Η παγκόσμια ενεργειακή αγορά δείχνει δύο διαφορετικές εικόνες. Περισσότερο αργό πετρέλαιο βρίσκει ξανά δρόμο προς τους αγοραστές, όμως το ντίζελ, η βενζίνη και τα αεροπορικά καύσιμα δεν επιστρέφουν με την ίδια ταχύτητα. Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία έχουν πλήξει όχι μόνο τις θαλάσσιες διαδρομές, αλλά και το ίδιο το σύστημα διύλισης. Γι’ αυτό η Goldman Sachs υπερδιπλασίασε τις προβλέψεις της για τα περιθώρια παραγωγής ντίζελ το 2027, προειδοποιώντας ουσιαστικά ότι η στενότητα μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο από την επόμενη στρατιωτική ή διπλωματική είδηση.
- Η Goldman Sachs αύξησε την εκτίμησή της για το περιθώριο ντίζελ του 2027 στις ΗΠΑ από $27 σε $63 το βαρέλι και στην Ευρώπη από $19 σε $49.
- Οι παγκόσμιες εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων υπολογίζεται ότι έχουν μειωθεί κατά περίπου 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε ετήσια βάση, με τον Κόλπο και τη Ρωσία να ευθύνονται για τα τρία τέταρτα της πτώσης.
- Η IEA διαπιστώνει ότι οι εξαγωγές προϊόντων και LPG από τον Κόλπο παρέμεναν τον Ιούνιο κάτω από το μισό των προπολεμικών επιπέδων, παρότι οι ροές αργού είχαν ανακάμψει περίπου στα τρία τέταρτα.
- Οι εισαγωγές ντίζελ της Ευρώπης μειώθηκαν από 1,97 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Ιανουάριο σε 1,56 εκατ. τον Ιούλιο, σύμφωνα με στοιχεία Kpler που μετέδωσε το Reuters.
- Για την Κύπρο, η οποία εισάγει έτοιμα πετρελαϊκά προϊόντα και παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από το πετρέλαιο, η πίεση μεταφέρεται σε μεταφορές, εφοδιαστική αλυσίδα, ναυτιλία και πληθωρισμό.
Το αργό επιστρέφει, τα καύσιμα μένουν πίσω
Η βασική διάκριση είναι ανάμεσα στο αργό πετρέλαιο και στα προϊόντα που παράγει ένα διυλιστήριο. Ένα φορτίο αργού μπορεί, με μεγαλύτερο κόστος και ρίσκο, να αλλάξει διαδρομή, να μεταφορτωθεί από πλοίο σε πλοίο ή να κινηθεί μέσω εναλλακτικών αγωγών. Ένα διυλιστήριο που έχει υποστεί ζημιές, που δεν διαθέτει πρώτη ύλη ή που λειτουργεί με περιορισμούς δεν μπορεί να μετακινηθεί. Η αποκατάσταση μονάδων, λιμενικών εγκαταστάσεων και δικτύων απαιτεί μήνες ή και περισσότερο.
Ο Νίτιν Τζιντάλ, επικεφαλής Global Commodities στη Goldman Sachs FICC and Equities, περιέγραψε αυτή την απόκλιση σε πρόσφατη συζήτηση της τράπεζας για τις αγορές. Όπως εξήγησε, η αγορά αργού έδειξε μεγάλη αντοχή και βρήκε νέες ροές. Στα διυλισμένα προϊόντα, όμως, η εικόνα παραμένει σφιχτή: λιγότερες ποσότητες φθάνουν από τον Περσικό Κόλπο, τη Ρωσία και την Κίνα, χωρίς να υπάρχει άμεση πηγή που να μπορεί να καλύψει το κενό. Η Goldman Sachs εκτιμά επίσης ότι η πλήρης ανάκαμψη της παγκόσμιας χρησιμοποίησης διυλιστηρίων μπορεί να καθυστερήσει έως το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Τι σημαίνουν τα $63 και τα $49
Στην έκθεσή της με ημερομηνία 29 Αυγούστου, η Goldman Sachs αναθεώρησε δραστικά τις προβλέψεις της για το περιθώριο του ντίζελ έναντι του αργού Brent το 2027. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η εκτίμηση αυξήθηκε από $27 σε $63 το βαρέλι. Για την Ευρώπη, από $19 σε $49.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν πρόβλεψη για την τιμή του ντίζελ στην αντλία. Περιγράφουν το λεγόμενο crack spread, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στην αξία του διυλισμένου προϊόντος και στο κόστος του αργού από το οποίο παράγεται. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά, τόσο ισχυρότερη είναι η ένδειξη ότι η παραγωγική δυναμικότητα και η διαθεσιμότητα καυσίμου είναι πιο σπάνιες από το ίδιο το αργό.
