Κοινή Αλιευτική Πολιτική: Γιατί η ΕΕ δεν πρέπει να υποχωρήσει. Του Peter Thomson

Ο Ειδικός Απεσταλμένος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τον Ωκεανό εξηγεί γιατί η υπεράσπιση της βιώσιμης αλιείας αφορά και τη διεθνή αξιοπιστία της Ευρώπης.

Του Πρέσβη Peter Thomson, Ειδικού Απεσταλμένου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για τον Ωκεανό

Η υγεία των ωκεανών είναι θεμελιώδης για τη ζωή στη Γη. Από αυτήν εξαρτώνται η επισιτιστική ασφάλεια, τα μέσα βιοπορισμού, η βιοποικιλότητα και η σταθερότητα του κλίματος για δισεκατομμύρια ανθρώπους. Καθώς πλησιάζουμε τον χρονικό ορίζοντα του 2030 για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και έχουμε ήδη περάσει το μέσο της «Δεκαετίας των Ηνωμένων Εθνών για την Επιστήμη των Ωκεανών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (2021–2030)», η παγκόσμια διακυβέρνηση των ωκεανών πρέπει να ενισχυθεί, όχι να αποδυναμωθεί.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία. Μέσω της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ), η ΕΕ έχει διαμορφώσει ένα από τα πιο φιλόδοξα πλαίσια διαχείρισης της αλιείας παγκοσμίως. Σε μια περίοδο κατά την οποία συζητείται η μελλοντική κατεύθυνση της πολιτικής, η διατήρηση των βασικών αρχών της είναι κρίσιμη τόσο για τις ευρωπαϊκές θάλασσες και τις αλιευτικές κοινότητες, όσο και για τη θέση της ΕΕ ως παγκόσμιου ηγέτη στη βιώσιμη διακυβέρνηση των ωκεανών.

Μια πολιτική με απτά αποτελέσματα

Η ΚΑλΠ αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και φιλόδοξα πλαίσια διαχείρισης της αλιείας διεθνώς. Μετά από χρόνια υπεραλίευσης και φθίνουσας κερδοφορίας, η μεταρρύθμισή της το 2013 έθεσε τη βιωσιμότητα στο επίκεντρο των αποφάσεων για την αλιεία.

Η πρόοδος δεν υπήρξε ούτε ομοιόμορφη ούτε εύκολη. Η συνολική πορεία, ωστόσο, είναι σαφής: υγιέστερα ιχθυαποθέματα, καλύτερη διαχείριση και ισχυρότερη βάση για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του τομέα.

Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2003 μόλις το 27% των ιχθυαποθεμάτων στον Βόρειο Ατλαντικό αλιευόταν με ρυθμούς εκμετάλλευσης χαμηλότερους από εκείνους που αντιστοιχούν στη μέγιστη βιώσιμη απόδοση. Μέχρι το 2021, το ποσοστό αυτό είχε αυξηθεί στο 74%, καταδεικνύοντας τη θετική επίδραση της ΚΑλΠ.

Η συμβολή της πολιτικής εκτείνεται και πέραν από τα ευρωπαϊκά ύδατα. Οι νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις της για τον τερματισμό της υπεραλίευσης, την αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων σε βιώσιμα επίπεδα, την αντιμετώπιση της πλεονάζουσας αλιευτικής ικανότητας και των καταστροφικών αλιευτικών πρακτικών, καθώς και την προώθηση της πρόσβασης των αλιέων μικρής κλίμακας στους θαλάσσιους πόρους, ισχύουν και για τους στόλους της ΕΕ που δραστηριοποιούνται εκτός των υδάτων της.

Παράλληλα, η ΚΑλΠ είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 14, ο οποίος αφορά στη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση των ωκεανών και των θαλάσσιων πόρων. Η ευθυγράμμιση αυτή δεν είναι τυχαία: αντανακλά μια συνειδητή προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η διαχείριση της αλιείας υπηρετεί μακροπρόθεσμα τόσο τους ανθρώπους όσο και τη φύση σε ολόκληρο τον κόσμο.

Επιρροή πολύ πέρα από τα ύδατα της ΕΕ

Η σημασία της ΚΑλΠ εκτείνεται πολύ πέραν από τα θαλάσσια σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως μία από τις μεγαλύτερες αγορές προϊόντων αλιείας παγκοσμίως και ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της διεθνούς αλιείας, η ΕΕ ασκεί σημαντική επιρροή στη διαμόρφωση των κανόνων που διέπουν τον τομέα.

Μέσω των Συμφωνιών Σύμπραξης Βιώσιμης Αλιείας με τρίτες χώρες, της συμμετοχής της σε περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης της αλιείας και των απαιτήσεων που θέτει για τα εισαγόμενα προϊόντα αλιείας, η ΕΕ έχει συμβάλει στην προώθηση υψηλότερων προτύπων βιωσιμότητας, διαφάνειας και προστασίας των εργασιακών δικαιωμάτων.

Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, απώλειας βιοποικιλότητας και αυξανόμενης πίεσης στους θαλάσσιους πόρους, ο ηγετικός ρόλος της ΕΕ στη διακυβέρνηση των ωκεανών είναι σημαντικότερος από ποτέ.

