- Η συμφωνία Ιράκ–Τουρκίας στοχεύει σε ενεργειακό διάδρομο 1 εκατ. βαρελιών ημερησίως προς τη Μεσόγειο και την Τουρκία.
- Η TPAO αποκτά 15% στην BP Energy Company of Kirkuk, ενισχύοντας τον τουρκικό ρόλο στην παραγωγή και μεταφορά πετρελαίου.
- Ο βόρειος διάδρομος μειώνει την εξάρτηση του Ιράκ από τον Περσικό Κόλπο και ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Τουρκίας.
- Πολιτικές διαφορές μεταξύ Βαγδάτης και Κουρδιστάν παραμένουν εμπόδιο στην πλήρη λειτουργία και κατανομή εσόδων του αγωγού.
- Η συμφωνία ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου και προσφέρει εναλλακτική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.
Έναν νέο ενεργειακό διάδρομο ικανό να μεταφέρει έως 1 εκατομμύριο βαρέλια ιρακινού πετρελαίου ημερησίως προς την Τουρκία και τη Μεσόγειο επιχειρούν να οικοδομήσουν η Άγκυρα και η Βαγδάτη, σε μια κίνηση με συνέπειες για τις περιφερειακές ισορροπίες, την ευρωπαϊκή τροφοδοσία και τη θέση της Τουρκίας ως κόμβου ενέργειας.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι οι δύο χώρες θέλουν να υπογράψουν το συντομότερο δυνατό μια συνολική συμφωνία ενεργειακής συνεργασίας, μετά τις συνομιλίες του με τον Ιρακινό πρωθυπουργό Αλί αλ Ζαΐντι στην Άγκυρα, σύμφωνα με το Associated Press.
Το νέο πλαίσιο έρχεται μετά τη λήξη της προηγούμενης διακρατικής συμφωνίας για τον αγωγό Κιρκούκ–Τσεϊχάν, ο οποίος συνδέει τα κοιτάσματα του βορείου Ιράκ με το τουρκικό λιμάνι της Μεσογείου. Η φιλοδοξία για ροές έως 1 εκατ. βαρελιών ημερησίως υπερβαίνει μια απλή εμπορική συμφωνία: μετατρέπει τον αγωγό σε στρατηγική εναλλακτική για τις εξαγωγές της Βαγδάτης.
Η συμφωνία και η είσοδος της TPAO στο Κιρκούκ
Παράλληλα με τις διακρατικές συνομιλίες, η κρατική τουρκική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO συμφώνησε να αποκτήσει ποσοστό 15% στην BP Energy Company of Kirkuk Limited. Η εταιρεία αυτή συνδέεται με το ευρύτερο σχέδιο της BP για την ανάπτυξη των πετρελαϊκών και αερίων πόρων στην περιοχή του Κιρκούκ.
Η συμμετοχή δίνει στην Τουρκία ρόλο όχι μόνο στη μεταφορά, αλλά και στην παραγωγική αλυσίδα. Η Άγκυρα δεν θέλει απλώς να αγοράζει ιρακινό πετρέλαιο· επιδιώκει να αποκτήσει μερίδιο στην ανάπτυξη των κοιτασμάτων και στον έλεγχο της διαδρομής προς τη διεθνή αγορά.
Η BP έχει συμφωνήσει με το Ιράκ ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα επενδύσεων που μπορεί να φτάσει τα 25 δισ. δολάρια σε βάθος 25 ετών για την αναβάθμιση τεσσάρων πετρελαϊκών πεδίων στην περιοχή του Κιρκούκ. Η είσοδος της TPAO στο εταιρικό σχήμα ενισχύει τη σύνδεση της τουρκικής ενεργειακής στρατηγικής με ένα από τα σημαντικότερα παραγωγικά κέντρα του Ιράκ.
Γιατί το 1 εκατ. βαρέλια είναι κρίσιμο
Το Ιράκ εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου του από τους νότιους τερματικούς σταθμούς στον Περσικό Κόλπο. Η εξάρτηση αυτή αποτελεί δομικό κίνδυνο, ιδιαίτερα σε περιόδους στρατιωτικής έντασης ή προβλημάτων στη ναυσιπλοΐα των Στενών του Ορμούζ.
Ένας ισχυρός βόρειος διάδρομος προς το Τσεϊχάν θα επέτρεπε στη Βαγδάτη να διαφοροποιήσει τις εξαγωγές της και να προσεγγίσει απευθείας τη Μεσόγειο. Για την Τουρκία, οι μεγαλύτερες ροές σημαίνουν ενεργειακή ασφάλεια, έσοδα από τη διαμετακόμιση και ενίσχυση της διαπραγματευτικής της θέσης έναντι προμηθευτών και ευρωπαϊκών αγορών.
