Του Δρος Ανδρέα Χαραλάμπους (*)
Ο καρκίνος παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την υγεία στην Ευρώπη, προκαλώντας περίπου 1,3 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο και ασκώντας μεγάλη πίεση στα συστήματα υγείας, στις οικονομίες και στις οικογένειες. Ως απάντηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε μια φιλόδοξη και συντονισμένη προσπάθεια μέσα από το Europe’s Beating Cancer Plan και την EU Cancer Mission. Καθώς η ΕΕ προχωρά σε μια νέα δημοσιονομική περίοδο στο πλαίσιο του Multiannual Financial Framework (Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο – ΠΔΠ), το βασικό ερώτημα είναι αν η πολιτική και οικονομική στήριξη αυτών των πρωτοβουλιών θα συνεχιστεί και θα ενισχυθεί, ώστε να έχουν μακροχρόνιο αποτέλεσμα στη φροντίδα του καρκίνου.
Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Καταπολέμηση του Καρκίνου ξεκίνησε το 2021 και αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την ευρωπαϊκή πολιτική υγείας. Ακολουθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που καλύπτει την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση, τη θεραπεία και την υποστήριξη των ασθενών μετά τη θεραπεία. Έθεσε φιλόδοξους στόχους, όπως να έχει το 90% των πολιτών που δικαιούνται πρόσβαση σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) για καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου, και να ενισχυθεί ο έλεγχος και για άλλες μορφές καρκίνου, όπου αυτό είναι εφικτό. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς οι πιθανότητες επιβίωσης δεν είναι ίδιες σε όλη την Ευρώπη.
Για την περίοδο 2021–2027 έχουν διατεθεί συνολικά 4 δισεκατομμύρια ευρώ, τα οποία προέρχονται από διάφορα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Το πρόγραμμα EU4Health στηρίζει δράσεις πρόληψης, προγράμματα ελέγχου, εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και συνεργασία μεταξύ χωρών. Ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα όπως το TRANSiTION και το iNTERVENE αποτελούν σημαντικές ερευνητικές πρωτοβουλίες, τις οποίες ηγείται το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τα προγράμματα αυτά υλοποιούν στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ψηφιακής ετοιμότητας των επαγγελματιών υγείας, καθώς και για τη βελτίωση της εγγραμματοσύνης υγείας των πολιτών, των ασθενών και των ίδιων των επαγγελματιών υγείας στο πλαίσιο της ογκολογικής φροντίδας. Παράλληλα, μέσω του Horizon Europe χρηματοδοτείται η έρευνα για νέες θεραπείες, καλύτερες διαγνωστικές μεθόδους και εξατομικευμένη ιατρική. Οι επενδύσεις αυτές έχουν βοηθήσει στην αναβάθμιση των κατευθυντήριων οδηγιών για τον έλεγχο του καρκίνου και στη δημιουργία δικτύων εξειδικευμένων κέντρων σε όλη την Ευρώπη.
Η Αποστολή για τον Καρκίνο (EU Cancer Mission) λειτουργεί συμπληρωματικά και στοχεύει στη βελτίωση της ζωής περισσότερων από τριών εκατομμυρίων ανθρώπων έως το 2030. Ενώνει ερευνητές, γιατρούς, φορείς χάραξης πολιτικής, βιομηχανία και ασθενείς, ώστε τα επιστημονικά αποτελέσματα να μετατρέπονται πιο γρήγορα σε πρακτικές λύσεις για τους ασθενείς. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύει τους στόχους του Ευρωπαϊκού Σχεδίου και βοηθά στη σύνδεση της έρευνας με την πραγματική κλινική πράξη.
Το τρέχον ΠΔΠ (2021–2027) έδωσε το οικονομικό πλαίσιο για να υλοποιηθούν αυτές οι δράσεις. Μέσα από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση αναπτύχθηκαν ψηφιακές υποδομές υγείας, ενισχύθηκε η ανταλλαγή δεδομένων και βελτιώθηκε η συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών. Έτσι, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέκτησε πιο ισχυρό ρόλο στον συντονισμό της αντιμετώπισης του καρκίνου.
Ωστόσο, καθώς συζητείται το νέο ΠΔΠ για την περίοδο 2028–2034, υπάρχουν ανησυχίες για το αν η υγεία και ειδικά ο καρκίνος θα παραμείνουν βασική προτεραιότητα. Αν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει τονίσει ότι η καταπολέμηση του καρκίνου πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί κεντρικό στόχο, υπάρχουν προτάσεις να ενταχθούν οι δαπάνες για την υγεία σε ευρύτερα ταμεία που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Κάτι τέτοιο δημιουργεί φόβους ότι μπορεί να μειωθεί η σαφήνεια και η σταθερότητα της χρηματοδότησης.
Η συζήτηση αυτή δείχνει μια ευρύτερη πρόκληση: πώς θα ισορροπήσει η Ευρώπη ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική προστασία. Η πολιτική για τον καρκίνο συνδέεται και με τα δύο. Από τη μία, η επένδυση στην έρευνα ενισχύει την καινοτομία και την ευρωπαϊκή βιομηχανία βιοεπιστημών. Από την άλλη, η πρόληψη και η ίση πρόσβαση στη θεραπεία είναι καθαρά κοινωνικοί στόχοι που αφορούν τη ζωή και την αξιοπρέπεια των πολιτών.
Για να υπάρξει διαρκές αποτέλεσμα, χρειάζεται σταθερή και επαρκής χρηματοδότηση, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και συνεχής πολιτική δέσμευση. Η πρόληψη, η εκπαίδευση του προσωπικού υγείας και η ανάπτυξη υποδομών δεν μπορούν να βασίζονται σε προσωρινά μέτρα. Παράλληλα, πρέπει να συνεχιστεί η στενή σύνδεση μεταξύ έρευνας και πολιτικής υγείας.
Ο καρκίνος θα παραμείνει μία από τις κύριες αιτίες θανάτου στην Ευρώπη και τα επόμενα χρόνια. Οι βάσεις που έχουν τεθεί είναι σημαντικές, αλλά η πρόοδος δεν πρέπει να σταματήσει. Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο δεν είναι απλώς μια οικονομική συμφωνία· είναι μια απόφαση για το πόσο προτεραιότητα δίνει η Ευρώπη στην υγεία των πολιτών της. Με συνεχή στήριξη, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να διαμορφώσει ένα πιο δίκαιο, αποτελεσματικό και καινοτόμο σύστημα φροντίδας για τον καρκίνο, προς όφελος εκατομμυρίων ανθρώπων.
Όλα αυτά τα ερωτήματα και οι προβληματισμοί θα τεθούν προς συζήτηση από Ευρωπαίους και Κύπριους πολιτικούς, καθώς και από εκπροσώπους φορέων και οργανισμών (stakeholders), στο πλαίσιο της εκδήλωσης με τίτλο «Cancer Care in Europe: Securing a Lasting Impact from the EU Beating Cancer Plan and the EU Cancer Mission». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στις 29 Απριλίου, στο ξενοδοχείο Hilton Nicosia, στη Λευκωσία, υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(*) Καθηγητής ΤΕΠΑΚ
Πρόεδρος Τμήματος Νοσηλευτικής
