Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας για τις σπάνιες γαίες εισέρχεται σε μια νέα φάση. Παρότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στην εξασφάλιση κοιτασμάτων, στις επενδύσεις δισεκατομμυρίων και στη δημιουργία νέων εργοστασίων, το μεγαλύτερο εμπόδιο για την αμερικανική στρατηγική αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετο: η έλλειψη ανθρώπων που γνωρίζουν πώς λειτουργεί αυτή η βιομηχανία.
Η Ουάσιγκτον διαθέτει κεφάλαια, πολιτική βούληση και πρόσβαση σε πρώτες ύλες. Αυτό που δεν διαθέτει σε επαρκή βαθμό είναι η τεχνογνωσία που απαιτείται για να δημιουργηθεί από την αρχή μια ολοκληρωμένη αλυσίδα παραγωγής, από την εξόρυξη μέχρι την επεξεργασία και την κατασκευή προηγμένων υλικών.
Η Κίνα δεν κυριαρχεί μόνο στα ορυχεία
Οι σπάνιες γαίες αποτελούν το θεμέλιο δεκάδων στρατηγικών βιομηχανιών. Χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ανεμογεννητριών, ημιαγωγών, προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων, μαχητικών αεροσκαφών, πυραύλων, ραντάρ και τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης.
Αν και αρκετές χώρες διαθέτουν κοιτάσματα, η πραγματική υπεροχή της Κίνας βρίσκεται αλλού.
Το Πεκίνο έχει δημιουργήσει μέσα σε τέσσερις δεκαετίες ένα πλήρως καθετοποιημένο οικοσύστημα που περιλαμβάνει εξόρυξη, χημική επεξεργασία, διαχωρισμό μετάλλων, παραγωγή κραμάτων, κατασκευή μόνιμων μαγνητών, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εξειδικευμένο προσωπικό.
Αυτή η συσσωρευμένη τεχνογνωσία είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιγραφεί από ένα μεταλλείο.
Η χαμένη γενιά ειδικών
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η σταδιακή μεταφορά της παραγωγής στην Ασία από τη δεκαετία του 1990 είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί όχι μόνο η βιομηχανική δραστηριότητα αλλά και η γνώση.
Σήμερα, πολλοί από τους ελάχιστους ειδικούς που εξακολουθούν να γνωρίζουν σε βάθος την επεξεργασία σπάνιων γαιών βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 86χρονου μηχανικού Τζακ Λίφτον, ο οποίος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συμβούλους του κλάδου στις ΗΠΑ. Ο ίδιος έχει δηλώσει σκωπτικά ότι όποιος αναζητά πραγματικούς ειδικούς στις σπάνιες γαίες θα πρέπει να ψάξει πρώτα στα νεκροταφεία και μετά στους οίκους ευγηρίας, περιγράφοντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το τεράστιο κενό τεχνογνωσίας.
Δισεκατομμύρια χωρίς ανθρώπους
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει θέσει τις σπάνιες γαίες στο επίκεντρο της βιομηχανικής και γεωπολιτικής στρατηγικής των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μέσω κρατικών χρηματοδοτήσεων και αμυντικών προγραμμάτων, διατίθενται δισεκατομμύρια δολάρια για νέα ορυχεία, εργοστάσια επεξεργασίας και μονάδες παραγωγής μόνιμων μαγνητών, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα.
Ωστόσο, πολλές επιχειρήσεις διαπιστώνουν ότι η κατασκευή μιας μονάδας είναι ευκολότερη από την εύρεση προσωπικού που μπορεί να τη λειτουργήσει.
Η επεξεργασία σπάνιων γαιών απαιτεί εξειδικευμένους μεταλλουργούς, χημικούς μηχανικούς και επιστήμονες υλικών, οι οποίοι αποκτούν τις γνώσεις τους κυρίως μέσα από πολυετή βιομηχανική εμπειρία και όχι αποκλειστικά μέσω της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης.
