Το στενό απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα στρατηγικά μέτωπα της σύγκρουσης με το Ιράν. Παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ συνεχίζονται με αυξανόμενη ένταση, το μεγαλύτερο πρόβλημα που καλείται να αντιμετωπίσει η Ουάσιγκτον δεν είναι στρατιωτικό αλλά οικονομικό — και συνδέεται άμεσα με τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού Πενταγώνου, έχουν ήδη πληγεί πάνω από 5.000 στόχοι εντός του Ιράν, ενώ οι επιχειρήσεις συνεχίζονται. Παρ’ όλα αυτά, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο παραμένει αβέβαιη. Όταν ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες, το πέρασμα παρέμενε ανοιχτό, ωστόσο στη συνέχεια οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης απείλησαν επανειλημμένα με κλείσιμο του στενού, δημιουργώντας έντονη ανησυχία στις αγορές.
Στις 9 Μαρτίου, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες, εφόσον χρειαστεί, να συνοδεύσουν εμπορικά πλοία μέσα από τα στενά και να παρέχουν ασφάλιση πολιτικού κινδύνου στα δεξαμενόπλοια που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Η δήλωση αυτή αρχικά καθησύχασε τις αγορές, όμως η αβεβαιότητα επέστρεψε γρήγορα. Η τιμή του αργού Brent Crude Oil —που αποτελεί βασικό δείκτη για την ευρωπαϊκή αγορά— κινείται πλέον μεταξύ 90 και 93 δολαρίων το βαρέλι.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η προστασία εκατοντάδων εμπορικών πλοίων σε ένα τόσο στενό θαλάσσιο πέρασμα είναι εξαιρετικά δύσκολη, ακόμη και για τον ισχυρό στόλο των ΗΠΑ. Επιθέσεις με σμήνη drones, όπως τα ιρανικής προέλευσης Shahed, θα ήταν σχεδόν αδύνατο να αναχαιτιστούν πλήρως. Ένα μόνο πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες και να θέσει σε κίνδυνο και άλλα πλοία που κινούνται σε μικρή απόσταση.
Ήδη αναφέρονται περιστατικά όπου τουλάχιστον πέντε πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις, μεταξύ των οποίων και ένα ελληνικών συμφερόντων. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε τους φόβους για σοβαρή διαταραχή στη ροή πετρελαίου.
Σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι επιπτώσεις στις αγορές, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσε τη διάθεση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα των κρατών-μελών του — τη μεγαλύτερη τέτοια κίνηση που έχει γίνει μέχρι σήμερα.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν φέρεται να τοποθετεί θαλάσσιες νάρκες στην περιοχή, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα ακόμη και μετά τη λήξη των συγκρούσεων. Ο πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε ότι εάν οι νάρκες δεν απομακρυνθούν, η απάντηση των ΗΠΑ θα είναι ιδιαίτερα σκληρή.
Παρά τις χιλιάδες επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών στόχων, οι βάσεις εκτόξευσης drones και βαλλιστικών πυραύλων δεν έχουν εξουδετερωθεί πλήρως, κάτι που δημιουργεί ερωτήματα για το ποιοι είναι οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι των επιχειρήσεων. Η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη και η εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος παραμένουν βασικές επιδιώξεις, ωστόσο η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ φαίνεται να αποτελεί το πιο επείγον ζήτημα.
Η ιστορία δείχνει ότι η στρατιωτική συνοδεία πλοίων μπορεί να βοηθήσει μόνο εν μέρει. Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ιράκ τη δεκαετία του 1980, οι ΗΠΑ συνόδευαν κουβετιανά δεξαμενόπλοια μέσω του Ορμούζ. Ωστόσο οι νηοπομπές αναχωρούσαν περίπου μία φορά την εβδομάδα και περιλάμβαναν περιορισμένο αριθμό πλοίων.
Σήμερα, με περισσότερα από 50 δεξαμενόπλοια να διέρχονται καθημερινά από την περιοχή, μια παρόμοια τακτική θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να καλύψει τον όγκο της εμπορικής δραστηριότητας. Επιπλέον, περίπου 320 πλοία βρίσκονται ήδη εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, γεγονός που καθιστά την αποκατάσταση της ομαλής κυκλοφορίας ιδιαίτερα περίπλοκη.
Ακόμη και αν αποκατασταθεί το 75% της κυκλοφορίας, εκτιμάται ότι περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως θα συνεχίσουν να μην φτάνουν στις διεθνείς αγορές — ποσότητα μεγαλύτερη από τις απώλειες που φοβούνταν οι αναλυτές κατά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν στα 128 δολάρια το βαρέλι.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ είναι τεράστια, καθώς σχεδόν το 22% της παγκόσμιας θαλάσσιας μεταφοράς πετρελαίου διέρχεται από αυτό το σημείο. Γι’ αυτό και οποιαδήποτε διαταραχή μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία.
Σύμφωνα με την Wall Street Journal, σε ενημέρωση που πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών προς το Κογκρέσο, ο γερουσιαστής Κρίστοφερ Σ. Μέρφι υποστήριξε ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει ακόμη σαφές σχέδιο για το πώς θα μπορούσαν να ανοίξουν ξανά τα στενά με ασφάλεια.
Το ερώτημα πλέον είναι αν τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχίσουν να αποτελούν έναν θαλάσσιο διάδρομο εμπορίου και σταθερότητας ή αν θα μετατραπούν σε ένα νέο σημείο έντασης που θα επηρεάσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
