Γράφουν: Δρ. Έλενα Κακουλλή, Επίκουρη Καθηγήτρια στα Πληροφοριακά Συστήματα
Δρ. Σαλώμη Ευριπίδου, Λέκτορας στο αντικείμενο Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα
Κάθε φορά που ένας αλγόριθμος προτείνει τι θα δούμε στην οθόνη μας, ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης υποστηρίζει μια απόφαση, ένα ρομπότ αυτοματοποιεί μια διαδικασία ή μια εφαρμογή αλλάζει τον τρόπο που εργαζόμαστε, πίσω από την τεχνολογία βρίσκονται άνθρωποι. Άνθρωποι που επιλέγουν τα δεδομένα, σχεδιάζουν τα συστήματα, καθορίζουν τις προτεραιότητες και μετατρέπουν μια ιδέα σε εργαλείο που μπορεί να επηρεάσει εκατομμύρια ζωές. Γι’ αυτό έχει σημασία ποιοι συμμετέχουν στη δημιουργία του ψηφιακού μέλλοντος.
Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια έντονη αντίφαση. Η ζήτηση για ψηφιακές δεξιότητες αυξάνεται, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια δημιουργούν νέες ανάγκες και οι επιχειρήσεις αναζητούν περισσότερο εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες παραμένουν αισθητά λιγότερες στους τεχνολογικούς και επιστημονικούς κλάδους που διαμορφώνουν αυτή τη μετάβαση.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν καθαρά το μέγεθος του χάσματος. Το 2025 στην Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζονταν 10,45 εκατομμύρια ειδικοί Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών. Οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 19,5 τοις εκατό του συνόλου. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι ένας στους τρεις αποφοίτους στους κλάδους STEM είναι γυναίκα. Στην Κύπρο, σύμφωνα με το Gender Equality Index 2025 του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 24 τοις εκατό των επαγγελματιών ΤΠΕ.
Οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν ένα ζήτημα με εκπαιδευτική, κοινωνική και οικονομική διάσταση. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους ανθρώπους με ψηφιακές και επιστημονικές δεξιότητες, η περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών σημαίνει ότι σημαντικό μέρος διαθέσιμου ταλέντου παραμένει αναξιοποίητο. Η συζήτηση για τις γυναίκες στο STEM συνδέεται άμεσα με την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την ικανότητα των κοινωνιών να σχεδιάζουν τεχνολογίες που ανταποκρίνονται σε ένα ευρύ φάσμα αναγκών και εμπειριών.
Το χάσμα αρχίζει να διαμορφώνεται πολύ πριν από την πρώτη αίτηση για πανεπιστήμιο ή εργασία. Οι αντιλήψεις γύρω από τα επαγγέλματα, τα κοινωνικά στερεότυπα, οι σχολικές εμπειρίες και η περιορισμένη ορατότητα γυναικών σε επιστημονικούς και τεχνολογικούς ρόλους μπορούν να επηρεάσουν από νωρίς τον τρόπο με τον οποίο ένα κορίτσι φαντάζεται το μέλλον του. Ένα παιδί μπορεί να αγαπά τα μαθηματικά, να απολαμβάνει την επίλυση προβλημάτων και να χρησιμοποιεί καθημερινά ψηφιακά εργαλεία, χωρίς να έχει ακόμη συνδέσει αυτά τα ενδιαφέροντα με μια πιθανή πορεία στην Πληροφορική, τη Μηχανική, την έρευνα ή την τεχνολογική επιχειρηματικότητα.
Εδώ αποκτούν ιδιαίτερη αξία τα πρότυπα και οι πραγματικές εμπειρίες. Η εικόνα μιας γυναίκας που εργάζεται ως μηχανικός, ερευνήτρια, προγραμματίστρια ή ειδικός στην κυβερνοασφάλεια μπορεί να διευρύνει τις προσδοκίες μιας νεότερης γενιάς. Η πρώτη επαφή με τον προγραμματισμό, τη ρομποτική ή ένα εργαστήριο Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να μετατρέψει την τεχνολογία από κάτι που χρησιμοποιούμε καθημερινά σε κάτι που μπορούμε να κατανοήσουμε, να σχεδιάσουμε και να δημιουργήσουμε.
Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα ψηφιακά συστήματα επηρεάζουν ήδη την υγεία, την εκπαίδευση, την οικονομία, την επικοινωνία και τη δημόσια διοίκηση. Οι επιλογές των ανθρώπων που τα αναπτύσσουν επηρεάζουν τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται, τα προβλήματα που επιλέγονται προς επίλυση και τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται τα αποτελέσματα. Η παρουσία περισσότερων διαφορετικών εμπειριών στις ομάδες έρευνας και ανάπτυξης ενισχύει τη δυνατότητα για τεχνολογίες περισσότερο αντιπροσωπευτικές, δημιουργικές και προσανατολισμένες στις ανάγκες της κοινωνίας.
Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου καθοριστική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τουλάχιστον 20 εκατομμύρια ειδικούς ΤΠΕ έως το 2030, με παράλληλη βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η επίτευξη αυτού του στόχου συνδέεται με την προσέλκυση περισσότερων νέων ανθρώπων στους ψηφιακούς κλάδους και με τη δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέπουν στις γυναίκες να εισέρχονται, να παραμένουν και να εξελίσσονται σε αυτούς. Σε μια αγορά που αναζητά δεξιότητες στην Τεχνητή Νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια, τα δεδομένα, το λογισμικό και τα έξυπνα συστήματα, η διεύρυνση της δεξαμενής ταλέντου αποτελεί στρατηγική επένδυση.
Η εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει ως το σημείο όπου αυτή η αλλαγή αποκτά διάρκεια. Στα πρώτα σχολικά χρόνια, η δημιουργική επαφή με την επιστήμη, τη ρομποτική και τον προγραμματισμό καλλιεργεί περιέργεια και αυτοπεποίθηση. Στην εφηβεία, η ενημέρωση για πραγματικές επιλογές σπουδών και επαγγελμάτων βοηθά τους νέους να συνδέσουν τα ενδιαφέροντά τους με συγκεκριμένες διαδρομές. Στο πανεπιστήμιο, η καθοδήγηση, η συμμετοχή σε ερευνητικές και πρακτικές δραστηριότητες, η δικτύωση και η επαφή με τη βιομηχανία μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την επαγγελματική εξέλιξη. Αργότερα, η πρόσβαση σε δίκτυα και ευκαιρίες ανάπτυξης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη παρουσία γυναικών και σε θέσεις ευθύνης.
Η ίδια λογική βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο και των ευρωπαϊκών πολιτικών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει έμφαση στην προσέγγιση κοριτσιών και γυναικών σε όλα τα στάδια της ψηφιακής διαδρομής, από το σχολείο και την ανώτατη εκπαίδευση μέχρι την επαγγελματική κατάρτιση, την έρευνα, την επιχειρηματικότητα και την ηγεσία. Η αντιμετώπιση των στερεοτύπων, η ενίσχυση της εκπαίδευσης STEM, η προβολή γυναικείων προτύπων και η δημιουργία ευκαιριών καθοδήγησης αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της προσπάθειας.
Αυτή η ανάγκη μεταφράζεται σε μια οργανωμένη προσπάθεια μέσα από το NUP-WiSTEM (Neapolis University Pafos – Women in STEM) την πρωτοβουλία του Τμήματος Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφος. Η NUP-WiSTEM δημιουργήθηκε με σκοπό την ενίσχυση της συμμετοχής, της ορατότητας και της επαγγελματικής ανάπτυξης των γυναικών στην Επιστήμη, την Τεχνολογία, τη Μηχανική και τα Μαθηματικά, μέσα από εκπαίδευση, καθοδήγηση, δικτύωση και ουσιαστικές ευκαιρίες συμμετοχής.
