Η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας που υπέγραψαν στη Μέκκα η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν δημιουργεί έναν νέο περιφερειακό πόλο ισχύος. Η καθοριστική διατύπωση προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η ρήτρα θυμίζει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και εξηγεί τον χαρακτηρισμό «Ισλαμικό ΝΑΤΟ». Η σύγκριση, ωστόσο, έχει όρια. Το νέο σύμφωνο αποτελεί εξέλιξη της τριμερούς προσέγγισης που βρισκόταν υπό διαμόρφωση, αλλά δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι διαθέτει τους θεσμούς μιας λειτουργικής συμμαχίας.
- Η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής άμυνας για Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν.
- Δεν έχει ανακοινωθεί κοινή διοίκηση ή μόνιμος μηχανισμός αντίστοιχος του ΝΑΤΟ.
- Το πυρηνικό οπλοστάσιο του Πακιστάν ενισχύει την αποτροπή, χωρίς δημοσιοποιημένη «πυρηνική ομπρέλα».
- Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να παρακολουθούν τη στρατιωτική και βιομηχανική διάσταση της συνεργασίας, όχι μόνο τη ρητορική.
Η Τουρκία ανάμεσα σε δύο δεσμεύσεις
Η συμμετοχή σε περισσότερες από μία αμυντικές συμφωνίες δεν είναι από μόνη της ασύμβατη με το ΝΑΤΟ. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν οι υποχρεώσεις συγκρουστούν. Η Άγκυρα παρουσιάζει το νέο σύμφωνο ως συμπληρωματικό και όχι ως υποκατάστατο της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η συμφωνία ενισχύει τη στρατηγική αυτονομία: η Τουρκία παραμένει εντός του ΝΑΤΟ, αλλά αποκτά επιπλέον δίκτυο επιρροής στον μουσουλμανικό κόσμο και στη Δυτική Ασία.
Ο πυρηνικός παράγοντας
Το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη, σε αντίθεση με τους δύο εταίρους του. Αυτό αυξάνει το συμβολικό βάρος της αποτροπής, αλλά δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πυρηνική εγγύηση. Καμία δημόσια διάταξη δεν δεσμεύει το Ισλαμαμπάντ να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα για την υπεράσπιση της Τουρκίας ή της Σαουδικής Αραβίας.
Γιατί ενδιαφέρει Ελλάδα και Κύπρο
Η Αθήνα και η Λευκωσία διατηρούν σημαντικές σχέσεις με το Ριάντ, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν την τουρκική ισχύ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ουσία δεν είναι ότι η νέα συμμαχία στρέφεται αυτομάτως εναντίον τους. Είναι ότι μπορεί να διευρύνει την πρόσβαση της Τουρκίας σε χρηματοδότηση, κοινά αμυντικά προγράμματα, αγορές οπλικών συστημάτων και πολιτική επιρροή.
Το αν πρόκειται για πραγματικό «Ισλαμικό ΝΑΤΟ» θα κριθεί από τρία στοιχεία: μόνιμους θεσμούς, κοινό στρατιωτικό σχεδιασμό και σαφή διαδικασία ενεργοποίησης της συλλογικής άμυνας. Μέχρι τότε, είναι ισχυρός μηχανισμός πολιτικής αποτροπής, όχι πλήρες αντίγραφο του ΝΑΤΟ.
