Η νέα κλιμάκωση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν παρουσιάζεται ως μέσο εξαναγκασμού της Τεχεράνης. Στην πράξη, όμως, μπορεί να περιορίζει τις επιλογές της Ουάσιγκτον και να μετατρέπει τα Στενά του Ορμούζ σε στρατηγική παγίδα για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί διευρύνονται, οι απώλειες αυξάνονται και η προσωρινή συμφωνία που είχε δημιουργήσει ελπίδες αποκλιμάκωσης έχει καταρρεύσει. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν οι ΗΠΑ μπορούν να πλήξουν περισσότερους στόχους στο Ιράν. Είναι αν η επιπλέον στρατιωτική ισχύς μπορεί να παραγάγει το πολιτικό αποτέλεσμα που επιδιώκει ο Λευκός Οίκος.
Η μέχρι στιγμής εικόνα δείχνει ότι η Τεχεράνη, παρά τα πλήγματα, διατηρεί τον σημαντικότερο μοχλό πίεσής της: τη δυνατότητα να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στον πιο κρίσιμο ενεργειακό διάδρομο του κόσμου.
Περισσότερα πλήγματα, χωρίς καθαρό τελικό στόχο
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, ο Τραμπ έχει εξετάσει τη διεύρυνση των στόχων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και γέφυρες, ακόμη και πιο ριψοκίνδυνες επιλογές όπως η ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη της πετρελαϊκής νήσου Χαργκ. Το πρόβλημα είναι ότι καμία από αυτές τις κινήσεις δεν εγγυάται πως το Ιράν θα αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους.
Η στρατιωτική κλιμάκωση μπορεί να καταστρέψει υποδομές και να αυξήσει το οικονομικό κόστος για την Τεχεράνη. Δεν εξουδετερώνει, όμως, εύκολα πυραύλους, drones, νάρκες, ταχύπλοα και αποκεντρωμένες δυνατότητες που μπορούν να απειλήσουν εμπορικά πλοία. Η Ουάσιγκτον κινδυνεύει έτσι να επενδύει ολοένα περισσότερη ισχύ σε έναν πόλεμο χωρίς σαφώς ορισμένο και επιτεύξιμο τέλος.
Αν ο στόχος είναι η πλήρης και μόνιμη ελευθερία ναυσιπλοΐας, απαιτείται συνεχής στρατιωτική παρουσία και προστασία εμπορικών πλοίων. Αν ο στόχος είναι η αλλαγή συμπεριφοράς ή η πολιτική υποχώρηση του Ιράν, τα πλήγματα μέχρι στιγμής δεν έχουν αποδείξει ότι μπορούν να την επιβάλουν.
Το Ορμούζ αντιστρέφει την ισορροπία ισχύος
Συμβατικά, οι ΗΠΑ υπερέχουν συντριπτικά. Στο Ορμούζ, όμως, η γεωγραφία λειτουργεί υπέρ του ασθενέστερου. Το στενό θαλάσσιο πέρασμα επιτρέπει στο Ιράν να απειλεί δυσανάλογα μεγάλη οικονομική αξία με σχετικά περιορισμένα μέσα.
Πριν από τις σοβαρές διαταραχές, από τα Στενά διέρχονταν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Τα στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών δείχνουν ότι οι ροές μειώθηκαν από 20,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως το πρώτο τρίμηνο του 2025 σε 14,6 εκατ. το πρώτο τρίμηνο του 2026. Παράλληλα, οι ροές LNG υποχώρησαν από 11,7 σε 7,3 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως.
Η αγορά έχει ήδη δείξει πόσο ευαίσθητη είναι. Σύμφωνα με την EIA, το Brent κινήθηκε κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους από χαμηλό 72 δολαρίων έως υψηλό 118 δολαρίων το βαρέλι, ενώ η μέση ημερήσια διακύμανση τον Απρίλιο και τον Μάιο ήταν περίπου 4 δολάρια, έναντι μόλις 1 δολαρίου την αντίστοιχη περίοδο του 2025.
Αυτό είναι το παράδοξο του Ορμούζ: κάθε αμερικανικό βήμα που αυξάνει τον φόβο γενικευμένης σύγκρουσης μπορεί να ενισχύει ταυτόχρονα το βασικό διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν.