Η φιλοσοφία της πρωτοβουλίας καλύπτει διαφορετικά στάδια αυτής της διαδρομής. Το πρόγραμμα mentoring συνδέει φοιτήτριες με επαγγελματίες των κλάδων STEM και δημιουργεί χώρο για καθοδήγηση και επαγγελματικό προσανατολισμό. Τα STEM Talks φέρνουν την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη βιομηχανία πιο κοντά στους νέους ανθρώπους μέσα από εμπειρίες και γνώσεις από τον πραγματικό κόσμο. Τα εργαστήρια και οι εκπαιδευτικές δράσεις δίνουν πρακτική πρόσβαση σε αναδυόμενες τεχνολογίες όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, η ρομποτική και η κυβερνοασφάλεια. Οι δράσεις σε σχολεία μεταφέρουν αυτή την επαφή σε μικρότερες ηλικίες, ενώ η Ημέρα Γυναικών στο STEM δημιουργεί έναν ετήσιο χώρο ανάδειξης της συνεισφοράς των γυναικών στην επιστήμη και την τεχνολογία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ανάπτυξη συνεργασιών με σχολεία, πανεπιστήμια, επιστημονικούς οργανισμούς και επαγγελματικούς φορείς. Το χάσμα συμμετοχής δημιουργείται μέσα από πολλούς παράγοντες και η αντιμετώπισή του ωφελείται από ένα ευρύτερο οικοσύστημα που συνδέει εκπαίδευση, έρευνα και αγορά εργασίας. Η NUP-WiSTEM επιδιώκει να λειτουργήσει ως σημείο σύνδεσης αυτών των κόσμων, δημιουργώντας μια κοινότητα στην οποία η γνώση, η εμπειρία και οι ευκαιρίες μπορούν να μεταφέρονται από τη μία γενιά στην επόμενη.
Η αξία μιας τέτοιας προσπάθειας φαίνεται συχνά σε μικρές στιγμές με μεγάλη προοπτική. Στη στιγμή που ένα παιδί βλέπει ένα ρομπότ να ακολουθεί τον κώδικα που μόλις έγραψε. Στη στιγμή που μια μαθήτρια ακούει μια επαγγελματία της τεχνολογίας και αναγνωρίζει μια διαδρομή που θα μπορούσε να ακολουθήσει. Στη στιγμή που μια φοιτήτρια βρίσκει καθοδήγηση, δίκτυο και χώρο για να αναπτύξει μια ιδέα. Αυτές οι εμπειρίες δημιουργούν σταδιακά μια διαφορετική εικόνα για το ποιος μπορεί να συμμετέχει στην επιστήμη και την καινοτομία.
Το ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι οι επιλογές των νέων ανθρώπων να διαμορφώνονται από το ενδιαφέρον, την περιέργεια, τις ικανότητες και τις φιλοδοξίες τους. Η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτητα και μαζί της εξελίσσονται τα επαγγέλματα, οι δεξιότητες και οι ευκαιρίες. Όσο περισσότερες γυναίκες έχουν πρόσβαση σε αυτές τις διαδρομές, τόσο περισσότερες ιδέες, εμπειρίες και οπτικές μπορούν να συμμετέχουν στη δημιουργία της επόμενης γενιάς τεχνολογίας.
Σε αυτή την κατεύθυνση, η NUP-WiSTEM του Τμήματος Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφος επενδύει στη γνώση, την καθοδήγηση, την ορατότητα, τη δικτύωση και την πρώιμη επαφή με το STEM. Συμβάλλει στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου περισσότερα κορίτσια και γυναίκες μπορούν να ανακαλύψουν τις δυνατότητές τους και να διεκδικήσουν ενεργό ρόλο στην επιστήμη και την τεχνολογία.
Γιατί ένα ψηφιακό μέλλον με περισσότερες φωνές μπορεί να γίνει ένα μέλλον με περισσότερες δυνατότητες.
NUP-WiSTEM
Τμήμα Πληροφορικής
Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος
Website: nup-wistem.com
Email: [email protected]
