Σε μια προσπάθεια περιορισμού της θεσμικής φθοράς που απειλεί την εικόνα των κυπριακών σωφρονιστικών δομών, το Τμήμα Φυλακών προχώρησε σε εκτενή διάψευση σειράς καταγγελιών που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις συνθήκες διαβίωσης στις Κεντρικές Φυλακές – και ειδικότερα στη γυναικεία πτέρυγα.
Οι καταγγελίες περιλάμβαναν ισχυρισμούς για κακή ποιότητα φαγητού, έλλειψη υγιεινής, ακόμη και περιστατικά όπου κρατούμενοι δήλωσαν ότι εντόπισαν ποντικό, κατσαρίδα ή ανθρώπινο δόντι στο γεύμα τους. Το Τμήμα απαντά με κατηγορηματική άρνηση, μιλώντας για «αναληθείς και κακόβουλους ισχυρισμούς» που πιθανόν εξυπηρετούν άλλους σκοπούς.
Η επίσημη απάντηση: υγιεινή, διατροφή και εσωτερικός έλεγχος
Σύμφωνα με τη διοίκηση των Φυλακών:
- Όλα τα φαγητά παρασκευάζονται από επαγγελματίες μάγειρες, σε καθαρούς, επιθεωρημένους χώρους.
- Τα γεύματα υπόκεινται σε διατροφική εποπτεία από διατροφολόγους, με επτά εναλλακτικές επιλογές.
- Οι υγειονομικοί έλεγχοι είναι τακτικοί, ενώ δεν καταγράφονται επίσημα προβλήματα στομαχικών διαταραχών.
Η πιο εντυπωσιακή διάψευση αφορά τον ισχυρισμό γυναίκας κρατούμενης ότι εντόπισε κεφάλι ποντικού στο φαγητό της: το Τμήμα Φυλακών σημειώνει ότι η ίδια παρέλαβε σφραγισμένο το πακέτο στις 11:40 και επανήλθε στις 17:00 – κάτι που, όπως τονίζεται, «δημιουργεί ερωτήματα ως προς την αξιοπιστία και τη σκοπιμότητα του ισχυρισμού».
Πίσω από τις διαψεύσεις: διαχείριση φήμης ή αποφυγή λογοδοσίας;
Η ανακοίνωση έχει ενδιαφέρον όχι μόνο για το περιεχόμενό της, αλλά και για τον θεσμικό τόνο με τον οποίο απαντά: αποδίδει τις καταγγελίες σε «κακόβουλα κίνητρα» χωρίς να αναγνωρίζει την πιθανότητα εσωτερικών αδυναμιών ή λειτουργικών αστοχιών. Αυτή η αμυντική στάση αποκαλύπτει ένα ευρύτερο πρόβλημα των σωφρονιστικών αρχών: την έλλειψη εσωτερικής κουλτούρας αυτοκριτικής και διαφάνειας.
Το γεγονός ότι η διοίκηση επικαλείται εξωτερικούς ελέγχους – όπως αυτούς της Επιτρόπου Διοικήσεως, του Συμβουλίου Φυλακών και της Ομάδας Πομπιντού του Συμβουλίου της Ευρώπης – είναι μεν σημαντικό, ωστόσο δεν αίρει το κενό εμπιστοσύνης που προκαλείται όταν οι εσωτερικές καταγγελίες αντιμετωπίζονται μονοσήμαντα ως «αναληθείς».
Συνθήκες κράτησης και εσωτερική κοινωνία των φυλακών
Το φαγητό και οι συνθήκες καθαριότητας δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Αποτελούν μέρος της καθημερινής εμπειρίας του κρατούμενου και της θεσμικής ηθικής του κράτους. Η διασφάλιση της αξιοπρέπειας ακόμη και εντός φυλακής δεν είναι παραχώρηση, αλλά θεμελιώδες στοιχείο του κράτους δικαίου.
Αν και η διοίκηση επικαλείται ότι «δεν υπάρχουν παράπονα από τις κρατούμενες», είναι αυτονόητο ότι η υποβολή παραπόνων από άτομα υπό περιορισμό της ελευθερίας τους είναι περίπλοκη και πολιτικά ευαίσθητη. Το κράτος οφείλει να δημιουργεί πλαίσια εμπιστοσύνης – όχι μόνο διαψεύσεις.
Ο θεσμικός καθρέφτης: ευκαιρία για επανεκκίνηση ή βαθύτερη κρίση;
Η αντίδραση του Τμήματος Φυλακών προσφέρει μια ευκαιρία: να τεθεί το ζήτημα της διαφάνειας, της αξιοπιστίας και της θεσμικής λογοδοσίας στον σωφρονιστικό τομέα. Αντί να περιοριστεί στην άρνηση κατηγοριών, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφετηρία για:
- Δημόσια επιθεώρηση των διαδικασιών υγιεινής και διανομής φαγητού,
- Ανεξάρτητη επιτροπή διαχείρισης παραπόνων κρατουμένων,
- Και δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης των καθημερινών συνθηκών κράτησης, με τη συμμετοχή τρίτων (π.χ. μη κυβερνητικών οργανώσεων, ιατρών, νομικών).
