- Οι δήμοι ζητούν πρόσβαση σε κρατική γη για ανάπτυξη κατοικιών προσιτού ενοικίου και φοιτητικών εστιών.
- Απαιτείται ένταξη της προσιτής κατοικίας ως προτεραιότητα στα ευρωπαϊκά κονδύλια για τη στήριξη δημοτικών έργων.
- Προτείνεται μέρος των ωφελημάτων από πολεοδομικά κίνητρα να κατευθύνεται στους δήμους για χρηματοδότηση προσιτής στέγασης.
- Η πίεση για προσιτή κατοικία είναι εντονότερη στις παραλιακές πόλεις λόγω επενδύσεων και βραχυχρόνιων μισθώσεων.
- Η επιτυχία της πρότασης εξαρτάται από τεχνική ικανότητα, διαφάνεια, ταχύτητα αδειοδότησης και μετρήσιμους στόχους κατοικιών.
Ενεργό ρόλο στην παραγωγή προσιτής κατοικίας διεκδικούν οι δήμοι, ζητώντας από την Κυβέρνηση και τη Βουλή πρόσβαση σε κρατική γη, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μέρος των ωφελημάτων που δημιουργούν τα πολεοδομικά κίνητρα. Η κίνηση μεταφέρει τη συζήτηση για το στεγαστικό από τα κεντρικά κρατικά σχέδια στο επίπεδο των πόλεων, όπου οι πιέσεις από τα ενοίκια, τις επενδύσεις και τις βραχυχρόνιες μισθώσεις γίνονται καθημερινά πιο ορατές.
Η Ένωση Δήμων Κύπρου άρχισε στις 29 Ιουλίου 2026 διαβούλευση με θέμα το «Δικαίωμα στη Στέγη και την Προσιτή Στέγαση», με στόχο να συγκεντρώσει τις προτάσεις των τοπικών Αρχών και να διαμορφώσει ενιαίο πλαίσιο πολιτικής προς την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Δήμων και δήμαρχος Λάρνακας Ανδρέας Βύρας χαρακτήρισε τη δυσκολία αγοράς ή ενοικίασης προσιτής κατοικίας ως ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της χώρας. Υπογράμμισε ότι οι δήμοι γνωρίζουν άμεσα τις τοπικές ανάγκες, επειδή δέχονται καθημερινά πολίτες και οικογένειες που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο κόστος στέγασης, διαθέτουν όμως λιγότερα εργαλεία και πόρους από το κεντρικό κράτος.
Οι τρεις βασικές διεκδικήσεις
Η πρώτη διεκδίκηση αφορά την κρατική γη. Η Ένωση Δήμων ζητά αλλαγή του πλαισίου ώστε κατάλληλα κρατικά τεμάχια να μπορούν να παραχωρούνται στις τοπικές Αρχές για την ανάπτυξη κατοικιών προσιτού ενοικίου και φοιτητικών εστιών. Η θέση της είναι ότι οι δήμοι θα μπορούσαν να ωριμάσουν και να υλοποιήσουν τέτοια έργα, αξιοποιώντας παράλληλα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η γενική διαδικασία διάθεσης κρατικής γης διέπεται από το άρθρο 18 του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας Νόμου και τους σχετικούς Κανονισμούς, οι οποίοι επιτρέπουν στο Υπουργικό Συμβούλιο να παραχωρεί, να εκμισθώνει ή να διαθέτει κρατική ιδιοκτησία και σε Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το αίτημα των δήμων αφορά τη δημιουργία ενός σαφούς και λειτουργικού διαύλου ειδικά για έργα προσιτής στέγασης, με όρους που θα επιτρέπουν την πραγματική αξιοποίηση της γης.
Η δεύτερη διεκδίκηση αφορά τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Η Ένωση ζητά η προσιτή κατοικία να αποτελέσει βασική προτεραιότητα στο νέο πλαίσιο χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνοχής. Καλεί το Υπουργείο Οικονομικών και τη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης να προβλέψουν ειδικό χώρο για δημοτικά έργα κατοικίας, ώστε οι πόλεις να μην περιορίζονται σε παρεμβάσεις μικρής κλίμακας.
