Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Το ευρωπαϊκό «άκυρο» και το μήνυμα για την Κύπρο

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης προκάλεσε νέα ευρωπαϊκή παρέμβαση, με άμεσο ενδιαφέρον για την Κύπρο. Σε δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου εκ μέρους της ΕΕ, στις 21 Οκτωβρίου 2026, οι Βρυξέλλες διατήρησαν τη θέση ότι η συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση αφορά την απόφαση της λιβυκής Βουλής της 20ής Οκτωβρίου για το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019. Η διάκριση έχει σημασία: άλλο η επικύρωση στο εσωτερικό της Λιβύης και άλλο η αντιμετώπιση των διεκδικήσεων της συμφωνίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ευρωπαϊκή θέση έχει συνέχεια

Η νέα δήλωση παραπέμπει σε προηγούμενες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η βασική ευρωπαϊκή ένσταση είναι ότι το μνημόνιο θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμβαδίζει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Η ΕΕ συνδέει παράλληλα τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο με τον σεβασμό των δικαιωμάτων των κρατών μελών της.

Στα συμπεράσματα της 12ης Δεκεμβρίου 2019, η σχετική τοποθέτηση περιλαμβανόταν στην παράγραφο 19. Εκεί, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνέδεαν την απόρριψη του μνημονίου με την επαναβεβαίωση της αλληλεγγύης προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Στο ίδιο σημείο υπενθύμιζαν τις προηγούμενες τοποθετήσεις τους για τις παράνομες τουρκικές γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ.

Η θέση επανήλθε στα συμπεράσματα της 26ης Ιουνίου 2025, στην παράγραφο 52. Η αναφορά εντάχθηκε σε ευρύτερη συζήτηση για τη Λιβύη, την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τις μεταναστευτικές ροές. Το Συμβούλιο υποστήριξε επίσης την εθνική συμφιλίωση, την ενότητα των θεσμών και έναν συμπεριληπτικό διάλογο με λιβυκή ιδιοκτησία, με τη συνδρομή της αποστολής του ΟΗΕ.

Γιατί ενδιαφέρει τη Λευκωσία

Η κυπριακή πλευρά είχε ήδη τοποθετηθεί στις 20 Οκτωβρίου. Σε ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών, η Λευκωσία καταδίκασε την έγκριση του μνημονίου και επικαλέστηκε τόσο τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας όσο και το εθιμικό διεθνές δίκαιο.

Στο επίκεντρο της κυπριακής τοποθέτησης βρίσκονται τα δικαιώματα των νησιών σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Πρόκειται για τη νομική βάση πάνω στην οποία η Κυπριακή Δημοκρατία προβάλλει τα δικαιώματά της στη θάλασσα. Η ευρωπαϊκή στήριξη αποκτά έτσι ιδιαίτερο πολιτικό βάρος σε μια διαφορά που αφορά τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην ίδια περιφέρεια.

Το βάρος της παρέμβασης

Για την κυπριακή διπλωματία, η σημασία της δήλωσης βρίσκεται στη συνέχεια μιας κοινής ευρωπαϊκής γραμμής. Η αξιολόγηση του μνημονίου διατηρείται παρά την εσωτερική διαδικασία επικύρωσής του στη Λιβύη, ενώ ο σεβασμός των κυριαρχικών δικαιωμάτων παραμένει μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής για την περιοχή.

Για επιχειρήσεις και επενδυτές που παρακολουθούν την Ανατολική Μεσόγειο, το ουσιαστικό στοιχείο είναι αυτό το θεσμικό πλαίσιο. Η ασφάλεια, οι θαλάσσιες ζώνες και οι σχέσεις της ΕΕ με τις γειτονικές χώρες διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξετάζονται ενεργειακές και άλλες διασυνοριακές συνεργασίες. Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποτυπώνει πολιτική και νομική θέση· η πορεία κάθε επιμέρους έργου εξαρτάται από τις δικές του αποφάσεις, άδειες και συμφωνίες.

© European Union, 2026 / Andrea Renault · Πρωτότυπη φωτογραφία · Άδεια χρήσης. Περικοπή 16:9.