Σε τροχιά ουσιαστικού μετασχηματισμού μπαίνουν οι Περιοχές των Κυρίαρχων Βάσεων (ΚΠΒ) στην Κύπρο, καθώς η νέα αναθεωρημένη Πολεοδομική Πολιτική εισάγει σαρωτικές αλλαγές που επηρεάζουν άμεσα την οικιστική, γεωργική και περιβαλλοντική φυσιογνωμία των δύο περιοχών – της Δυτικής (Ακρωτήρι) και της Ανατολικής (Δεκέλεια). Οι ρυθμίσεις αυτές περιλαμβάνονται στη Συμπληρωματική Μελέτη Επιπτώσεων στο Περιβάλλον (ΣΜΕΕ), η οποία κατατέθηκε στην Περιβαλλοντική Αρχή και βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 12 Ιουνίου 2026.
Η Δυτική Περιοχή, με έκταση 124,4 τετραγωνικά χιλιόμετρα, εντάσσεται γεωγραφικά στην επαρχία Λεμεσού, καλύπτοντας τις κοινότητες Αυδήμου και Παραμαλίου, αλλά και τους δήμους Κουρίου, Λεμεσού και Πολεμιδιών. Εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι το 62% της περιοχής αυτής αποτελεί προστατευόμενη ζώνη, μεταξύ των οποίων η εμβληματική Αλυκή Ακρωτηρίου που περιλαμβάνεται στον κατάλογο RAMSAR, οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας όπως οι «Γκρεμοί Ακρωτηρίου» και οι «Υγρότοποι Ακρωτηρίου», αλλά και οι Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) «Ακρωτηρίου» και «Επισκοπής».
Η περιβαλλοντική αξία της περιοχής είναι εξαιρετικά υψηλή: περιλαμβάνει 29 διαφορετικούς τύπους οικοτόπων – οι 26 εκ των οποίων κοινοτικού ενδιαφέροντος – πάνω από 800 ομάδες φυτών (με 32 καταγεγραμμένες στο Κόκκινο Βιβλίο) και περισσότερα από 300 είδη πτηνών, από τα οποία 90 προστατεύονται βάσει του Νόμου 152(Ι)/2003. Η ύπαρξη κρατικών δασών (Επισκοπής, Παραμαλίου, Ακρωτηρίου), η πλούσια ερπετοπανίδα και η συνύπαρξη πολιτιστικών μνημείων και παραλιών με στρατιωτικές και γεωργικές δραστηριότητες, αποτυπώνουν τη φυσική και λειτουργική πολυπλοκότητα της περιοχής.
Η Ανατολική Περιοχή ΚΠΒ, με ελαφρώς μεγαλύτερη έκταση στα 129,9 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μοιράζεται διοικητικά σε ποσοστό 69,7% στην επαρχία Λάρνακας και 30,3% στην επαρχία Αμμοχώστου, περιλαμβάνοντας κοινότητες όπως η Πέργαμος, Ξυλοτύμπου, Ορμίδεια, Πύλα και Ξυλοφάγου, καθώς και τους δήμους Παραλιμνίου-Δερύνειας και Αγίας Νάπας. Εδώ, η περιβαλλοντική προστασία είναι περιορισμένη – μόλις στο 8,7% της έκτασης (11,41 km²) – αλλά η περιοχή φιλοξενεί σημαντικές ΕΖΔ όπως οι «Δεκέλειας» και «Άγιος Νικόλαος» και σημαντικούς αγροτικούς και στρατιωτικούς πυρήνες.
Η νέα πολεοδομική πολιτική, όπως αποτυπώνεται στη ΣΜΕΕ, εισάγει σειρά καινοτομιών. Για ανάπτυξη εκτός ορίων ανάπτυξης, τίθενται αυστηροί περιορισμοί: απαιτείται δέσμευση τουλάχιστον 20% του τεμαχίου ως δημόσιου πράσινου χώρου και περιορίζεται η δόμηση σε μία κατοικία ανά ενιαίο τεμάχιο μετά από ενοποίηση. Παράλληλα, δίνεται κίνητρο για εκμετάλλευση αδρανούσας γης, μέσω πρόσθετου 10% στον συντελεστή δόμησης σε περίκλειστα τεμάχια άνω των 30 δεκαρίων, εφόσον παραχωρηθεί μέρος για κύριο οδικό δίκτυο.
Καταργείται επίσης η πρόνοια για ανέγερση λατομείων εντός κτηνοτροφικών ζωνών, με ελάχιστη απόσταση 500 μέτρων από οικιστικές ζώνες. Σημαντική είναι η πρόβλεψη για την ανέγερση νηπιαγωγείων και σχολείων σε απόσταση έως 300 μέτρων από τα όρια ανάπτυξης, ακόμα και εντός αρδευόμενης γης.
Σε σχέση με ειδικού τύπου αναπτύξεις (π.χ. κοινωνικής στέγασης, δημοσίου συμφέροντος), εισάγεται η δυνατότητα υλοποίησης εντός αγροτικών ή αναδασμένων περιοχών υπό προϋποθέσεις. Προτείνεται επίσης εκπόνηση ειδικής μελέτης για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών πάρκων κοντά στις φυλακές Πύλας, με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση ενεργειακών επενδύσεων.
Ειδική ρύθμιση προβλέπεται για την ευρύτερη περιοχή της Πύλας, σε απόσταση 300–1000 μέτρων από τον αεροδιάδρομο, όπου οποιαδήποτε ανάπτυξη θα πρέπει να είναι συμβατή με την πολεοδομική ζώνη και να εγκρίνεται από τις αρμόδιες αρχές των Βάσεων.
Αξιοσημείωτη είναι και η πρόβλεψη για κοινωνική στέγη: παρέχεται επιπλέον κίνητρο ενός επιπρόσθετου ορόφου σε εντός ορίων περιοχές – με την εξαίρεση φυσικά των προστατευόμενων περιοχών.
Σε τοπικό επίπεδο, όπως στην Κοινότητα Ακρωτηρίου, επαναχαράσσονται οι ζώνες και αναθεωρούνται οι συντελεστές. Για παράδειγμα, η υφιστάμενη ζώνη Η4 με συντελεστή 0,4 / 0,25 μετατρέπεται σε Η3* με αυξημένο ΣΔ 0,6 / 0,35 για έκταση 13 εκταρίων. Παρόμοιες αναπροσαρμογές προβλέπονται και για τις ζώνες Η2 & Η3 καθώς και για την D-Z3*, με σκοπό την εναρμόνιση με τις ανάγκες κατοικίας και δημόσιας χρήσης.
Η διαβούλευση για τη Συμπληρωματική Μελέτη Επιπτώσεων στο Περιβάλλον αποτελεί μια κρίσιμη ευκαιρία για όλους τους εμπλεκόμενους – κοινότητες, πολίτες, φορείς και οργανώσεις – να καταθέσουν τις απόψεις τους πριν την οριστικοποίηση της πολιτικής. Οι αλλαγές που δρομολογούνται αναμένεται να διαμορφώσουν ένα νέο τοπίο στις περιοχές των Βρετανικών Βάσεων, με σαφή στόχο την ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία.