Η κλιμάκωση εξαπλώνεται οριζόντια
Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον στο έδαφος του Ιράν. Το Soufan Center προειδοποιεί ότι η Τεχεράνη διευρύνει οριζόντια την πίεση, στρέφοντας επιθέσεις προς υποδομές κρατών του Κόλπου και ενεργοποιώντας συμμάχους της στην περιοχή.
Η ανακοίνωση των Χούθι για αποκλεισμό της σαουδαραβικής ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα δημιουργεί έναν δεύτερο πιθανό ενεργειακό κλοιό. Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τον αγωγό Ανατολής και Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα ως εναλλακτική οδό όταν το Ορμούζ πιέζεται. Αν απειληθεί ταυτόχρονα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Η Associated Press αναφέρει ότι οι ΗΠΑ επανέφεραν τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, έχοντας εκτρέψει 7 πλοία και ακινητοποιήσει 1. Παράλληλα, τα αμερικανικά πλήγματα επεκτείνονται σε γέφυρες και άλλες υποδομές. Αντί να υποχωρήσει, το Ιράν απαντά σε περισσότερα σημεία του περιφερειακού χάρτη.
Η αξιοπιστία της Ουάσιγκτον δοκιμάζεται
Η στρατηγική πίεσης γίνεται ακόμη δυσκολότερη όταν τα μηνύματα του Λευκού Οίκου αλλάζουν γρήγορα. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα λειτουργούσαν ως «φύλακας» του Ορμούζ και πρότεινε τέλος ίσο με 20% της αξίας των φορτίων που διέρχονται. Λίγες ώρες αργότερα υπαναχώρησε, αντικαθιστώντας την ιδέα με μελλοντικές εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες με τα κράτη του Κόλπου.
Το Chatham House επισημαίνει ότι ένα τέτοιο τέλος θα μπορούσε να φτάσει έως τα 30 εκατ. δολάρια ανά διέλευση για μεγάλο δεξαμενόπλοιο και ότι η πρόταση δεν ήταν συμβατή με τους κανόνες ελεύθερης διέλευσης από διεθνή στενά.
Οι απότομες μεταβολές υπονομεύουν την προβλεψιμότητα που ζητούν οι σύμμαχοι, οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι αγορές. Η στρατιωτική αποτροπή δεν στηρίζεται μόνο στην ισχύ, αλλά και στην αξιοπιστία των προθέσεων.
Τρεις κακές επιλογές για τον Τραμπ
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται τώρα μπροστά σε τρεις δύσκολες διαδρομές. Η πρώτη είναι να αυξήσει ακόμη περισσότερο τα πλήγματα, με κίνδυνο αμερικανικών απωλειών, επέκτασης του πολέμου και νέου σοκ στην ενέργεια. Η δεύτερη είναι να περιορίσει τη στρατιωτική δράση, επιτρέποντας στο Ιράν να εμφανιστεί ότι άντεξε και διατήρησε τον έλεγχο του Ορμούζ. Η τρίτη είναι να επιστρέψει στη διαπραγμάτευση, προσφέροντας στην Τεχεράνη ανταλλάγματα που μπορεί να ερμηνευθούν στο εσωτερικό των ΗΠΑ ως υποχώρηση.
Καμία επιλογή δεν προσφέρει γρήγορη και καθαρή νίκη. Η διαπραγμάτευση παραμένει, ωστόσο, η μόνη οδός που μπορεί να αποκαταστήσει σταθερά τη ναυσιπλοΐα χωρίς να απαιτεί μόνιμη πολεμική επιχείρηση σε έναν στενό και εξαιρετικά ευάλωτο διάδρομο.
Strategist View
Η παγίδα για τον Τραμπ δεν είναι ότι οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν αρκετή ισχύ. Είναι ότι η στρατιωτική τους υπεροχή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε έλεγχο του πολιτικού αποτελέσματος. Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει το αμερικανικό ναυτικό. Αρκεί να διατηρεί αρκετή αβεβαιότητα ώστε η ναυσιπλοΐα, οι ασφαλιστές και οι αγορές να τιμολογούν διαρκώς τον κίνδυνο.
Όσο ο τελικός στόχος της Ουάσιγκτον παραμένει ασαφής, κάθε νέο πλήγμα μπορεί να αυξάνει το κόστος χωρίς να φέρνει πιο κοντά τη λύση. Σε αυτό το περιβάλλον, το Ορμούζ μπορεί να εξελιχθεί όχι σε πεδίο επίδειξης αμερικανικής ισχύος, αλλά σε σημείο στρατηγικού εγκλωβισμού.
