Η δημόσια αντιπαράθεση για το αν μια παρέμβαση στα εμπορικά φωτοβολταϊκά μπορεί να μειώσει κατά 20% τον λογαριασμό του ρεύματος αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: η Κύπρος εξακολουθεί να συζητά για έναν αριθμό ενώ καθυστερεί στις υποδομές και στις αποφάσεις που μπορούν να αλλάξουν ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα.
Με νέα θεσμική παρέμβαση, ο Σύνδεσμος Αγοράς Ηλεκτρισμού επιχειρεί να μεταφέρει το «challenge» από τα συνθήματα στην εκτέλεση. Η θέση του ΣΑΗ είναι ότι οι χαμηλότερες τιμές απαιτούν συντονισμένη δράση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε επτά πεδία: φυσικό αέριο, ανταγωνιστική αγορά, περικοπές ΑΠΕ, αποθήκευση, δίκτυα, επιλογές καταναλωτή και νέα παραγωγή.
- Ο ΣΑΗ υποστηρίζει ότι το επίμαχο τμήμα της ηλιακής ενέργειας αντιστοιχεί σε περίπου 6,4% της εμπορευμένης αγοράς και δεν μπορεί μόνο του να φέρει μείωση 20%.
- Η προσομοίωση του Συνδέσμου με τιμή 11 σεντ/kWh εκτιμά επίδραση περίπου 1,8% στον συνολικό λογαριασμό.
- Οι μεγάλες περικοπές ΑΠΕ αναδεικνύουν την αποθήκευση και την αναβάθμιση των δικτύων σε επείγουσες στρατηγικές προτεραιότητες.
- Ο ΣΑΗ ζητά την ένταξη νέας παραγωγικής ισχύος και αναφέρεται ειδικά στον πρώτο ιδιωτικό σταθμό, ο οποίος παραμένει εκτός λειτουργίας.
- Το κρίσιμο πολιτικό ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος έχει δίκιο στην αντιπαράθεση, αλλά ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη, το χρονοδιάγραμμα και τον συντονισμό της εφαρμογής.
Ο αριθμός δεν αντικαθιστά τη στρατηγική
Ο ΣΑΗ αναφέρει ότι οι ιδιώτες παραγωγοί ΑΠΕ που βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης καλύπτουν περίπου 6,4% της συνολικά εμπορευμένης ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για περίπου 262 GWh ηλιακής παραγωγής στην Προημερήσια Αγορά.
Με βάση προσομοίωση στην οποία η επίμαχη ενέργεια τιμολογείται στα 11 σεντ/kWh, ο Σύνδεσμος εκτιμά την επίδραση στον συνολικό λογαριασμό περίπου στο 1,8% και όχι στο 20%. Παράλληλα αναφέρει ότι, στους πρώτους έξι μήνες της Ανταγωνιστικής Αγοράς, η μεσοσταθμική τιμή κατά τις ώρες ηλιακής παραγωγής ήταν περίπου €118/MWh ή 11,8 σεντ/kWh.
Οι αριθμοί αυτοί δεν κλείνουν τη συζήτηση. Δείχνουν, όμως, γιατί ένα σύνθετο σύστημα δεν μπορεί να διοικείται με μία μόνο τιμή. Το τελικό κόστος επηρεάζεται από τα καύσιμα, τους ρύπους, τις μονάδες βάσης, τα δίκτυα, την εξισορρόπηση και τους κανόνες της προμήθειας.
Η αποθήκευση ως τεστ κρατικής ικανότητας
Η πιο ισχυρή στρατηγική διάσταση της παρέμβασης αφορά τις περικοπές της πράσινης παραγωγής. Ο ΣΑΗ αναφέρει περικοπές της τάξης του 60% έως 65% για την περίοδο Ιανουαρίου έως Μαΐου 2026. Υποστηρίζει ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, ένα θεωρητικό κόστος 5 έως 7 σεντ/kWh μπορεί να μετατρέπεται σε πραγματικό κόστος 12,5 έως 20 σεντ/kWh.
