Γιατί ΗΠΑ και Ιράν δεν μπορούν εύκολα να συμφωνήσουν – Τα αδιέξοδα, οι «κόκκινες γραμμές» και οι ρεαλιστικοί συμβιβασμοί
Η σύντομη εκεχειρία στο Ιράν δεν σηματοδοτεί το τέλος της σύγκρουσης αλλά τη μετάβασή της σε ένα πιο σύνθετο πεδίο: τη διπλωματία. Η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δηλώνουν ότι επιδιώκουν τη λήξη του πολέμου, ωστόσο η πραγματικότητα δείχνει ότι η απόσταση παραμένει μεγάλη και τα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν άλυτα.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή ενός πολέμου που μπορεί να σταματήσει στρατιωτικά πιο γρήγορα από όσο μπορεί να λυθεί πολιτικά.
Τα τρία μεγάλα «μέτωπα» της διαπραγμάτευσης
Οι συνομιλίες περιστρέφονται γύρω από τρεις βασικούς άξονες που καθορίζουν όχι μόνο το τέλος της σύγκρουσης αλλά και την επόμενη ημέρα στην περιοχή.
Το πρώτο και πιο κρίσιμο είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το δεύτερο αφορά τη ναυσιπλοΐα και τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, μια ζωτικής σημασίας αρτηρία για την παγκόσμια ενέργεια. Το τρίτο είναι η ίδια η πολιτική συμφωνία που θα επιτρέψει σε обе πλευρές να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως νίκη.
Από αυτά, το πυρηνικό αποτελεί το βασικό σημείο σύγκρουσης και το δυσκολότερο να γεφυρωθεί.
Το πυρηνικό πρόγραμμα ως «κόκκινη γραμμή»
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει την πλήρη απομάκρυνση ή εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, καθώς και αυστηρούς περιορισμούς στη μελλοντική του δραστηριότητα.
Για την Τεχεράνη, όμως, ο εμπλουτισμός δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κυριαρχίας και αποτροπής. Ο πόλεμος ενισχύει το επιχείρημα ότι μια χώρα χωρίς αποτρεπτική ισχύ είναι ευάλωτη.
Αυτό δημιουργεί ένα δομικό αδιέξοδο. Οι ΗΠΑ ζητούν εγγυήσεις που το Ιράν θεωρεί ταπεινωτικές. Το Ιράν ζητά δικαιώματα που οι ΗΠΑ θεωρούν επικίνδυνα.
Ο ναυτικός αποκλεισμός και η πίεση χρόνου
Η επιβολή ναυτικού αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί βασικό εργαλείο πίεσης των ΗΠΑ. Στόχος είναι να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη σε υποχωρήσεις μέσω οικονομικής ασφυξίας.
Ωστόσο, τέτοιες στρατηγικές απαιτούν χρόνο για να αποδώσουν. Και εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο. Η Ουάσινγκτον θέλει γρήγορα αποτελέσματα, ενώ το Ιράν μπορεί να αντέξει μεγαλύτερη περίοδο πίεσης, ειδικά αν θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του.
Παράλληλα, η ίδια η διεθνής αγορά ενέργειας δεν μπορεί να αντέξει παρατεταμένη αστάθεια, κάτι που περιορίζει τα περιθώρια κλιμάκωσης.
Το πρόβλημα της «νίκης»
Κανένας πόλεμος δεν τελειώνει χωρίς αφήγημα. Και εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια.
Οι ΗΠΑ πρέπει να αποδείξουν ότι η στρατιωτική και οικονομική πίεση απέδωσε. Το Ιράν πρέπει να πείσει ότι δεν υποχώρησε υπό πίεση.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια συμφωνία απαιτεί προσεκτική πολιτική διαχείριση. Οι συμβιβασμοί πρέπει να παρουσιαστούν ως επιτυχίες, όχι ως ήττες.
Οι ρεαλιστικοί συμβιβασμοί
Παρά το αδιέξοδο, υπάρχουν σενάρια που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως βάση συμφωνίας.
Το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει τον εμπλουτισμό χωρίς να τον εγκαταλείψει πλήρως. Θα μπορούσε να μετατρέψει μέρος του ουρανίου σε μορφή κατάλληλη για ειρηνική χρήση ή να δεχτεί χρονικούς περιορισμούς αντί μόνιμων απαγορεύσεων.
Από την άλλη, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να προσφέρουν σταδιακή άρση κυρώσεων αντί για άμεση πλήρη αποκατάσταση.
Κοινός παρονομαστής αυτών των σεναρίων είναι η διεθνής επιτήρηση. Χωρίς αυτήν, καμία πλευρά δεν θα εμπιστευτεί την άλλη.
Ο παράγοντας της δυσπιστίας
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι τεχνική αλλά πολιτική. Η έλλειψη εμπιστοσύνης διαπερνά κάθε πτυχή των διαπραγματεύσεων.
Ακόμη και αν συμφωνηθούν όροι, το ερώτημα παραμένει αν θα τηρηθούν. Αυτό καθιστά κάθε συμφωνία εύθραυστη και προσωρινή.
Το πιθανό τέλος του πολέμου
Το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι μια καθαρή λύση αλλά μια ενδιάμεση συμφωνία. Ένα πλαίσιο που θα μειώνει την ένταση χωρίς να επιλύει οριστικά τα βασικά ζητήματα.
Με άλλα λόγια, ένα τέλος που θα μοιάζει περισσότερο με pause παρά με λύση.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες συγκρούσεις δεν κλείνουν οριστικά. Μετατρέπονται σε διαρκείς διαπραγματεύσεις χαμηλής έντασης.
Το συμπέρασμα
Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να σταματήσει στρατιωτικά σχετικά σύντομα. Η ειρήνη, όμως, είναι πολύ πιο δύσκολη υπόθεση.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι απλώς η λήξη των εχθροπραξιών. Είναι η διαμόρφωση μιας νέας ισορροπίας στην περιοχή που θα μπορεί να αντέξει στον χρόνο.
Και αυτή η ισορροπία δεν θα προκύψει από μια νίκη, αλλά από έναν δύσκολο και ατελή συμβιβασμό.
