Για πρώτη φορά καταγράφεται στην Κύπρο η παρουσία ώριμων ασημόχελων (Anguilla anguilla) στα εσωτερικά ύδατα του νησιού, γεγονός που ανατρέπει μέχρι σήμερα δεδομένα για τον κύκλο ζωής του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο και δημιουργεί νέα δεδομένα για τη διαχείριση και προστασία του.
Η ανακάλυψη δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Journal of Fish Biology και αποτελεί αποτέλεσμα συνεργασίας του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) με το Bournemouth University, το University of the Highlands and Islands και την Environment Agency του Ηνωμένου Βασιλείου.
Κατά τη διάρκεια δειγματοληψιών στη Λίμνη της Ορόκλινης και στον Ποταμό της Πόλης, οι ερευνητές κατέγραψαν 473 ασημόχελα στη Λίμνη της Ορόκλινης και πέντε στον Ποταμό της Πόλης, επιβεβαιώνοντας ότι το ευρωπαϊκό χέλι όχι μόνο επιβιώνει στα ποτάμια της Κύπρου, αλλά ολοκληρώνει και το κρίσιμο στάδιο μεταμόρφωσης σε ασημόχελο, το στάδιο κατά το οποίο ξεκινά το μακρύ μεταναστευτικό του ταξίδι προς τη Θάλασσα των Σαργασσών για αναπαραγωγή.
Το ευρωπαϊκό χέλι είναι καταγεγραμμένο ως Κρισίμως Κινδυνεύον από τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN), ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει από το 2007 Κανονισμό (EC 1100/2007) για την αποκατάσταση των πληθυσμών του μέσω Εθνικών Σχεδίων Διαχείρισης. Μέχρι σήμερα, η Κύπρος εξαιρείτο από την υποχρέωση εφαρμογής σχεδίου, λόγω της εκτίμησης ότι δεν υπήρχαν σημαντικοί πληθυσμοί ασημόχελων.
Η νέα αυτή επιστημονική τεκμηρίωση αλλάζει τα δεδομένα.
Όπως σημειώνει η Δρ Μάρλεν Ι. Βάσκες, Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του ΤΕΠΑΚ και μέλος της ερευνητικής ομάδας: «Το ευρωπαϊκό χέλι είναι είδος σε κρίσιμο κίνδυνο αφανισμού. Υπάρχει πανευρωπαϊκή δράση για την προστασία του. Για την Κύπρο μάλιστα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα είδη στα εσωτερικά μας ύδατα που δεν έχει εισαχθεί, αλλά αποτελεί φυσικό κομμάτι της βιοποικιλότητάς μας.»
Η ίδια υπογραμμίζει ότι μέχρι πρόσφατα θεωρούταν πως οι αντίξοες συνθήκες των κυπριακών ποταμών και η έλλειψη συνδεσιμότητας με τη θάλασσα δεν επέτρεπαν στα χέλια να ολοκληρώσουν τον βιολογικό τους κύκλο: «Πιστεύαμε ότι ο πληθυσμός ήταν μικρός και ότι δεν μπορούσε να φτάσει στο στάδιο του ασημόχελου. Ευτυχώς, οι παρατηρήσεις μας απέδειξαν το αντίθετο.»
Η καταγραφή των ασημόχελων συνοδεύτηκε και από μια σημαντική διαχειριστική παρέμβαση. Λόγω απώλειας φυσικής συνδεσιμότητας της Λίμνης της Ορόκλινης με τη θάλασσα, τα χέλια δεν θα μπορούσαν να ολοκληρώσουν τη μετανάστευσή τους.
Η ερευνητική ομάδα προχώρησε σε ασφαλή μεταφορά τους στη θάλασσα.
«Αυτά τα χέλια μπορεί να είχαν επιβιώσει έως και δέκα χρόνια στις δύσκολες συνθήκες των ποταμών μας και θα ήταν καταδικασμένα να πεθάνουν χωρίς διέξοδο. Δεν τα παρατηρήσαμε απλώς, τα σώσαμε», αναφέρει χαρακτηριστικά η Δρ Βάσκες.
Η επιβεβαίωση παρουσίας όλων των σταδίων ζωής του ευρωπαϊκού χελιού στην Κύπρο δημιουργεί πλέον την ανάγκη:
- επανεξέτασης της εξαίρεσης της Κύπρου από τα Σχέδια Διαχείρισης Χελιού
- βελτίωσης της συνδεσιμότητας ποταμών και υγροτόπων με τη θάλασσα
- προστασίας μόνιμων υγροτόπων που λειτουργούν ως θερινά καταφύγια
Όπως επισημαίνει η Δρ Βάσκες: «Πρέπει να εφαρμοστούν σοβαρά μέτρα διαχείρισης τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη βελτίωση της συνδεσιμότητας από τα ποτάμια προς τη θάλασσα.»
Η έρευνα αποτελεί προϊόν πολυετούς συνεργασίας μεταξύ ΤΕΠΑΚ και διεθνών ερευνητικών ιδρυμάτων, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του Πανεπιστημίου ως ενεργού πυλώνα επιστημονικής έρευνας και περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ανακάλυψη δεν αφορά μόνο την Κύπρο. Επεκτείνει γεωγραφικά τα γνωστά όρια μετανάστευσης των ασημόχελων στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει τη διεθνή προσπάθεια αποκατάστασης ενός από τα πιο απειλούμενα είδη της ευρωπαϊκής ιχθυοπανίδας.