Πέρα από τη διαφωνία για την ακριβή έκταση των περικοπών ανά τεχνολογία και έργο, το πολιτικό συμπέρασμα είναι σαφές. Όσο η αποθήκευση παραμένει εγκλωβισμένη σε αδειοδοτήσεις και το δίκτυο δεν αποκτά ευελιξία, η χώρα πληρώνει ταυτόχρονα για ακριβή συμβατική παραγωγή και για πράσινη ενέργεια που δεν αξιοποιείται.
Η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε υφιστάμενα πάρκα ΑΠΕ παρουσιάζεται από τον Σύνδεσμο ως παρέμβαση που μπορεί να αποδώσει γρηγορότερα. Η καθυστέρηση, επομένως, δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι μέτρο της διοικητικής ικανότητας του κράτους να μετατρέπει επενδυτικό ενδιαφέρον σε λειτουργική υποδομή.
Το σχέδιο επτά σημείων
Η ατζέντα που θέτει ο ΣΑΗ συνδέει βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες αποφάσεις:
- Ταχεία έλευση φυσικού αερίου για περιορισμό της εξάρτησης από ακριβότερα καύσιμα.
- Αποτελεσματική Ανταγωνιστική Αγορά με κανόνες που δημιουργούν πραγματικό όφελος.
- Περιορισμός των περικοπών ΑΠΕ ώστε να αξιοποιείται μεγαλύτερο μέρος της πράσινης παραγωγής.
- Γρηγορότερη αδειοδότηση αποθήκευσης και άρση των διοικητικών εμποδίων.
- Εκσυγχρονισμός δικτύων για ασφάλεια, ευελιξία και μεγαλύτερη διείσδυση ΑΠΕ.
- Πραγματικές επιλογές προμηθευτή και προϊόντος για τους καταναλωτές.
- Νέα παραγωγική ισχύς, με τον Σύνδεσμο να επισημαίνει ότι ο πρώτος ιδιωτικός σταθμός παραμένει εκτός λειτουργίας παρά την ετοιμότητά του.
Ποιος κρατά το χρονοδιάγραμμα
Η ατζέντα καλύπτει πολλούς θεσμούς. Η Κυβέρνηση χειρίζεται το φυσικό αέριο και τη συνολική πολιτική. Η ΡΑΕΚ θέτει ρυθμιστικούς κανόνες. Οι διαχειριστές αποφασίζουν για δίκτυα, συνδέσεις και ασφάλεια. Οι παραγωγοί και οι προμηθευτές καλούνται να επενδύσουν και να ανταγωνιστούν. Ο καταναλωτής, όμως, βλέπει μόνο το τελικό αποτέλεσμα στον λογαριασμό.
Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο της κατακερματισμένης ευθύνης. Όταν όλοι έχουν ένα μέρος της αρμοδιότητας, κανείς δεν εμφανίζεται να κατέχει ολόκληρο το χρονοδιάγραμμα. Η προηγούμενη επαφή ΣΑΗ και ΔΣΜΚ είχε ήδη αναδείξει την ανάγκη μόνιμου τεχνικού διαλόγου. Η νέα παρέμβαση ανεβάζει τον πήχη: ο διάλογος πρέπει να παράγει αδειοδοτήσεις, έργα, διαφανή δεδομένα και μετρήσιμη μείωση κόστους.
Το πραγματικό challenge, λοιπόν, δεν είναι η επικοινωνιακή νίκη μιας πλευράς. Είναι αν η Κύπρος μπορεί να συντονίσει μια ενεργειακή μετάβαση που θα παραμείνει ασφαλής, θα προσελκύσει κεφάλαια και θα επιστρέψει μέρος της αξίας στον καταναλωτή. Χωρίς σαφή ιδιοκτησία των αποφάσεων και δεσμευτικό πρόγραμμα εκτέλεσης, ακόμη και οι σωστές προτάσεις κινδυνεύουν να μείνουν ένα ακόμη σύνθημα.