Ο πόλεμος για τους μηχανικούς
Η έλλειψη προσωπικού έχει δημιουργήσει έναν νέο ανταγωνισμό μεταξύ των αμερικανικών εταιρειών.
Οι επιχειρήσεις προσφέρουν υψηλότερες αμοιβές, συνεργάζονται με πανεπιστήμια και επιχειρούν να προσελκύσουν στελέχη από ανταγωνιστές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αντιπαράθεση έφτασε ακόμη και στις δικαστικές αίθουσες.
Η MP Materials, που διαχειρίζεται το μοναδικό ενεργό ορυχείο σπάνιων γαιών στις Ηνωμένες Πολιτείες, προσέφυγε πρόσφατα στη Δικαιοσύνη κατά της USA Rare Earth, υποστηρίζοντας ότι πρώην ανώτερο στέλεχός της μετέφερε εμπιστευτική τεχνογνωσία σχετικά με κρίσιμες παραγωγικές διαδικασίες.
Η υπόθεση δείχνει ότι σήμερα η μεγαλύτερη αξία δεν βρίσκεται μόνο στα μεταλλεύματα αλλά και στη γνώση που διαθέτουν οι άνθρωποι.
Το πανεπιστημιακό κενό
Το πρόβλημα ξεκινά ήδη από την εκπαίδευση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν περίπου 15 φορές λιγότερους αποφοίτους μεταλλευτικής μηχανικής σε σχέση με την Κίνα, ενώ τα διαπιστευμένα προγράμματα μεταλλευτικής μηχανικής έχουν μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 220.000 εργαζόμενοι της αμερικανικής μεταλλευτικής βιομηχανίας αναμένεται να συνταξιοδοτηθούν μέχρι το τέλος της δεκαετίας, γεγονός που απειλεί να διευρύνει ακόμη περισσότερο το έλλειμμα εμπειρίας.
Αν και πανεπιστήμια όπως το Virginia Tech και το University of Wyoming δημιουργούν νέα προγράμματα για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η ανταπόκριση των νέων παραμένει περιορισμένη, καθώς πολλοί επιλέγουν κλάδους με μεγαλύτερες αποδοχές, όπως η ενέργεια ή η χημική βιομηχανία.
Η γεωπολιτική διάσταση
Η υπόθεση των σπάνιων γαιών δείχνει ότι ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας δεν περιορίζεται πλέον στο εμπόριο ή στους δασμούς.
Η πραγματική αναμέτρηση αφορά την ικανότητα κάθε χώρας να δημιουργήσει ολοκληρωμένες βιομηχανικές αλυσίδες, να διατηρήσει την τεχνογνωσία και να εκπαιδεύσει την επόμενη γενιά εξειδικευμένων επιστημόνων.
Η Κίνα δεν απέκτησε την κυριαρχία της μέσα σε λίγα χρόνια. Επένδυσε επί δεκαετίες στην εκπαίδευση, στην έρευνα και στη βιομηχανική παραγωγή, δημιουργώντας ένα οικοσύστημα που δύσκολα αναπαράγεται.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ανάκτηση αυτής της χαμένης τεχνογνωσίας ενδέχεται να αποδειχθεί πιο δύσκολη ακόμη και από την κατασκευή νέων ορυχείων ή εργοστασίων.
Strategist View
Η αντιπαράθεση για τις σπάνιες γαίες αποδεικνύει ότι στον σύγχρονο γεωοικονομικό ανταγωνισμό το σημαντικότερο στρατηγικό πλεονέκτημα δεν είναι μόνο οι φυσικοί πόροι αλλά το ανθρώπινο κεφάλαιο. Η Κίνα έχει ήδη δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα γνώσης γύρω από τις κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ανακτήσουν μέσα σε λίγα χρόνια τεχνογνωσία που έχασαν επί δεκαετίες. Στη νέα βιομηχανική εποχή, η επένδυση στους ανθρώπους μπορεί να αποδειχθεί πιο καθοριστική ακόμη και από την επένδυση στα ίδια τα ορυχεία.
