Η διαδρομή του «Ανακαινίζω–Ενοικιάζω» και ο ρόλος του Build-to-Rent σε μια αγορά που χρειάζεται περισσότερα σπίτια διαθέσιμα για μακροχρόνια μίσθωση.
Η αύξηση της προσφοράς κατοικίας έχει ένα πρακτικό τεστ: να υπάρχουν περισσότερα σπίτια που μπορούν πράγματι να κατοικηθούν, στις περιοχές όπου χρειάζονται και για όσο διάστημα τα χρειάζονται οι ένοικοί τους. Ανάμεσα σε ένα κενό ακίνητο, μια εγκεκριμένη ανακαίνιση και ένα σπίτι που παραδίδεται σε ενοικιαστή μεσολαβούν διαφορετικά στάδια. Η κυπριακή εμπειρία του «Ανακαινίζω–Ενοικιάζω» δείχνει πόσο σημαντικό είναι να ολοκληρώνεται αυτή η διαδρομή.
Η ανάγκη έχει και δημογραφική βάση. Μεταξύ 2011 και 2021, στις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές, τα νοικοκυριά αυξήθηκαν περίπου κατά 18%, από 303.242 σε 357.858, ενώ το μέσο μέγεθός τους μειώθηκε από 2,76 σε 2,57 άτομα, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία. Περισσότερα, μικρότερα νοικοκυριά χρειάζονται περισσότερες χωριστές κατοικίες. Το ζητούμενο είναι πώς θα διευρυνθούν οι πραγματικές επιλογές τους.
Από το κενό ακίνητο στο διαθέσιμο σπίτι
Στην απογραφή του 2021 καταγράφηκαν 138.113 κατοικίες ως κενές ή προσωρινής διαμονής. Στην κατηγορία συνυπάρχουν εξοχικά και δευτερεύουσες κατοικίες, ακίνητα προς πώληση ή ενοικίαση, αλλά και κτίρια προς κατεδάφιση. Ο αριθμός αποτυπώνει χρήσεις του οικιστικού αποθέματος· δεν αποτελεί κατάλογο έτοιμων ενοικιαζόμενων κατοικιών.
Για να επιστρέψει ένα ακίνητο στην αγορά χρειάζεται να είναι κατάλληλο για κατοίκηση και ο ιδιοκτήτης του να επιλέξει τη μακροχρόνια ενοικίαση. Όπου απαιτούνται επισκευές, πρέπει να βρεθούν τα χρήματα, να γίνουν οι εργασίες και να ακολουθήσει η μίσθωση. Η ύπαρξη κενών μονάδων προσφέρει μια δυνατότητα, όχι ένα αυτόματο αποτέλεσμα.
Μετρά επίσης η θέση τους. Για μια οικογένεια που αναζητεί σπίτι στη Λεμεσό, η απόσταση από την εργασία, το σχολείο και τις καθημερινές υπηρεσίες καθορίζει αν μια κατοικία είναι ουσιαστική επιλογή. Η αξιοποίηση του αδρανούς αποθέματος χρειάζεται επομένως στόχευση: ποιες μονάδες μπορούν να επανέλθουν, πού βρίσκονται και πότε μπορούν να παραδοθούν.
Τι έδειξε η πρώτη εφαρμογή
Η στεγαστική πολιτική που παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2023 προέβλεπε επιδότηση ανακαινίσεων με αντάλλαγμα τη διάθεση των κατοικιών σε προσιτό ενοίκιο για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια. Οι αιτήσεις ιδιοκτητών άρχισαν στις 15 Νοεμβρίου 2024.
Στον απολογισμό της 18ης Φεβρουαρίου 2026, ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου αναγνώρισε ότι η ανταπόκριση ήταν χαμηλότερη των προσδοκιών. Είχαν υποβληθεί 76 αιτήσεις: 40 εγκρίθηκαν, 16 απορρίφθηκαν και 20 εξετάζονταν. Οι εγκεκριμένες χορηγίες ανέρχονταν σε €1,2 εκατ.
Οι 40 εγκρίσεις αφορούσαν αιτήσεις, όχι 40 ολοκληρωμένες ανακαινίσεις με εγκατεστημένους ενοικιαστές. Αυτή είναι η κρίσιμη διάκριση για την αξιολόγηση της προσφοράς: η έγκριση επιτρέπει να προχωρήσει μια επένδυση, αλλά το στεγαστικό όφελος προκύπτει όταν η κατοικία γίνει διαθέσιμη και χρησιμοποιηθεί.
Η πρώτη εφαρμογή ανέδειξε έτσι ένα όριο της πολιτικής κινήτρων. Μια χορηγία μπορεί να κάνει την ανακαίνιση πιο εφικτή, όμως πρέπει να συνδυαστεί με συμμετοχή ιδιοκτητών και ολοκλήρωση των εργασιών. Το ανενεργό απόθεμα δεν μετατρέπεται σε προσφορά μόνο επειδή προβλέφθηκε χρηματοδότηση.
Τι αλλάζει με τη δεύτερη πρόσκληση
Η δεύτερη πρόσκληση, της 16ης Μαρτίου 2026, ακολούθησε την αναθεώρηση του σχεδίου. Η χορηγία αυξήθηκε κατά €5.000 ανά τύπο κατοικίας, με τα ποσά να διαμορφώνονται από €20.000 έως €40.000, ανάλογα με το μέγεθος της μονάδας.
