Σε μια εποχή όπου η γνώση βρίσκεται παντού, η εμπειρία και η κρίση αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία.
- Περισσότερες επιλογές, λιγότερα σημεία αναφοράς
- Coaching και mentoring: συγγενή, όχι ταυτόσημα
- Οι συζητήσεις που έχουν πραγματική σημασία
- Η άτυπη γνώση ως κεφάλαιο του οργανισμού
- Μια μορφή ηγεσίας χωρίς τίτλο
- Και ο μέντορας συνεχίζει να μαθαίνει
- Να περπατάς για λίγο δίπλα σε κάποιον
- Διαβάστε επίσης τον Μιχάλη Α. Παπαδόπουλο
Του Μιχάλη Α. Παπαδόπουλου
- Το mentoring μεταφέρει εμπειρία και πλαίσιο, χωρίς να αποφασίζει ο μέντορας για την πορεία του νεότερου επαγγελματία.
- Coaching και mentoring είναι συμπληρωματικές προσεγγίσεις, όχι ταυτόσημες διαδικασίες.
- Η μεταφορά άτυπης γνώσης συνδέεται με τη συνέχεια των οργανισμών και τον έγκαιρο σχεδιασμό διαδοχής.
- Η σχέση είναι αμφίδρομη: η εμπειρία συναντά τη φρέσκια ματιά της νέας γενιάς.
Όσο περνούν τα χρόνια, αντιλαμβάνομαι όλο και περισσότερο ότι η εμπειρία αποκτά πραγματική αξία όταν μεταφέρεται στην επόμενη γενιά — και ότι αυτή η μεταφορά σπάνια γίνεται μέσα από απλές συμβουλές.
Το mentoring, όπως το αντιλαμβάνομαι, είναι μια μορφή συνοδοιπορίας. Περπατάς για ένα διάστημα δίπλα σε κάποιον, του προσφέρεις την εμπειρία μιας διαδρομής που έχει ήδη διανυθεί και αντιστέκεσαι στον πειρασμό να αποφασίσεις εσύ ποιον δρόμο θα ακολουθήσει.
Μοιράζεσαι επιλογές που δικαιώθηκαν, αποφάσεις που κόστισαν, λάθη που σε δίδαξαν, ευκαιρίες που αναγνώρισες εγκαίρως και άλλες που άφησες να περάσουν. Κυρίως, δημιουργείς έναν χώρο όπου ο νεότερος άνθρωπος μπορεί να σκεφτεί δυνατά, να αμφισβητήσει, να δοκιμάσει και τελικά να διαμορφώσει τη δική του πορεία.
Η λειτουργία αυτή αποκτά σήμερα ιδιαίτερη σημασία.
Περισσότερες επιλογές, λιγότερα σημεία αναφοράς
Οι νέοι επαγγελματίες εισέρχονται σε έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό από εκείνον στον οποίο ξεκίνησαν οι προηγούμενες γενιές. Η τεχνολογία μεταβάλλει επαγγέλματα μέσα σε λίγα χρόνια, η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει ήδη τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε και αποφασίζουμε, οι οργανισμοί γίνονται περισσότερο ρευστοί και η παραδοσιακή γραμμική καριέρα υποχωρεί.
Ένας σημερινός τριαντάρης είναι πιθανό να αλλάξει όχι μόνο εργοδότη, αλλά και κλάδο, ρόλο, ακόμη και επαγγελματική ταυτότητα, αρκετές φορές στη διάρκεια της ζωής του.
Ταυτόχρονα, η γενιά αυτή έχει πρόσβαση σε περισσότερη γνώση από οποιαδήποτε προηγούμενη. Μέσα σε δευτερόλεπτα μπορεί να βρει έρευνες, μαθήματα, αναλύσεις και συμβουλές από ολόκληρο τον κόσμο.
Η αφθονία της πληροφορίας, όμως, αφήνει άλυτο ένα βαθύτερο ζήτημα:
Πώς μετατρέπεται η γνώση σε κρίση;
Και, ακόμη πιο δύσκολο:
Πώς αποφασίζει ένας νέος άνθρωπος ποιος θέλει να γίνει, μέσα σε ένα περιβάλλον με περισσότερες ανοικτές επιλογές από ποτέ;
Εκεί ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη αξία ένας μέντορας.
Η εμπειρία μεταφέρει κάτι περισσότερο από πληροφορία. Μεταφέρει πλαίσιο. Συνδέει μια απόφαση με τις συνέπειές της και βοηθά τον νεότερο άνθρωπο να δει εγκαίρως πράγματα που συχνά γίνονται ορατά μόνο εκ των υστέρων.
Coaching και mentoring: συγγενή, όχι ταυτόσημα
Οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμοι, παρότι υπηρετούν διαφορετικές ανάγκες.
