Οι επιπτώσεις από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας
Του Χρ. Χριστοδούλου-Βόλου*
Η ταυτόχρονη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα θα συνιστούσε ένα από τα σοβαρότερα σοκ προσφοράς στη σύγχρονη παγκόσμια οικονομία. Οι δύο αυτές θαλάσσιες αρτηρίες αποτελούν κρίσιμους διαδρόμους για τη μεταφορά ενέργειας και εμπορευμάτων: περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονται από το Ορμούζ, ενώ μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Σουέζ διακινείται ένα σημαντικό ποσοστό πετρελαίου και εμπορευματοκιβωτίων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Ένας ταυτόχρονος αποκλεισμός τους θα είχε άμεσες και εκτεταμένες συνέπειες σε πολλαπλά επίπεδα.
Πρώτη και πιο άμεση επίπτωση θα ήταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας. Οι διεθνείς αγορές πετρελαίου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες σε γεωπολιτικές διαταραχές, ιδίως όταν αυτές αφορούν στρατηγικά σημεία διέλευσης. Ο αποκλεισμός του Ορμούζ θα περιόριζε δραστικά τις εξαγωγές βασικών παραγωγών του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Παρά την ύπαρξη εναλλακτικών αγωγών, η δυναμικότητά τους δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει πλήρως τη θαλάσσια ροή. Παράλληλα, η ανασφάλεια ή το κλείσιμο της Ερυθράς Θάλασσας θα ανάγκαζε τα πλοία να παρακάμπτουν την Αφρική μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς. Το αποτέλεσμα θα ήταν μια απότομη μείωση της αποτελεσματικής προσφοράς και, κατά συνέπεια, μια ισχυρή ανοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου.
Οι αγορές φυσικού αερίου θα αντιμετώπιζαν αντίστοιχες πιέσεις. Το Κατάρ, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG παγκοσμίως, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διέλευση μέσω του Ορμούζ. Μια παρατεταμένη διαταραχή θα περιόριζε την παγκόσμια προσφορά LNG, οδηγώντας σε αύξηση τιμών, ιδίως σε Ευρώπη και Ασία. Για την Ευρώπη, που ήδη βρίσκεται σε διαδικασία ενεργειακής μετάβασης και αναπροσαρμογής των πηγών εφοδιασμού της, ένα τέτοιο σοκ θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ενεργειακή κρίση, με άμεσες συνέπειες για τη βιομηχανική παραγωγή και το κόστος διαβίωσης.
Πέραν της ενέργειας, σημαντικές θα ήταν οι επιπτώσεις και στην αγορά λιπασμάτων. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποτελεί βασικό εξαγωγέα προϊόντων όπως είναι η αμμωνία και τα αζωτούχα λιπάσματα. Η διακοπή των θαλάσσιων οδών θα περιόριζε την προσφορά, αυξάνοντας τις τιμές των αγροτικών εισροών. Με χρονική υστέρηση, αυτό θα μεταφραζόταν σε υψηλότερες τιμές τροφίμων διεθνώς, επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό και πλήττοντας δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Το διεθνές εμπόριο συνολικά θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα. Η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί κομβικό πέρασμα για τις μεταφορές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Η ανακατεύθυνση των εμπορικών ροών θα αύξανε τη διάρκεια των μεταφορών κατά εβδομάδες και θα εκτόξευε τα ναύλα. Οι παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, που ήδη έχουν δοκιμαστεί τα τελευταία χρόνια, θα υφίσταντο νέες πιέσεις. Επιχειρήσεις που λειτουργούν με περιορισμένα αποθέματα θα αντιμετώπιζαν ελλείψεις, ενώ το αυξημένο κόστος θα μετακυλιόταν στους καταναλωτές, εντείνοντας τις πληθωριστικές τάσεις.
Σε μακροοικονομικό επίπεδο, το σοκ θα είχε χαρακτηριστικά στασιμοπληθωρισμού: υψηλότερο πληθωρισμό σε συνδυασμό με επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης και εκτεταμένη ανεργία. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας θα αντιμετώπιζαν επιδείνωση των εμπορικών τους ισοζυγίων και πιέσεις στα νομίσματά τους. Πολλές αναδυόμενες οικονομίες, με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με κρίσεις ισοζυγίου πληρωμών. Ακόμη και οι ανεπτυγμένες οικονομίες θα βρεθούν σε δύσκολη θέση, καθώς οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη περιορισμού του πληθωρισμού και στη στήριξη της ανάπτυξης και μείωση της ανεργίας.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές θα αντιδρούσαν με αυξημένη μεταβλητότητα. Οι εταιρείες ενέργειας και οι χώρες-εξαγωγείς πρώτων υλών ενδέχεται να ωφεληθούν βραχυπρόθεσμα, ενώ κλάδοι με υψηλή ενεργειακή ένταση θα υποστούν πιέσεις. Παράλληλα, τα ασφάλιστρα κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα θα αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος του εμπορίου.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, μια τέτοια εξέλιξη θα επιτάχυνε τις τάσεις αναδιάταξης της παγκόσμιας οικονομίας. Οι χώρες θα εντείνουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών τους πηγών και των εμπορικών διαδρομών, ενώ δεν μπορεί να αποκλειστεί και η κλιμάκωση στρατιωτικών εντάσεων για τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Συμπερασματικά, ο ταυτόχρονος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας θα αποτελούσε ένα συστημικό σοκ με παγκόσμιες συνέπειες. Η ένταση και η διάρκεια των επιπτώσεων θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη της κρίσης, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής: αυξημένη αβεβαιότητα, υψηλότερες τιμές και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.
* Καθηγητής Μακροοικονομετρίας και Χρηματοοικονομικών και Προέδρος του Τμήματος Οικονομικών και Διοίκησης του Πανεπιστήμιου Νεάπολις Πάφος