Οι διεθνείς εταίροι βλέπουν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έναν αξιόπιστο υπέρμαχο της διαχείρισης που βασίζεται στην επιστήμη και μπορεί να αποφέρει περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη. Οποιαδήποτε υποχώρηση από τις ίδιες τις δεσμεύσεις της θα έστελνε, επομένως, ένα ανησυχητικό μήνυμα διεθνώς.

Μια κρίσιμη στιγμή για την ΚΑλΠ

Σήμερα, είναι ευρέως αντιληπτό ότι η ΚΑλΠ βρίσκεται υπό αυξανόμενη πολιτική πίεση. Διατυπώνονται εκκλήσεις για μεταρρύθμιση και μεγαλύτερη ευελιξία σε βασικές διατάξεις βιωσιμότητας, όπως οι ρυθμοί εκμετάλλευσης των αποθεμάτων, η αλιευτική ικανότητα των στόλων και την απαγόρευση απορρίψεων. Τα πλαίσια πολιτικής πρέπει ασφαλώς να εξελίσσονται με βάση νέα επιστημονικά δεδομένα και μεταβαλλόμενες συνθήκες. Υπάρχει, όμως, σαφής διαφορά ανάμεσα σε εποικοδομητικές προσαρμογές και στην αποδυνάμωση των βασικών αρχών και στόχων μιας πολιτικής.

Η βασική πρόκληση για την ευρωπαϊκή αλιεία είναι να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι που έχουν ήδη συμφωνηθεί θα εφαρμοστούν πλήρως, με συνέπεια και αποτελεσματική επιβολή.

Η ίδια η αξιολόγηση της ΚΑλΠ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το υφιστάμενο πλαίσιο παραμένει, σε γενικές γραμμές, κατάλληλο για τον σκοπό του. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη για την ισχυρότερη εφαρμογή ως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η αλιεία στην ΕΕ.

Η αξιοπιστία δεν είναι δεδομένη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο τόσο στη διαμόρφωση της διαχείρισης της αλιείας όσο και στις διεθνείς συζητήσεις για τη διακυβέρνηση των ωκεανών.

Η πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών για την Κατάσταση της Παγκόσμιας Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας δείχνει ότι το 37% των παγκόσμιων ιχθυαποθεμάτων υπεραλιεύεται. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια.

Αξιοποιώντας τα ισχυρά στοιχεία του υφιστάμενου πλαισίου της, η ΕΕ μπορεί να συνεχίσει να συμβάλλει στην παγκόσμια πρόοδο προς τη βιώσιμη αλιεία και να αποτελεί χρήσιμο σημείο αναφοράς για άλλες χώρες που επιδιώκουν αντίστοιχους στόχους.

Η αποδυνάμωση βασικών προνοιών της ΚΑλΠ θα μπορούσε να υπονομεύσει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του ίδιου του αλιευτικού τομέα. Η βιωσιμότητα δεν αποτελεί περιορισμό για την οικονομική απόδοση. Αποτελεί τη βάση της.

Η επισιτιστική ασφάλεια, η ανταγωνιστικότητα και τα σταθερά μέσα βιοπορισμού εξαρτώνται από υγιείς και άφθονους πληθυσμούς ψαριών και από εύρωστα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Η αξία της σταθερής πορείας

Πίσω από την αλιευτική πολιτική βρίσκονται άνθρωποι: αλιείς μικρής κλίμακας, παράκτιες κοινότητες και οι επόμενες γενιές.

Χρειάζονται προβλέψιμοι κανόνες, βιώσιμη διαχείριση των πόρων και ίσοι όροι ανταγωνισμού που επιβραβεύουν τις υπεύθυνες πρακτικές.

Η ισχυρή διακυβέρνηση της αλιείας είναι απαραίτητη ώστε να καλύπτονται οι σημερινές ανάγκες χωρίς να περιορίζεται η δυνατότητα των επόμενων γενεών να καλύψουν τις δικές τους. Σημαίνει ότι πρέπει να διασφαλιστεί πως οι παράκτιες κοινότητες μπορούν να διατηρήσουν τα μέσα βιοπορισμού τους και να ευημερούν σε βάθος χρόνου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην προώθηση της υπεύθυνης διαχείρισης και προστασίας των ωκεανών παγκοσμίως. Οι ενέργειές της έχουν συμβάλει στην πρόοδο προς την επίτευξη διεθνών στόχων βιωσιμότητας και έχουν ενθαρρύνει άλλες χώρες να αυξήσουν τις δικές τους φιλοδοξίες.

Η υπεράσπιση μιας ισχυρής Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, βασισμένης στην επιστήμη, αποτελεί επένδυση στην υγεία των ωκεανών. Παράλληλα, ενισχύει την επισιτιστική ασφάλεια και την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διεθνή σκηνή.

Κλείνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η πραγματική ηγεσία δεν κρίνεται από την προθυμία να χαμηλώνουμε τα πρότυπα όταν αυξάνονται οι πιέσεις, αλλά από την αποφασιστικότητα να τα υπερασπιζόμαστε όταν αυτό έχει τη μεγαλύτερη σημασία.

Το άρθρο του Πρέσβη Peter Thomson δημοσιεύθηκε αρχικά στο POLITICO.eu ως χορηγούμενο περιεχόμενο της Oceana και αναδημοσιεύεται με την άδεια του POLITICO.

Αλιευτικά σκάφη στο Thorup Strand, Δανία, 18 Αυγούστου 2026. Φωτογραφία: Olgierd Rudak / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.