Η τρίτη διεκδίκηση συνδέεται με τα πολεοδομικά κίνητρα. Ο Ανδρέας Βύρας εισηγείται μέρος των αντισταθμιστικών ωφελημάτων που προκύπτουν από αυξημένους συντελεστές δόμησης και άλλα αναπτυξιακά κίνητρα να κατευθύνεται στους δήμους, με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση προσιτής κατοικίας.
Η πίεση είναι μεγαλύτερη στις παραλιακές πόλεις
Σύμφωνα με την Ένωση Δήμων, η κρίση είναι εντονότερη στις παραλιακές πόλεις. Η αυξημένη επενδυτική δραστηριότητα, η επέκταση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η παραγωγή νέων οικιστικών μονάδων που στοχεύουν κυρίως αγοραστές από το εξωτερικό περιορίζουν την προσφορά για την εγχώρια αγορά και ενισχύουν την πίεση στα ενοίκια.
Η διάσταση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Λεμεσό, τη Λάρνακα και την Πάφο. Στις συγκεκριμένες αγορές η στέγαση δεν επηρεάζεται μόνο από το κατασκευαστικό κόστος ή τα επιτόκια, αλλά και από τη σύγκρουση ανάμεσα στη διεθνή επενδυτική ζήτηση και στις δυνατότητες των τοπικών εισοδημάτων.
Η είσοδος των δήμων στη στεγαστική πολιτική θα μπορούσε να επιτρέψει πιο στοχευμένες παρεμβάσεις ανά γειτονιά και πληθυσμιακή ομάδα. Προϋποθέτει, όμως, σαφείς κανόνες για το ποιος δικαιούται τις κατοικίες, πώς θα καθορίζεται το προσιτό ενοίκιο, ποιος θα διαχειρίζεται τις μονάδες και με ποιον τρόπο θα διασφαλίζεται ότι τα ακίνητα θα παραμένουν προσιτά σε βάθος χρόνου.
Το κυβερνητικό πλαίσιο και το κενό που θέλουν να καλύψουν οι δήμοι
Η Κυβέρνηση έχει εντάξει στον προϋπολογισμό του Υπουργείου Εσωτερικών για το 2026 περίπου €35 εκατ. για στεγαστικά προγράμματα. Παράλληλα, μέσω του Κυπριακού Οργανισμού Αναπτύξεως Γης προωθούνται 244 μονάδες για προσιτή πώληση και 192 μονάδες για προσιτή ενοικίαση, δηλαδή συνολικά 436 νέες κατοικίες.
Οι προτάσεις της Ένωσης Δήμων δεν αντικαθιστούν αυτό το πλαίσιο. Επιχειρούν να προσθέσουν έναν δεύτερο μηχανισμό παραγωγής κατοικίας, πιο κοντά στις τοπικές ανάγκες και με δυνατότητα αξιοποίησης δημοτικής τεχνογνωσίας, κρατικής περιουσίας και ευρωπαϊκών πόρων.
Από τη διαβούλευση στην εκτέλεση
Το κρίσιμο τεστ θα είναι αν οι προτάσεις θα μετατραπούν σε ώριμα έργα και όχι μόνο σε νέα θεσμική διεκδίκηση. Η παραχώρηση γης και χρηματοδότησης χρειάζεται να συνοδευτεί από τεχνική ικανότητα, διαφανείς διαδικασίες, ταχύτητα αδειοδότησης και μετρήσιμους στόχους για τον αριθμό των κατοικιών που θα παραχθούν.
Η Ένωση Δήμων δηλώνει ότι θα συγκεντρώσει τις εισηγήσεις όλων των τοπικών Αρχών και θα ξεκινήσει συντονισμένη προσπάθεια με την Κυβέρνηση, τη Βουλή και τους αρμόδιους φορείς. Αν το σχέδιο αποκτήσει θεσμική και οικονομική βάση, οι δήμοι μπορούν να εξελιχθούν από διαχειριστές της τοπικής πίεσης σε ουσιαστικούς παραγωγούς προσιτής στέγης.
