Μία νέα συμβιβαστική φόρμουλα για τα Στενά του Ορμούζ έθεσε στο τραπέζι το Ομάν, προτείνοντας στο Ιράν τη δημιουργία κοινού περιφερειακού μηχανισμού διαχείρισης της κρίσιμης θαλάσσιας διόδου και τη χρηματοδότησή του μέσω προαιρετικών εισφορών από κράτη, ναυτιλιακές και ενεργειακές εταιρείες.
Η πρόταση επιχειρεί να γεφυρώσει δύο μέχρι σήμερα ασύμβατες θέσεις. Από τη μία, η Τεχεράνη επιμένει ότι το Ορμούζ δεν μπορεί να επιστρέψει στο προπολεμικό καθεστώς και διεκδικεί ρόλο στον έλεγχο της κυκλοφορίας, μαζί με τη δυνατότητα είσπραξης τελών. Από την άλλη, οι χώρες του Κόλπου και οι δυτικές κυβερνήσεις απορρίπτουν ένα υποχρεωτικό ιρανικό «διόδιο» σε διεθνή θαλάσσια οδό.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, το σχέδιο παρουσιάστηκε σε Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη το περασμένο Σαββατοκύριακο και διαθέτει περιφερειακή υποστήριξη. Η ουσία του είναι ότι το Ιράν δεν θα ασκεί αποκλειστικό έλεγχο στο Ορμούζ, αλλά θα συμμετέχει σε μία συλλογική δομή με τα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα κράτη.
Πώς θα λειτουργούν οι προαιρετικές εισφορές
Οι χρήστες των Στενών δεν θα πληρώνουν υποχρεωτικό τέλος για το δικαίωμα διέλευσης. Θα μπορούν, αντίθετα, να συνεισφέρουν εθελοντικά σε ειδικό ταμείο που θα καλύπτει υπηρεσίες όπως:
- η διαχείριση και ασφάλεια της ναυσιπλοΐας,
- η συντήρηση των βοηθημάτων πλοήγησης,
- η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος,
- οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.
Η διαφορά δεν είναι απλώς λεκτική. Ένα υποχρεωτικό τέλος διέλευσης θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση του δικαιώματος μιας χώρας να ελέγχει και να τιμολογεί μία διεθνή θαλάσσια αρτηρία. Μία προαιρετική εισφορά σε κοινό ταμείο, όμως, παρουσιάζεται ως συμμετοχή στο πραγματικό κόστος παροχής υπηρεσιών, χωρίς να μετατρέπει την ελεύθερη διέλευση σε εμπορική συναλλαγή.
Το πρότυπο της Μαλάκκα
Η Μουσκάτ βασίζει την πρότασή της στον μηχανισμό συνεργασίας που εφαρμόζεται στα Στενά της Μαλάκκα και της Σιγκαπούρης. Εκεί, η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη συνεργάζονται με κράτη που χρησιμοποιούν τη θαλάσσια οδό και με τη ναυτιλιακή βιομηχανία, χωρίς να επιβάλλεται γενικό τέλος διέλευσης.
Ο μηχανισμός δημιουργήθηκε το 2007 και περιλαμβάνει φόρουμ συνεργασίας, επιτροπή συντονισμού έργων και ταμείο για τα βοηθήματα ναυσιπλοΐας. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει παρουσιάσει το μοντέλο ως τρόπο με τον οποίο παράκτια κράτη, χώρες χρηστών και επιχειρήσεις μπορούν να μοιράζονται το κόστος ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Για το Ομάν, αυτό είναι το πολιτικό κλειδί: το Ιράν αποκτά θεσμικό ρόλο και συμμετοχή σε έναν νέο μηχανισμό, χωρίς οι υπόλοιπες χώρες να αποδέχονται ότι η Τεχεράνη έχει μονομερές δικαίωμα να επιβάλλει τέλη ή να απαγορεύει τη διέλευση.
Η κόκκινη γραμμή του διεθνούς δικαίου
Το Ομάν έχει διακηρύξει επισήμως ότι παραμένει προσηλωμένο στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Σε ανακοίνωσή του στις 14 Ιουλίου 2026, το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας τόνισε ότι συνεργάζεται «με διαφάνεια και ουδετερότητα» για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας στο Ορμούζ, με πλήρη συμμόρφωση προς το διεθνές δίκαιο.
Παράλληλα, το Συμβούλιο του IMO έχει ξεκαθαρίσει ότι κάθε ρύθμιση μεταξύ των παράκτιων κρατών πρέπει να εγγυάται ανεμπόδιστη και χωρίς διακρίσεις διέλευση. Έχει επίσης επαναλάβει ότι η χρήση των Στενών πρέπει να παραμένει ελεύθερη από υποχρεωτικά διόδια και τέλη.