Η πρόβλεψη είναι εκτίμηση αγοράς και όχι βεβαιότητα. Έχει όμως ιδιαίτερη σημασία επειδή μεταφέρει το κέντρο βάρους της κρίσης από το ερώτημα «πόσο πετρέλαιο υπάρχει» στο ερώτημα «πόσο γρήγορα μπορεί ο κόσμος να το μετατρέψει στο σωστό καύσιμο, στο σωστό μέρος».
Δύο πόλεμοι χτυπούν το ίδιο σημείο της αλυσίδας
Στον Περσικό Κόλπο, η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα και οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές περιόρισαν την παραγωγή και τη φόρτωση προϊόντων. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας κατέγραψε ότι τον Ιούνιο οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων και LPG από τον Κόλπο παρέμεναν κάτω από το 50% των επιπέδων πριν από τον πόλεμο. Οι ροές αργού, αντίθετα, είχαν ανακάμψει περίπου στα τρία τέταρτα των προηγούμενων επιπέδων.
Στη Ρωσία, οι ουκρανικές επιθέσεις έθεσαν εκτός λειτουργίας σημαντική διυλιστική δυναμικότητα και οδήγησαν τη Μόσχα σε περιορισμούς εξαγωγών για να προστατεύσει την εγχώρια αγορά. Η S&P Global Energy υπολόγιζε στα τέλη Ιουνίου ότι περισσότερα από 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως ρωσικής διυλιστικής δυναμικότητας, πάνω από το ένα τρίτο του συνόλου, βρίσκονταν εκτός λειτουργίας.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι παγκόσμιες εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων έχουν μειωθεί κατά περίπου 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα. Ο Περσικός Κόλπος και η Ρωσία αντιστοιχούν περίπου στα τρία τέταρτα αυτής της απώλειας. Πρόκειται για δύο διαφορετικούς πολέμους που πιέζουν το ίδιο τμήμα της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας.
Η Ευρώπη βρίσκεται στην πιο δύσκολη θέση
Η Ευρώπη είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας μεσαίων αποσταγμάτων και έχει περιορισμένη δυνατότητα να αυξήσει γρήγορα την εγχώρια παραγωγή. Πριν από τη νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, περίπου το 27% των ευρωπαϊκών εισαγωγών ντίζελ εκτός ενδοευρωπαϊκού εμπορίου προερχόταν από την περιοχή, σύμφωνα με την S&P Global Energy.
Τα στοιχεία της Kpler που μετέδωσε το Reuters αποτυπώνουν την επιδείνωση. Οι ευρωπαϊκές εισαγωγές ντίζελ μειώθηκαν από 1,97 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Ιανουάριο σε 1,56 εκατ. τον Ιούλιο. Τον Αύγουστο, το ντίζελ έγινε ακριβότερο από το αεροπορικό καύσιμο στην ευρωπαϊκή αγορά για πρώτη φορά σε περισσότερο από έναν χρόνο.
Η στενότητα στη Μεσόγειο είναι ακόμη πιο ευαίσθητη. Όταν η Ευρώπη αναζητεί φορτία από τις ΗΠΑ, την Ινδία ή άλλους μακρινούς προμηθευτές, αυξάνονται οι ναύλοι και οι χρόνοι παράδοσης. Ταυτόχρονα, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Βόρεια Αφρική και άλλοι παραδοσιακοί αγοραστές ρωσικού ντίζελ διεκδικούν τις ίδιες εναλλακτικές ποσότητες.