Ο ομοσπονδιακός αγωγός Ιράκ–Τουρκίας έχει συνολικό μήκος περίπου 986 χιλιομέτρων, ενώ το σύστημα σχεδιάστηκε για δυναμικότητα που μπορεί να προσεγγίσει τα 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Στην πράξη, όμως, οι ροές έχουν επηρεαστεί επί χρόνια από τεχνικά προβλήματα, πολιτικές διαφορές και διαφωνίες μεταξύ Βαγδάτης και της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.
Το πολιτικό αγκάθι του κουρδικού πετρελαίου
Η λειτουργία της διαδρομής δεν εξαρτάται μόνο από σωλήνες και αντλιοστάσια. Απαιτεί συμφωνία για την κυριότητα, την τιμολόγηση και την κατανομή των εσόδων από το πετρέλαιο που παράγεται στο βόρειο Ιράκ.
Οι εξαγωγές μέσω Τουρκίας είχαν διακοπεί το 2023, όταν διεθνής διαιτητική απόφαση έκρινε ότι η Άγκυρα είχε διευκολύνει εξαγωγές από την κουρδική περιφέρεια χωρίς την έγκριση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η απόφαση συνοδεύτηκε από επιδίκαση περίπου 1,5 δισ. δολαρίων υπέρ του Ιράκ.
Έκτοτε, οι συνομιλίες για την πλήρη επαναλειτουργία της διαδρομής σκοντάφτουν στις απαιτήσεις των παραγωγών, στους όρους της Βαγδάτης και στις σχέσεις της κεντρικής κυβέρνησης με το Ερμπίλ. Χωρίς σταθερό μηχανισμό κατανομής των εσόδων, ο στόχος του 1 εκατ. βαρελιών παραμένει πολιτική φιλοδοξία και όχι άμεσα εξασφαλισμένη ροή.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Το Τσεϊχάν αποτελεί πύλη προς τη Μεσόγειο, από όπου το ιρακινό αργό μπορεί να μεταφερθεί σε ευρωπαϊκά διυλιστήρια χωρίς διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί περισσότερες πηγές και διαδρομές τροφοδοσίας, το βόρειο ιρακινό πετρέλαιο αποκτά ανανεωμένη γεωπολιτική αξία.
Για την Άγκυρα, η συμφωνία συνδέεται με μια ευρύτερη στρατηγική που περιλαμβάνει αγωγούς, λιμάνια, οδικούς και σιδηροδρομικούς άξονες. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται ο Development Road, ο σχεδιαζόμενος εμπορικός διάδρομος περίπου 1.200 χιλιομέτρων που φιλοδοξεί να ενώσει τον Κόλπο με την Τουρκία και από εκεί με την Ευρώπη.
Ενέργεια και υποδομές λειτουργούν ως δύο πλευρές του ίδιου σχεδίου: η Τουρκία επιδιώκει να γίνει η βασική βόρεια έξοδος του Ιράκ, ενώ η Βαγδάτη αποκτά εναλλακτική πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.
Τι μένει να συμφωνηθεί
Παρά τη θετική πολιτική δήλωση, δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί το ακριβές χρονοδιάγραμμα, η τιμολόγηση, οι δεσμευτικές ποσότητες ούτε οι τεχνικές επενδύσεις που απαιτούνται για να επιτευχθεί ο στόχος.
Θα πρέπει επίσης να διευθετηθούν οι σχέσεις με τις κουρδικές αρχές και τις διεθνείς εταιρείες παραγωγής, καθώς και η κατανομή των κινδύνων σε περίπτωση νέας διακοπής. Η συμμετοχή της TPAO με 15% αποτελεί συγκεκριμένο πρώτο βήμα, αλλά η πλήρης συμφωνία θα χρειαστεί πολύ περισσότερα από μια εταιρική μεταβίβαση.
Εάν ο στόχος υλοποιηθεί, η συμφωνία θα δώσει στο Ιράκ έναν δεύτερο μεγάλο εξαγωγικό πνεύμονα και στην Τουρκία μια ενεργειακή ροή στρατηγικής κλίμακας. Εάν οι παλιές διαφορές παραμείνουν άλυτες, το 1 εκατ. βαρέλια θα μείνει ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα χωρίς αντίστοιχο όγκο στους αγωγούς.