Αυτό σημαίνει ότι η επιτυχία του ομανικού σχεδίου θα εξαρτηθεί από τη διατύπωση και την εφαρμογή του. Αν οι εισφορές παραμείνουν πραγματικά προαιρετικές και συνδεδεμένες με διαφανείς υπηρεσίες, η φόρμουλα μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με τη διεθνή πρακτική. Αν, αντίθετα, η μη πληρωμή οδηγεί σε περιορισμό της διέλευσης, τότε το σύστημα θα λειτουργεί στην πράξη ως υποχρεωτικό διόδιο.
Το Ιράν κρατά ακόμη το κλειδί
Η Τεχεράνη δεν έχει αποδεχθεί μέχρι στιγμής δημόσια το σχέδιο. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συζήτησε το θέμα με τους ομολόγους του από το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία, ενώ το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών μίλησε για ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας και αποκατάστασης της σταθερότητας.
Οι ιρανικές θέσεις, ωστόσο, παραμένουν πιο φιλόδοξες. Η Τεχεράνη ζητεί αναγνώριση αυξημένου ρόλου στη διαχείριση της κυκλοφορίας και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής τελών. Γι’ αυτό και το ομανικό σχέδιο δεν αποτελεί ακόμη συμφωνία. Αποτελεί μία πιθανή έξοδο από το αδιέξοδο, η οποία επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να παρουσιάσουν κάποιο κέρδος.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν τη διαδικασία, παρότι δεν συμμετέχουν άμεσα στις τεχνικές συνομιλίες Ομάν–Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι υπάρχουν «καλές συνομιλίες», προειδοποιώντας ταυτόχρονα πως τα αμερικανικά πλήγματα μπορούν να επαναληφθούν αν η διπλωματία αποτύχει.
Γιατί το Ορμούζ είναι το κεντρικό εμπόδιο
Πριν από τη σύγκρουση, από τα Στενά περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η διαχείρισή τους έχει εξελιχθεί στο δυσκολότερο σημείο των συνομιλιών για αποκλιμάκωση, επειδή συνδέει την εθνική ασφάλεια του Ιράν με την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας, της Ευρώπης και των χωρών του Κόλπου.
Η Ασία απορροφούσε το 2025 περίπου το 80% του αργού πετρελαίου και σχεδόν το 90% του LNG που διερχόταν από το Ορμούζ. Επομένως, ακόμη και μία περιορισμένη διατάραξη μπορεί να επηρεάσει τιμές, ασφάλιστρα, ναύλους και χρόνους παράδοσης σε παγκόσμια κλίμακα.
Η πρόταση έρχεται μετά από εβδομάδες κατά τις οποίες το Ορμούζ εξελίχθηκε σε στρατηγική παγίδα για ΗΠΑ και Ιράν, με στρατιωτικά πλήγματα, επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και αλληλοσυγκρουόμενες αξιώσεις ελέγχου. Η ναυτιλιακή κίνηση υποχώρησε πρόσφατα στο χαμηλότερο επίπεδο τριών εβδομάδων, δείχνοντας ότι ακόμη και χωρίς επίσημο κλείσιμο, η αβεβαιότητα λειτουργεί ήδη ως εμπόδιο.
Η σημασία για την Κύπρο και τη ναυτιλία
Για την κυπριακή ναυτιλιακή κοινότητα, η κρίση δεν είναι μακρινή. Οι εταιρείες διαχείρισης πλοίων, οι ασφαλιστές, οι ναυλωτές και οι ιδιοκτήτες φορτίων χρειάζονται σαφείς κανόνες για το ποια διαδρομή θεωρείται ασφαλής, ποιος παρέχει τις υπηρεσίες και αν οποιαδήποτε πληρωμή είναι πράγματι προαιρετική.
Ένας διαφανής περιφερειακός μηχανισμός θα μπορούσε να μειώσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και την αβεβαιότητα. Ένα ασαφές καθεστώς, αντιθέτως, θα δημιουργούσε νέο μόνιμο κόστος για τη ναυτιλία και θα άφηνε ανοικτό το ενδεχόμενο πολιτικής πίεσης σε κάθε διέλευση.
Το σχέδιο του Ομάν δεν λύνει ακόμη την κρίση του Ορμούζ. Είναι, όμως, η πιο συγκεκριμένη προσπάθεια να μετατραπεί η σύγκρουση για τον έλεγχο σε σύστημα συνεργασίας. Αν η Τεχεράνη αποδεχθεί ότι οι εισφορές θα είναι εθελοντικές και η διοίκηση συλλογική, η πρόταση μπορεί να γίνει το πρώτο πραγματικό βήμα προς ασφαλή ναυσιπλοΐα και ευρύτερη αποκλιμάκωση.