Από το φορτηγό μέχρι το ράφι
Το ντίζελ δεν είναι απλώς ένα καύσιμο για ιδιωτικά οχήματα. Κινεί φορτηγά, αγροτικά μηχανήματα, εργοτάξια, γεννήτριες και μεγάλο μέρος της θαλάσσιας και χερσαίας εφοδιαστικής αλυσίδας. Όταν το ντίζελ ακριβαίνει ταχύτερα από το αργό, η πίεση περνά στις μεταφορές και από εκεί στο τελικό κόστος αγαθών.
Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη πληθωριστική εξίσωση. Η ονομαστική τιμή του Brent μπορεί να υποχωρεί και να δίνει την εντύπωση αποκλιμάκωσης, ενώ το πραγματικό κόστος διανομής παραμένει υψηλό. Για τις κεντρικές τράπεζες και τις κυβερνήσεις, η διαφορά έχει σημασία: η ενεργειακή ανακούφιση που φαίνεται στην αγορά αργού μπορεί να μην εμφανιστεί με την ίδια ένταση στις τιμές παραγωγού και καταναλωτή.
Γιατί η Κύπρος δεν είναι θεατής
Η Κύπρος δεν διαθέτει ενεργό διυλιστήριο και, μετά το κλείσιμο του διυλιστηρίου Λάρνακας το 2004, οι εταιρείες εισάγουν έτοιμα πετρελαϊκά προϊόντα από το εξωτερικό. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 85,2% της ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης της χώρας το 2024, ένα από τα υψηλότερα επίπεδα εξάρτησης στην ΕΕ.
Αυτό σημαίνει ότι η Κύπρος είναι εκτεθειμένη όχι μόνο στην τιμή του Brent, αλλά και στα περιθώρια διύλισης, στους ναύλους, στη διαθεσιμότητα φορτίων και στην ισοτιμία ευρώ–δολαρίου. Η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων ίσων με 90 ημέρες μέσων ημερήσιων καθαρών εισαγωγών προσφέρει δίχτυ ασφαλείας για κρίση εφοδιασμού. Δεν ακυρώνει, όμως, την εμπορική πίεση που μπορεί να περάσει σταδιακά στις τιμές και στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Τι μπορεί να ανατρέψει την πρόβλεψη
Το ανοδικό σενάριο της Goldman Sachs για τα περιθώρια δεν είναι μονόδρομος. Μια σταθερή συμφωνία στο Ορμούζ, ταχύτερη αποκατάσταση των διυλιστηρίων του Κόλπου, επιστροφή ρωσικών μονάδων ή αύξηση των κινεζικών εξαγωγών θα μπορούσαν να χαλαρώσουν την αγορά. Το ίδιο θα συνέβαινε εάν οι υψηλές τιμές προκαλούσαν ισχυρότερη υποχώρηση της ζήτησης.
Υπάρχει, όμως, και η αντίθετη πιθανότητα. Νέα πλήγματα σε διυλιστήρια, παράταση των περιορισμών στη Ρωσία, δύσκολος χειμώνας ή μεγαλύτερες καθυστερήσεις στις θαλάσσιες μεταφορές θα μπορούσαν να διατηρήσουν το ντίζελ σε καθεστώς σπανιότητας. Η Goldman Sachs υπογραμμίζει ότι ακόμη και τα προθεσμιακά περιθώρια του 2027 δεν αποτιμούν πλήρως μια παρατεταμένη διαταραχή.
Strategist View
Η στρατηγική είδηση δεν είναι ότι ο κόσμος ξεμένει από αργό. Είναι ότι η γεωπολιτική σύγκρουση έχει αποδυναμώσει την ικανότητα να μετατρέπεται το αργό σε καύσιμα εκεί όπου χρειάζονται. Το ντίζελ γίνεται έτσι ο καθαρότερος δείκτης του πραγματικού κόστους των πολέμων για την καθημερινή οικονομία. Όσο η διύλιση και οι ροές προϊόντων δεν ομαλοποιούνται, μια πτώση του Brent δεν αρκεί για να σημάνει το τέλος της ενεργειακής κρίσης.
