Νέες φυλακές €300 εκατ.: Ο λογαριασμός πέρα από το εργοτάξιο

Το σχέδιο για νέο σωφρονιστικό ίδρυμα στην περιοχή του Αγίου Σωζομένου φέρνει στο προσκήνιο ένα κρατικό έργο με εκτιμώμενο κόστος περίπου €300 εκατ.. Ο ουσιαστικός λογαριασμός, όμως, δεν περιορίζεται στην κατασκευή: περιλαμβάνει προσωπικό, πρόσβαση, υγεία, συντήρηση και δυνατότητες επανένταξης. Αυτές οι παράμετροι θα καθορίσουν αν οι νέες εγκαταστάσεις θα αντιμετωπίσουν τα χρόνια προβλήματα των Κεντρικών Φυλακών.

Η αλλαγή κτιρίου είναι μόνο η αρχή

Η δημιουργία νέων φυλακών συνδέεται με την ανάγκη αντιμετώπισης του υπερπληθυσμού και της πίεσης που δέχονται οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις. Στην παρέμβασή του την 1η Νοεμβρίου, ο Υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτιρής έθεσε τη μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού συστήματος και τη σχέση κόστους και αποτελέσματος στο επίκεντρο της συζήτησης.

Το ερώτημα για τον φορολογούμενο είναι ποιο αποτέλεσμα θα παράγει η επένδυση. Περισσότερες θέσεις μπορούν να ανακουφίσουν τη χωρητικότητα. Η ποιότητα της λειτουργίας εξαρτάται, παράλληλα, από την οργάνωση, τις υπηρεσίες και το προσωπικό.

Μια σύγχρονη εγκατάσταση χρειάζεται να υποστηρίζει την ασφάλεια, την περίθαλψη και την προετοιμασία για επιστροφή στην κοινωνία. Η επιτυχία της δεν μπορεί να αποτιμηθεί μόνο με τον αριθμό των κελιών ή τα τετραγωνικά μέτρα.

Το αποτύπωμα στον Άγιο Σωζόμενο

Ο σχεδιασμός αφορά κρατική έκταση περίπου 3,15 εκατ. τετραγωνικών μέτρων στην περιοχή του Αγίου Σωζομένου. Αυτό είναι το μέγεθος του ευρύτερου τεμαχίου και δεν πρέπει να συγχέεται με το τελικό κτιριακό αποτύπωμα των φυλακών.

Στην περιοχή υπάρχουν αρχαιολογικές και περιβαλλοντικές παράμετροι, άλλες χρήσεις γης και ανάγκες πρόσβασης. Η κατεύθυνση που είχε παρουσιαστεί αφορά ανάπτυξη υποδομών σε απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο, με τις επιμέρους αξιολογήσεις και αδειοδοτήσεις να αποτελούν αναγκαία στάδια.

Για τους γειτονικούς δήμους και τις κοινότητες, η κυκλοφορία προσωπικού, επισκεπτών, προμηθευτών και υπηρεσιακών οχημάτων είναι πρακτικό ζήτημα. Το οδικό δίκτυο και οι συνδέσεις δεν αποτελούν δευτερεύουσα λεπτομέρεια ενός τόσο μεγάλου έργου.

Τι περιλαμβάνει η λειτουργική ανάγκη

Η παρουσιασμένη δυναμικότητα των 1.750 θέσεων συνοδεύεται από ανάγκη χώρων εκπαίδευσης, κατάρτισης, θεραπείας και υγειονομικής υποστήριξης. Για να λειτουργούν αυτές οι υπηρεσίες, χρειάζονται όχι μόνο κτιριακές προβλέψεις αλλά και αντίστοιχη στελέχωση.

Η συντήρηση των εγκαταστάσεων, η ενεργειακή κατανάλωση, οι προμήθειες και τα συστήματα ασφαλείας δημιουργούν επαναλαμβανόμενες δαπάνες. Συνεπώς, ο σχεδιασμός χρειάζεται να εξετάζει το κόστος ολόκληρου του κύκλου ζωής και όχι μόνο την αρχική κατασκευή.

Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε επενδυτική και λειτουργική δαπάνη είναι κρίσιμος. Ένα έργο μπορεί να παραδοθεί εντός του προϋπολογισμού κατασκευής, αλλά να απαιτεί σημαντικούς ετήσιους πόρους για να αποδώσει όσα υποσχέθηκε.

Εκτίμηση, σύμβαση και χρονοδιάγραμμα

Το ποσό των περίπου €300 εκατ. χρειάζεται να διαβάζεται με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται ο σχεδιασμός. Η τελική λύση, οι τεχνικές απαιτήσεις και οι διαδικασίες προμήθειας θα προσδιορίσουν τις πραγματικές συμβατικές υποχρεώσεις.

Αντίστοιχα, ο στόχος που έχει παρουσιαστεί για έναρξη κατασκευαστικών εργασιών πριν από το τέλος του 2027 δεν ισοδυναμεί με ολοκλήρωση και πλήρη λειτουργία την ίδια χρονιά. Η διάκριση ανάμεσα σε πολιτικό στόχο, αδειοδοτημένο έργο και δεσμευτική σύμβαση είναι αναγκαία για τον δημόσιο έλεγχο.

Πώς θα φανεί η αξία της επένδυσης

Ο έλεγχος του έργου χρειάζεται διαφανή ορόσημα: την οριστικοποίηση της χωροθέτησης, τις εγκρίσεις, το κόστος, την πρόοδο των εργασιών και την προετοιμασία λειτουργίας. Μετά την παράδοση, η αξιολόγηση πρέπει να συνεχιστεί με στοιχεία για ασφάλεια, υγεία, εκπαίδευση και επανένταξη.

Η συζήτηση για τις νέες φυλακές αποτελεί επομένως και συζήτηση για την αποτελεσματικότητα του κράτους. Τα χρήματα αποκτούν αξία όταν οδηγούν σε ένα σύστημα που λειτουργεί καλύτερα σε βάθος χρόνου, για τους κρατουμένους, τους εργαζομένους και την κοινωνία.