Ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε ξανά ανοικτό το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, απορρίπτοντας δημόσια την αντίθεση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και επαναφέροντας μια υπόθεση που μπορεί να επηρεάσει τις στρατιωτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ερωτηθείς για τις ισραηλινές ενστάσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε ότι κανείς δεν υπαγορεύει στην Ουάσινγκτον ποια οπλικά συστήματα θα πουλά. Χαρακτήρισε την Τουρκία σημαντικό σύμμαχο, επαίνεσε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τον ρόλο του στη Συρία και τον αποκάλεσε φίλο.
Η τοποθέτηση δεν συνιστά ακόμη έγκριση συμφωνίας. Είναι, όμως, το ισχυρότερο πολιτικό μήνυμα ότι ο Λευκός Οίκος θέλει να επανεξετάσει τον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα του αμερικανικού μαχητικού πέμπτης γενιάς.
Το εμπόδιο των S-400
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την παραλαβή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Η Ουάσινγκτον εκτίμησε ότι η παράλληλη λειτουργία του ρωσικού ραντάρ και του F-35 θα μπορούσε να αποκαλύψει ευαίσθητα χαρακτηριστικά του αεροσκάφους στη Μόσχα.
Ακολούθησαν αμερικανικές κυρώσεις, ενώ η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να εμποδίζει την πώληση όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400. Συνεπώς, ακόμη και με πολιτική βούληση του προέδρου, απαιτείται λύση που να ικανοποιεί τις προϋποθέσεις ασφαλείας και να μπορεί να περάσει από το Κογκρέσο.
Στα σενάρια που έχουν συζητηθεί περιλαμβάνεται η μεταφορά του ρωσικού συστήματος σε τρίτη χώρα ή η τοποθέτησή του σε καθεστώς που θα αποκλείει επιχειρησιακή χρήση. Καμία τελική συμφωνία δεν έχει ανακοινωθεί.
Η αντίδραση του Ισραήλ
Το Ισραήλ θεωρεί ότι η διατήρηση ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος αποτελεί κεντρική προϋπόθεση της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Η απόκτηση F-35 από την Τουρκία θα έδινε στην Άγκυρα δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας, συλλογής πληροφοριών και πλήγματος μεγάλης ακρίβειας.
Η δημόσια απάντηση Τραμπ προς τον Νετανιάχου δείχνει ότι οι αμερικανικές αποφάσεις για την Τουρκία δεν θα περάσουν αυτόματα μέσα από το φίλτρο των ισραηλινών ανησυχιών. Το μήνυμα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει της συνάντησης των δύο ηγετών στον Λευκό Οίκο.
Τι σημαίνει για Ελλάδα και Κύπρο
Για την Ελλάδα, η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 θα επηρέαζε τον χρονικό ορίζοντα του αεροπορικού πλεονεκτήματος που επιδιώκει με τη δική της προμήθεια των αμερικανικών αεροσκαφών. Δεν θα αναιρούσε αυτόματα τις ελληνικές δυνατότητες, αλλά θα άλλαζε τη σχετική ισορροπία.
Για την Κύπρο, η σημασία είναι κυρίως στρατηγική. Μια Τουρκία με F-35 θα αποκτούσε μεγαλύτερη εμβέλεια και δυνατότητα επιτήρησης στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές υποδομές, οι θαλάσσιες ζώνες και οι περιφερειακές συνεργασίες βρίσκονται στο επίκεντρο.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα δεν είναι άλλη μία δήλωση του Τραμπ, αλλά η πρακτική λύση για τους S-400 και η στάση του Κογκρέσου. Μέχρι τότε, η πώληση παραμένει πολιτικά ανοικτή αλλά νομικά και τεχνικά μπλοκαρισμένη.