Αναθεωρήθηκε και ο τρόπος αναγνώρισης των αδρανών κατοικιών. Το όριο ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρισμού ανέβηκε από τις 200 στις 500 κιλοβατώρες. Ο οδηγός του σχεδίου συνδέει την εξέταση της κατανάλωσης με τουλάχιστον τους τελευταίους 12 μήνες πριν από την αίτηση. Πρόκειται για αλλαγή που διευρύνει τη δυνατότητα ένταξης μονάδων με μικρή κατανάλωση, οι οποίες προηγουμένως μπορεί να αποκλείονταν.
Οι προσαρμογές επιχειρούν να κινητοποιήσουν περισσότερους ιδιοκτήτες. Το ουσιαστικό τους αποτέλεσμα θα φανεί στον αριθμό των κατοικιών που θα ανακαινιστούν και θα περάσουν στη μακροχρόνια ενοικίαση. Η παρακολούθηση αυτής της μετάβασης, από την αίτηση μέχρι το μισθωτήριο, δείχνει και σε ποιο σημείο χρειάζεται κάθε επόμενη διόρθωση.
Να κατασκευάζεται κατοικία για μακροχρόνια ενοικίαση
Παράλληλα με την επιστροφή υφιστάμενων σπιτιών στην αγορά, χρειάζεται νέα παραγωγή κατοικίας. Σε αυτή τη συζήτηση εντάσσεται το Build-to-Rent: αναπτύξεις που σχεδιάζονται και κατασκευάζονται εξαρχής για ενοικίαση, με οργανωμένη επαγγελματική διαχείριση.
Ο ορισμός στο πολεοδομικό πλαίσιο της Αγγλίας, που δημοσιεύθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, περιγράφει κατοικίες κατασκευασμένες για αυτόν τον σκοπό, οι οποίες κατά κανόνα ενοικιάζονται στο σύνολό τους και βρίσκονται υπό ενιαία ιδιοκτησία και διαχείριση. Η σχετική πολεοδομική καθοδήγηση συνδέει το μοντέλο με τη μακροχρόνια παραμονή του αποθέματος στον τομέα της ενοικίασης. Πρόκειται για περιγραφή του μοντέλου στην αγγλική αγορά, όχι για όρους που μεταφέρονται αυτούσιοι στην Κύπρο.
Η διαφορά στην παραγωγή είναι ουσιαστική. Όταν μια πολυκατοικία κατασκευάζεται για πώληση, η μελλοντική χρήση κάθε διαμερίσματος εξαρτάται από την επιλογή του αγοραστή. Στο Build-to-Rent, η ενοικίαση αποτελεί τον σκοπό της επένδυσης από τον σχεδιασμό της. Η παράδοση ενός τέτοιου έργου μπορεί επομένως να προσθέσει οργανωμένα ένα σύνολο νέων μονάδων στη μακροχρόνια αγορά, αντί η προσφορά να προκύπτει σταδιακά από ανεξάρτητες αποφάσεις.
Η ενιαία διαχείριση προσθέτει μια δεύτερη διάσταση: προβλέπει υπεύθυνο φορέα για τη λειτουργία του κτιρίου, τις μισθώσεις και τη συντήρηση. Η αξία αυτής της οργάνωσης κρίνεται στην πράξη, στις παρεχόμενες υπηρεσίες και στους σαφείς όρους της μίσθωσης. Δεν συνεπάγεται από μόνη της χαμηλότερα ή αμετάβλητα ενοίκια.
Για την Κύπρο, το κύριο ερώτημα είναι πόσες επιπλέον κατοικίες μπορεί να δημιουργήσει μια τέτοια προσέγγιση και για πόσο θα παραμείνουν διαθέσιμες προς ενοικίαση. Η επιλογή περιοχών, η δυνατότητα υλοποίησης και η σύνδεση με την καθημερινή ζωή της πόλης καθορίζουν τη χρησιμότητά της. Στη Λεμεσό, η παραγωγή νέων κατοικιών για μίσθωση έχει νόημα ως μέρος του σχεδιασμού των γειτονιών, μαζί με τις υπηρεσίες που χρειάζονται οι κάτοικοί τους.
Το αποτέλεσμα μετριέται στις κατοικίες που παραδίδονται
Η ενεργοποίηση κενών ακινήτων, η νέα κατασκευή και η οργανωμένη παραγωγή κατοικιών προς ενοικίαση μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Η πρώτη αξιοποιεί κτίρια που ήδη υπάρχουν. Η δεύτερη διευρύνει το συνολικό απόθεμα. Το Build-to-Rent προσθέτει τη δυνατότητα μέρος της νέας παραγωγής να προορίζεται εξαρχής και σε βάθος χρόνου για τη μισθωμένη κατοικία.
Για να αποδώσει αυτός ο συνδυασμός χρειάζεται να μετριούνται οι παραδόσεις, η θέση των κατοικιών και η πραγματική διάρκεια διάθεσής τους στην αγορά. Έτσι η στεγαστική πολιτική μπορεί να συνδέσει τα κίνητρα και τις επενδύσεις με ένα ορατό αποτέλεσμα: περισσότερες κατάλληλες κατοικίες, στις οποίες οι άνθρωποι θα μπορούν πράγματι να εγκατασταθούν και να οργανώσουν τη ζωή τους.
Παραλιακό μέτωπο και κτίρια κατοικιών στη Λεμεσό, 23 Σεπτεμβρίου 2025. Φωτογραφία: Global Donald / CC0. Περικοπή κάδρου.