Το coaching στηρίζεται σε μια περισσότερο δομημένη διαδικασία. Μέσα από ερωτήσεις, αναστοχασμό, στόχους και δράσεις, ο coach βοηθά τον άνθρωπο να ανακαλύψει τις δικές του απαντήσεις. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να έχει διανύσει την ίδια επαγγελματική διαδρομή. Η αξία του βρίσκεται στη μέθοδο, στην ποιότητα των ερωτήσεων και στην ικανότητά του να διευκολύνει τη σκέψη, την αυτογνωσία και την ανάληψη δράσης.
Στο mentoring προστίθεται ένα ακόμη στοιχείο: η εμπειρία μιας πορείας που έχει ήδη διανυθεί.
Ο μέντορας μπορεί να πει: «Βρέθηκα σε μια παρόμοια κατάσταση. Αυτή ήταν η επιλογή μου, αυτά ήταν τα αποτελέσματα, αυτό θα έκανα διαφορετικά σήμερα».
Δεν ζητά από τον mentee να αντιγράψει την απόφασή του. Του προσφέρει, όμως, κάτι που κανένα εγχειρίδιο δεν μπορεί να δώσει με τον ίδιο τρόπο: τη συμπυκνωμένη εμπειρία πραγματικών επιλογών και πραγματικών συνεπειών.
Θα έλεγα ότι το coaching βοηθά έναν άνθρωπο να ανακαλύψει τις απαντήσεις μέσα του, ενώ το mentoring τού επιτρέπει να συνομιλήσει με την εμπειρία κάποιου που περπάτησε λίγο νωρίτερα σε μια αντίστοιχη διαδρομή.
Οι δύο προσεγγίσεις μπορούν, και συχνά αξίζει, να λειτουργούν συμπληρωματικά.
Οι συζητήσεις που έχουν πραγματική σημασία
Στην αρχή μιας σχέσης mentoring, τα ερωτήματα είναι συνήθως πρακτικά:
Να αλλάξω εργασία;
Να δεχθώ αυτή τη θέση;
Να κάνω μεταπτυχιακό;
Πώς θα διαχειριστώ μια δύσκολη σχέση με τον προϊστάμενό μου;
Πώς μπορώ να εξελιχθώ χωρίς να βιαστώ να φτάσω κάπου που ίσως τελικά δεν μου ταιριάζει;
Όσο η σχέση ωριμάζει, οι συζητήσεις μετακινούνται βαθύτερα.
Τι είδους άνθρωπος θέλω να γίνω;
Ποιες αξίες θα με καθοδηγούν όταν οι αποφάσεις γίνουν δύσκολες;
Πόσο είμαι διατεθειμένος να θυσιάσω για την επιτυχία;
Πώς θα διαχειριστώ την εξουσία, αν κάποτε την αποκτήσω;
Πώς θα αντέξω την αποτυχία;
Τι θα ήθελα κάποτε να έχω αφήσει πίσω μου;
Τα ερωτήματα αυτά δεν έχουν εύκολες απαντήσεις. Και ίσως εκεί βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αξίες του mentoring: στη δημιουργία ενός χώρου όπου οι σωστές ερωτήσεις μπορούν να τεθούν εγκαίρως — τότε που ακόμη προλαβαίνουν να επηρεάσουν τη διαδρομή.
Η άτυπη γνώση ως κεφάλαιο του οργανισμού
Για τις επιχειρήσεις, το mentoring ξεπερνά τα όρια της ανάπτυξης προσωπικού. Αποτελεί μηχανισμό διαφύλαξης και μεταφοράς ενός πολύτιμου οργανωσιακού κεφαλαίου.
Σε κάθε οργανισμό υπάρχει ένα τεράστιο απόθεμα γνώσης που δεν βρίσκεται καταγεγραμμένο σε κανένα εγχειρίδιο διαδικασιών.
Πώς χειρίζεσαι έναν δύσκολο πελάτη.
Πότε μια διαπραγμάτευση χρειάζεται πίεση και πότε υπομονή.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι μια ομάδα αρχίζει να χάνει την εμπιστοσύνη της.
Πότε μια κρίση βρίσκεται ακόμη στο στάδιο όπου μπορεί να προληφθεί.
Πότε επιμένεις σε μια ιδέα και πότε έχει έρθει η στιγμή να την εγκαταλείψεις.
Πώς διαβάζεις όσα δεν αποτυπώνονται ακόμη στους αριθμούς.
Αυτή η γνώση χτίζεται μέσα σε χρόνια και δεκαετίες εμπειρίας. Και πολύ συχνά φεύγει από την πόρτα μαζί με τους ανθρώπους που την κατέχουν, χωρίς κανείς να την έχει καταγράψει ή αποτιμήσει.
Ένα ουσιαστικό πρόγραμμα mentoring μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ γενεών και να μετατρέψει την ατομική εμπειρία σε συλλογικό κεφάλαιο.
Γι’ αυτό συνδέεται άμεσα και με τον σχεδιασμό διαδοχής.
Η διαδοχή αρχίζει πολύ πριν από την ημέρα που κάποιος αποχωρεί από μια θέση. Χτίζεται μέσα από εμπειρίες, ευκαιρίες, ανάθεση ευθύνης, έκθεση σε δύσκολες αποφάσεις και σχέσεις εμπιστοσύνης.
