Η μητρότητα, ως ένα καταλυτικό μέρος και στάδιο της εμπειρίας πολλών γυναικών, αποτελεί διαχρονικά θέμα και αντικείμενο θαυμασμού, κειμένων, έργων τέχνης, εορτασμών για την ανάδειξη και τίμηση της συνεισφοράς των γυναικών. Πέρα όμως από τη ρομαντική διάσταση που της δίνεται, σε ποιο βαθμό η μητρότητα λαμβάνει την ουσιαστική, πρακτική και συστημική στήριξη που πραγματικά χρειάζεται;
Παρά την οικουμενικότητα και τη διαχρονικότητα του θέματος της μητρότητας, η τεκμηρίωση των αναγκών των μητέρων σε σχέση με την περιγεννητική ψυχική υγεία υστερεί παγκόσμια. Το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών θεμάτων των Ηνωμένων Εθνών (OCHA) και η UNICEF (OCHA 2023) δηλώνουν πως η ανάγκη για πολιτικές που να εστιάζουν στην περιγεννητική ψυχική υγεία είναι επιτακτική, ωστόσο απουσιάζει η απαραίτητη τεκμηρίωση για τη διαμόρφωσή τους, καθώς δεν φαίνεται να της έχει δοθεί προτεραιότητα. Στην Κύπρο ειδικά, δεν τηρούνται στατιστικοί δείκτες σχετικά με την Περιγεννητική Ψυχική υγεία, ενώ τα επιστημονικά ερευνητικά δεδομένα, όπως και ο σχετικός διάλογος, είναι περιορισμένα.
Ανταποκρινόμενο στο κενό αυτό, το Τμήμα Νοσηλευτικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, με εταίρους από Κύπρο, Σλοβενία, Πολωνία και Ισπανία, από το 2024 μέχρι και το 2027 υλοποιούν το έργο Mind the Mum (ref. 101161382— EU4H-2023-PJ), συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος EU4Health. Το έργο στοχεύει στην ανάδειξη της Περιγεννητικής Ψυχικής Υγείας ως προτεραιότητα στη δημόσια υγεία, μέσα από την ενδυνάμωση νέων μητέρων, εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, και ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Το έργο έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα για την τεράστια ανάγκη της τεκμηρίωσης: έχει ολοκληρώσει το στάδιο της διεξαγωγής τεκμηριωμένης διερεύνηση της περιγεννητικής ψυχικής υγείας στην Κύπρο, με έμφαση στις ανάγκες των μητέρων κατά την περίοδο της λοχείας. Διεκπεραιώθηκε παγκύπρια έρευνα, 474 μητέρες (που γέννησαν τον τελευταίο χρόνο στην Κύπρο) απάντησαν διαδικτυακό ερωτηματολόγιο, και 42 μητέρες συμμετείχαν σε πέντε ομάδες εστίασης. Σκοπός ήταν η καταγραφή και μελέτη της υποστήριξης που λαμβάνουν ή που θα ήθελαν να λαμβάνουν κατά την περιγεννητική περίοδο, συμβάλλοντας ενεργά στην καταγραφή και κατανόηση των εμπειριών νέων μητέρων γύρω από την ψυχική υγεία κατά την εγκυμοσύνη και τη λοχεία. Εμπλέκοντας τις ίδιες τις νέες μητέρες, με εμπειρία από πρώτο χέρι, στην καταγραφή των αναγκών, την έναρξη του διαλόγου και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων παρεμβάσεων, το έργο Mind the Mum ανέδειξε τις τεράστιες και επιτακτικές ανάγκες που εκφράζουν οι μητέρες για στήριξη. Τα πλήρη ευρήματα της έρευνας θα παρουσιαστούν σε εμπλεκόμενους φορείς και στο κοινό σύντομα.
Με βάση τα ευρήματα και τις ανάγκες που καταγράφηκαν, και με τη συμβολή πολυθεματικών εμπειρογνωμόνων όπως επαγγελματίες περιγεννητικής και επαγγελματίες ψυχικής υγείας καθώς και των ίδιων των μητέρων, ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός ενός πρωτοπόρου προγράμματος ενδυνάμωσης και οικοδόμησης της ανθεκτικότητας νέων μητέρων. Το πρόγραμμα ενδυνάμωσης θα καλέσει έγκυες μητέρες να συμμετέχουν σε ομαδικές συναντήσεις προετοιμασίας και κατόπι θα αξιολογήσει τον αντίκτυπο της παρέμβασης και θα εκπαιδεύσει επαγγελματίες στην αξιοποίηση των εργαλείων, αποσκοπώντας να προσφέρει τεκμηριωμένα εργαλεία και βιώσιμους τρόπους υποστήριξης της ψυχικής ευημερίας των μητέρων.
Το έργο επίσης, συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση και αποστιγματοποίηση της Περιγεννητικής Ψυχικής Υγείας μέσω δράσεων διαλόγου και συμμετοχικών εργαστηρίων, αναδεικνύει τη «φωνή των μητέρων» ως βασικό στοιχείο διαμόρφωσης πολιτικής, και καταθέτει τεκμηριωμένες προτάσεις για τη μεταρρύθμιση υπηρεσιών φροντίδας υγείας, ώστε η περιγεννητική ψυχική υγεία να ενσωματωθεί ουσιαστικά στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα, με έμφαση στη διασύνδεση, την πρόληψη και τη διατομεακή συνεργασία.
Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί το Σεπτέμβριο 2027. Οι ανάγκες στήριξης των μητέρων θα παραμένουν, ωστόσο διαχρονικές. Ως εκ τούτου, για να μπορούμε να μιλάμε πέρα από συμβολισμούς και λόγια εκτίμησης, αλλά για πραγματική στήριξη, η ομάδα του έργου προσεγγίζει το έργο ως μόνο την πρώτη αρχή σε μια μεγαλύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της ψυχικής υγείας και υποστήριξης της κάθε νέας μητέρας.
