Σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο διαμόρφωσης και παρακολούθησης των τιμών των καυσίμων στην Κύπρο εγείρει ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν «ισχυρές ενδείξεις ότι κάτι δεν πάει καλά» στη λιανική αγορά.
Ο Πρόεδρος του Συνδέσμου, Μάριος Δρουσιώτης, δεν αμφισβητεί ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι αναταράξεις στην προσφορά πετρελαίου και η άνοδος των διεθνών τιμών δικαιολογούν ένα μέρος των ανατιμήσεων. Θέτει, όμως, το ερώτημα κατά πόσο οι σημερινές τιμές στην Κύπρο αντανακλούν πλήρως τις διεθνείς εξελίξεις ή θα έπρεπε να βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα.
Οι καταγγελίες του Συνδέσμου δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη αισχροκέρδειας ή παραβίασης της νομοθεσίας. Αναδεικνύουν, ωστόσο, ένα ουσιαστικό έλλειμμα διαφάνειας: οι καταναλωτές δεν έχουν πρόσβαση σε αρκετά στοιχεία ώστε να διαπιστώσουν πώς μεταφέρονται στις αντλίες οι μεταβολές του πετρελαίου, των διυλισμένων προϊόντων, των ναύλων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Η μεγάλη αύξηση στο πετρέλαιο θέρμανσης
Τη μεγαλύτερη επιβάρυνση παρουσιάζει το πετρέλαιο θέρμανσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε ο Σύνδεσμος, η μέση τιμή του αυξήθηκε από €0,950 το λίτρο την 1η Μαρτίου σε €1,438 στις 13 Αυγούστου.
Η διαφορά ανέρχεται στα 48,8 σεντ ανά λίτρο και αντιστοιχεί αριθμητικά σε αύξηση περίπου 51,4% — όχι 50% ακριβώς, αλλά περισσότερο από το μισό της αρχικής τιμής.
Για ένα νοικοκυριό που χρειάζεται να γεμίσει δεξαμενή χιλίων λίτρων, το κόστος αυξάνεται:
- Από €950 την 1η Μαρτίου
- Σε €1.438 στις 13 Αυγούστου
- Επιπλέον επιβάρυνση: €488
Η εξέλιξη προκαλεί ανησυχία ενόψει του φθινοπώρου, όταν τα νοικοκυριά των ορεινών και ημιορεινών περιοχών θα αρχίσουν να προμηθεύονται καύσιμα για τη χειμερινή περίοδο.
Ο Σύνδεσμος ζητά να εξεταστούν εγκαίρως μέτρα στήριξης, ώστε οι αποφάσεις να μη ληφθούν όταν η ζήτηση θα έχει ήδη αυξηθεί και οι οικογένειες θα πρέπει να γεμίσουν τις δεξαμενές τους.
Πόσο αυξήθηκαν βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης
Σημαντικές αυξήσεις καταγράφονται και στα καύσιμα κίνησης. Με βάση τις τιμές που έδωσε στη δημοσιότητα ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών:
Η βενζίνη 95 οκτανίων αυξήθηκε από €1,315 σε €1,595 το λίτρο. Η απόλυτη διαφορά είναι 28 σεντ και η ποσοστιαία αύξηση διαμορφώνεται στο 21,3%.
Το πετρέλαιο κίνησης αυξήθηκε από €1,413 σε €1,796 το λίτρο. Η διαφορά φθάνει τα 38,3 σεντ και αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 27,1%.
Στο αρχικό κείμενο αναφέρεται αύξηση περίπου 26% για το πετρέλαιο κίνησης. Με βάση, όμως, τις δύο τιμές που παρατίθενται, ο ακριβέστερος υπολογισμός είναι 27,1%.
Για ένα γέμισμα 50 λίτρων, η μεταβολή σημαίνει επιπλέον κόστος περίπου €14 για τη βενζίνη και €19,15 για το πετρέλαιο κίνησης, σε σύγκριση με την 1η Μαρτίου.
Η φορολογική ελάφρυνση των 8,3 σεντ
Από την 1η Απριλίου εφαρμόστηκε μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στη βενζίνη και στο πετρέλαιο κίνησης, με όφελος περίπου 8,3 σεντ ανά λίτρο στην τελική τιμή.
Σύμφωνα με τον κ. Δρουσιώτη, οι αυξήσεις που παρουσιάζει ο Σύνδεσμος αποτυπώνουν τις πραγματικές τιμές που πλήρωναν οι καταναλωτές στις αντίστοιχες ημερομηνίες. Χωρίς τη φορολογική ελάφρυνση, η τιμή του Αυγούστου θα ήταν θεωρητικά ακόμη υψηλότερη, εφόσον όλοι οι άλλοι παράγοντες παρέμεναν αμετάβλητοι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα 8,3 σεντ πρέπει να προστεθούν στα ποσοστά αύξησης με έναν απλό αριθμητικό υπολογισμό. Η λιανική τιμή επηρεάζεται ταυτόχρονα από το κόστος εισαγωγής, τα περιθώρια των εταιρειών και των πρατηρίων, τη φορολογία και τον χρόνο ανανέωσης των αποθεμάτων.
Ο ακριβής διαχωρισμός των παραγόντων απαιτεί στοιχεία κόστους που δεν είναι πλήρως διαθέσιμα δημόσια.
Οι καταγγελίες για τα πρατήρια
Ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών υποστηρίζει ότι κατά την έναρξη εφαρμογής του μέτρου 19 πρατήρια δεν μείωσαν καθόλου τις τιμές τους κατά 8,3 σεντ, ενώ άλλα 97 πρατήρια προχώρησαν σε μικρότερη μείωση.