Οι οργανισμοί που αναβάλλουν αυτή τη διαδικασία συχνά ανακαλύπτουν το κόστος της στη χειρότερη δυνατή στιγμή: όταν ένας κρίσιμος άνθρωπος αποχωρεί και μαζί του χάνεται ένα κομμάτι της θεσμικής μνήμης του οργανισμού.
Μια μορφή ηγεσίας χωρίς τίτλο
Το mentoring είναι και μια μορφή ηγεσίας που δεν χρειάζεται ιεραρχική εξουσία.
Απαιτεί χρόνο, ενδιαφέρον και γενναιοδωρία.
Να μοιραστείς όσα έμαθες χωρίς να περιμένεις ο άλλος να ακολουθήσει τα βήματά σου.
Να ανοίξεις μια πόρτα χωρίς να θεωρείς ότι δημιουργείς υποχρέωση.
Να στηρίξεις κάποιον πριν ακόμη πιστέψει πλήρως στον εαυτό του.
Να πεις μια δύσκολη αλήθεια όταν είναι απαραίτητη.
Και, ίσως δυσκολότερο από όλα, να χαρείς πραγματικά όταν ο άνθρωπος που κάποτε καθοδηγούσες προχωρήσει περισσότερο από εσένα.
Ένας ηγέτης αφήνει πίσω του αποτελέσματα, δομές, συστήματα και οργανισμούς. Υπάρχει όμως και μια παρακαταθήκη λιγότερο ορατή στους ισολογισμούς:
οι άνθρωποι που αναπτύχθηκαν επειδή κάποτε κάποιος τους πίστεψε.
Άνθρωποι στους οποίους δόθηκε χώρος, ευκαιρία και ευθύνη. Άνθρωποι που ίσως κάποια στιγμή άκουσαν μια συμβουλή, μια ερώτηση ή μια δύσκολη αλήθεια που τους βοήθησε να δουν διαφορετικά τον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους.
Αυτή είναι μια μορφή παρακαταθήκης που συχνά επιβιώνει περισσότερο από οποιοδήποτε οργανόγραμμα ή επιχειρησιακό σχέδιο.
Και ο μέντορας συνεχίζει να μαθαίνει
Υπάρχει, τέλος, ένα παράδοξο που κάνει τη σχέση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα: το mentoring δεν ωφελεί μόνο τον mentee.
Οι νεότεροι άνθρωποι αμφισβητούν πράγματα που οι προηγούμενες γενιές έμαθαν να θεωρούν δεδομένα. Χρησιμοποιούν την τεχνολογία διαφορετικά, αντιλαμβάνονται την εργασία, την ισορροπία ζωής και καριέρας, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνική ευθύνη μέσα από διαφορετικούς φακούς.
Ένας μέντορας που πραγματικά ακούει μπορεί να μάθει εξίσου πολλά.
Το mentoring γίνεται έτσι μια συνάντηση δύο εμπειριών:
της διαδρομής που έχει ήδη διανυθεί και του κόσμου που τώρα δημιουργείται.
Ίσως μάλιστα αυτή η αμφίδρομη σχέση να είναι απαραίτητη σήμερα περισσότερο από ποτέ. Η εμπειρία χρειάζεται τη φρέσκια ματιά της νέας γενιάς, όπως και η νέα γενιά μπορεί να ωφεληθεί από τη μνήμη, την κρίση και τα μαθήματα εκείνων που προηγήθηκαν.
Να περπατάς για λίγο δίπλα σε κάποιον
Κανένας μέντορας δεν μπορεί να περπατήσει τον δρόμο για λογαριασμό κάποιου άλλου. Και ούτε πρέπει.
Μπορεί, όμως, για ένα διάστημα να βαδίσει δίπλα του.
Να μοιραστεί μια εμπειρία.
Να κάνει μια δύσκολη ερώτηση.
Να επισημάνει έναν κίνδυνο που ο άλλος δεν βλέπει ακόμη.
Να του θυμίσει μια δυνατότητα που ο ίδιος έχει ξεχάσει.
Να προσφέρει κουράγιο σε μια στιγμή αμφιβολίας.
Και, κάποια στιγμή, να κάνει χώρο.
Η νέα γενιά έχει λιγότερο ανάγκη από ανθρώπους που θα της παραδώσουν έτοιμες απαντήσεις και περισσότερο από ανθρώπους πρόθυμους να μοιραστούν τη διαδρομή τους, να ακούσουν και να δημιουργήσουν τον χώρο μέσα στον οποίο οι νεότεροι θα ανακαλύψουν τη δική τους.
Και ίσως αυτή να είναι η ουσία του mentoring:
να βοηθήσεις κάποιον να γίνει όχι περισσότερο σαν εσένα, αλλά περισσότερο ο άνθρωπος που ο ίδιος μπορεί να γίνει.
The post Mentoring: Γιατί οι νέοι επαγγελματίες χρειάζονται συνοδοιπόρους, όχι έτοιμες απαντήσεις appeared first on moneymatters.cy.
