτών του. Η απειλή δεν αφορούσε μόνο το πλοίο που δεχόταν πλήγμα, αλλά όλα όσα θα έπρεπε να αποφασίσουν αν θα ακολουθήσουν την ίδια διαδρομή.
Η επίσημη ιστορική καταγραφή του αμερικανικού Ναυτικού περιγράφει πώς 11 κουβεϊτιανά πλοία πέρασαν υπό αμερικανική σημαία και προστασία το 1987. Η επιχείρηση Earnest Will εξελίχθηκε σε μεγάλη αποστολή συνοδειών. Οι νάρκες, ωστόσο, έδειξαν ότι ακόμη και η ισχυρή στρατιωτική παρουσία δεν εξαλείφει τον κίνδυνο για αργά και ευάλωτα εμπορικά πλοία.
Τι διαφέρει σήμερα
Η σημαντικότερη διαφορά είναι ο ρόλος των ΗΠΑ. Δεν εμφανίζονται μόνο ως δύναμη προστασίας της ναυσιπλοΐας απέναντι σε έναν περιφερειακό πόλεμο. Είναι άμεσα εμπλεκόμενο μέρος που επιβάλλει αποκλεισμό και αναλαμβάνει επιθέσεις εναντίον πλοίων της άλλης πλευράς. Για έναν εμπορικό διαχειριστή, η στρατιωτική συνοδεία μπορεί να προσφέρει προστασία, χωρίς να αίρει κάθε κίνδυνο πολιτικής στοχοποίησης.
Παράλληλα, διαφορετικά μέσα προσβολής μπορούν να λειτουργήσουν συνδυαστικά. Ένα εμπορικό πλοίο πρέπει να αντιμετωπίσει κινδύνους από τον αέρα, την επιφάνεια και κάτω από το νερό, ενώ οι αποφάσεις του εξαρτώνται από πληροφορίες που συχνά αλλάζουν γρήγορα. Δεν χρειάζεται κάθε επίθεση να προκαλεί βύθιση για να αποθαρρύνει τη διέλευση.
Η παγίδα των αναλογικών αντιποίνων
Η φράση «τάνκερ για τάνκερ» υποδηλώνει μια ελεγχόμενη, ισοδύναμη απάντηση. Στην πράξη δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι ο αντίπαλος θα αντιληφθεί το πλήγμα ως το τέλος ενός κύκλου και όχι ως την αρχή του επόμενου. Οικονομική ζημιά, απώλειες πληρωμάτων και πολιτικές δεσμεύσεις δυσκολεύουν την υποχώρηση.
Αυτό εξηγεί γιατί η αποκλιμάκωση χρειάζεται περισσότερα από προσωρινή παύση πυρών. Χρειάζεται προβλεψιμότητα για το ποια πλοία μπορούν να κινηθούν, υπό ποιους όρους και με ποιους διαύλους επικοινωνίας όταν προκύψει περιστατικό. Διαφορετικά, ακόμη και μια ήσυχη ημέρα δεν αρκεί για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη.
Η ιστορία δεν αποδεικνύει ότι θα επαναληφθεί η ίδια έκβαση. Δείχνει όμως πόσο εύκολα μια εκστρατεία πίεσης κατά της ναυτιλίας μπορεί να αποκτήσει δική της δυναμική. Στο Ορμούζ, αυτός είναι πλέον ο κίνδυνος που ξεπερνά το κάθε μεμονωμένο τάνκερ.