Περίπου δέκα ημέρες αργότερα, σύμφωνα πάντοτε με τον Σύνδεσμο, μία εταιρεία πετρελαιοειδών ανακοίνωσε αύξηση στη βενζίνη. Ακολούθησαν 22 πρατήρια που δεν ανήκαν στο δίκτυο της συγκεκριμένης εταιρείας.
Τα περιστατικά αυτά παρουσιάζονται από τον Σύνδεσμο ως ενδείξεις ανεπαρκούς εποπτείας. Δεν αποδεικνύουν, όμως, χωρίς εξέταση των τιμολογίων, των αποθεμάτων και των συμβάσεων προμήθειας, ότι σημειώθηκε συντονισμένη πρακτική ή παράνομη παρακράτηση του φορολογικού οφέλους.
Ένα πρατήριο μπορεί να διαθέτει παλαιότερα αποθέματα διαφορετικού κόστους ή να αλλάζει το εμπορικό του περιθώριο. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν η δημόσια εξαγγελία δημιούργησε την εύλογη προσδοκία ότι ολόκληρη η φορολογική μείωση θα μεταφερόταν άμεσα και καθολικά στις αντλίες.
Σύμφωνα με τον κ. Δρουσιώτη, η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή εξέτασε το θέμα και κατέληξε ότι δεν προέκυπτε αδίκημα. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημοσιοποιηθεί αναλυτικό πόρισμα που να εξηγεί ξεχωριστά τις περιπτώσεις των πρατηρίων που κατέγραψε ο Σύνδεσμος.
Γιατί η τιμή του αργού δεν αρκεί
Η σύγκριση της λιανικής τιμής αποκλειστικά με το αργό πετρέλαιο Brent μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά συμπεράσματα. Η Κύπρος εισάγει έτοιμα διυλισμένα προϊόντα και συνεπώς η τιμή στην αντλία επηρεάζεται από:
- Τις διεθνείς τιμές της βενζίνης και του ντίζελ
- Τα περιθώρια διύλισης
- Τα ναύλα και το κόστος ασφάλισης των φορτίων
- Τη συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ–δολαρίου
- Το κόστος αποθήκευσης και διανομής
- Τους φόρους και τον ΦΠΑ
- Τα εμπορικά περιθώρια εταιρειών και πρατηρίων
- Τον χρόνο αγοράς και διάθεσης των αποθεμάτων
Ιδιαίτερα σε περιόδους πολέμου, η τιμή του ντίζελ μπορεί να αυξάνεται ταχύτερα από το αργό πετρέλαιο λόγω ελλείψεων σε διυλισμένα προϊόντα και αυξημένων περιθωρίων διύλισης.
Αυτό μπορεί να εξηγεί μέρος της μεγαλύτερης ανόδου στο πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης. Δεν αρκεί, όμως, για να αποδείξει ότι κάθε μεταβολή στη λιανική αγορά της Κύπρου είναι εύλογη.
Το αίτημα για περισσότερη διαφάνεια
Η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή δημοσιεύει εβδομαδιαία δελτία με τις μέσες λιανικές τιμές στην Κύπρο και τις συγκρίνει με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο με όσο και χωρίς φόρους.
Η σύγκριση είναι χρήσιμη, αλλά δεν αποκαλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή της τιμής από την εισαγωγή μέχρι το πρατήριο. Ο Σύνδεσμος υποστηρίζει ότι ορισμένα δεδομένα θεωρούνται εμπορικά εμπιστευτικά, παρότι μέρος των πληροφοριών θα μπορούσε να δημοσιοποιείται συγκεντρωτικά χωρίς να αποκαλύπτονται στοιχεία συγκεκριμένων επιχειρήσεων.
Μια πιο ολοκληρωμένη δημόσια ενημέρωση θα μπορούσε να παρουσιάζει το μέσο εισαγωγικό κόστος, τη φορολογία, το μεικτό περιθώριο της εφοδιαστικής αλυσίδας και τη χρονική καθυστέρηση μετακύλισης των διεθνών μεταβολών.
Έτσι, θα ήταν δυνατό να ελεγχθεί κατά πόσο οι αυξήσεις περνούν στις αντλίες ταχύτερα από τις μειώσεις — το φαινόμενο που διεθνώς περιγράφεται ως «πύραυλος και φτερό»: οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα σαν πύραυλος, αλλά υποχωρούν αργά σαν φτερό.
Τα επίσημα εβδομαδιαία στοιχεία δημοσιεύονται από την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή.
MoneyMatters Insight
Τα αριθμητικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι τα κυπριακά νοικοκυριά έχουν δεχθεί μεγάλη επιβάρυνση από τον Μάρτιο: 21,3% στη βενζίνη, 27,1% στο πετρέλαιο κίνησης και 51,4% στο πετρέλαιο θέρμανσης. Δεν αποδεικνύουν από μόνα τους αισχροκέρδεια, επειδή απαιτείται σύγκριση με το πραγματικό κόστος εισαγωγής και διάθεσης κάθε φορτίου. Αποδεικνύουν, όμως, την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια. Όταν το κράτος χρησιμοποιεί δημόσιο χρήμα ή φορολογική ελάφρυνση για να στηρίξει τους καταναλωτές, οφείλει να μπορεί να δείξει με μετρήσιμα στοιχεία πόσο από το όφελος έφθασε στην αντλία και πόσο απορροφήθηκε στην εφοδιαστική αλυσίδα.
The post Καύσιμα στην Κύπρο: Αυξήσεις έως 51% και καταγγελίες για ανεπαρκή έλεγχο των τιμών appeared first on moneymatters.cy.
