Το οικονομικό όπλο του δολαρίου επιστρατεύει πλέον σε πλήρη κλίμακα η κυβέρνηση Τραμπ, απαιτώντας από κράτη, τράπεζες και επιχειρήσεις να διακόψουν τους δεσμούς τους με το Ιράν ή να αντιμετωπίσουν αμερικανικά αντίποινα. Η νέα επιχείρηση «Operation Economic Outcast» δεν στοχεύει μόνο την Τεχεράνη. Μεταφέρει το δίλημμα σε ολόκληρο τον κόσμο: πρόσβαση στην αμερικανική χρηματοπιστωτική ισχύ ή συνέχιση των συναλλαγών με το ιρανικό καθεστώς.
- Οι ΗΠΑ διευρύνουν τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων για κράτη, τράπεζες και εταιρείες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
- Οι νέοι τομείς-στόχοι είναι τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία, ο χρυσός, η αεροπορία και η ναυτιλία, πέρα από το πετρέλαιο και τα πετροχημικά.
- Η OFAC επέβαλε κυρώσεις σε σχεδόν 60 οντότητες, πρόσωπα και πλοία που συνδέονται με πυρηνικά, πυραυλικά, κυβερνοπολεμικά και πετρελαϊκά δίκτυα του Ιράν.
- Κάθε χώρα θα λάβει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο για να τερματίσει δραστηριότητες που έχει εντοπίσει η Ουάσιγκτον.
- Η ιρανική απάντηση συνδέει τις κυρώσεις με απειλές κατά των πετρελαϊκών ροών στον Περσικό Κόλπο, αυξάνοντας τον κίνδυνο νέου ενεργειακού σοκ.
Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε στις 24 Αυγούστου 2026 την έναρξη μιας «πρωτοφανούς, ολιστικής κυβερνητικής οικονομικής εκστρατείας» κατά του Ιράν και των υποστηρικτών του. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ χαρακτήρισε την κίνηση οικονομική επίθεση με στόχο να αποκοπεί «κάθε οικονομική γραμμή ζωής» της Τεχεράνης.
Η ρητορική είναι σκόπιμα πολεμική. Η Ουάσιγκτον ονόμασε την ημέρα «economic D-Day» και παρουσίασε την επιχείρηση ως μετάβαση από τη διαχείριση της ιρανικής απειλής σε μια προσπάθεια πλήρους οικονομικής απομόνωσης. Πίσω από τις διατυπώσεις, όμως, βρίσκεται ένας πολύ συγκεκριμένος μηχανισμός ισχύος: οι δευτερογενείς κυρώσεις.
Το πραγματικό τελεσίγραφο αφορά το δολάριο
Οι πρωτογενείς αμερικανικές κυρώσεις απαγορεύουν συναλλαγές σε αμερικανικά πρόσωπα και εταιρείες. Οι δευτερογενείς κυρώσεις πηγαίνουν πολύ μακρύτερα. Επιτρέπουν στην Ουάσιγκτον να τιμωρεί μη αμερικανικές τράπεζες, επιχειρήσεις και φορείς που συνεχίζουν σημαντικές συναλλαγές με οντότητες του Ιράν.
Το κρίσιμο πλεονέκτημα των ΗΠΑ είναι η κεντρική θέση του δολαρίου στις διεθνείς πληρωμές. Μια ξένη τράπεζα που αποκλείεται από ανταποκριτικούς λογαριασμούς στις ΗΠΑ μπορεί να χάσει ουσιαστικά την πρόσβασή της στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Για πολλές επιχειρήσεις, το δίλημμα δεν είναι ιδεολογικό. Είναι υπαρξιακό.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, ομάδες από τα υπουργεία Οικονομικών, Εξωτερικών και Πολέμου επικοινωνούν με κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο. Κάθε χώρα θα λάβει καθορισμένη προθεσμία για να κλείσει δραστηριότητες που οι ΗΠΑ έχουν ταυτοποιήσει. Αν δεν το πράξει, «το Υπουργείο Οικονομικών θα δράσει».
Πέντε νέοι τομείς και σχεδόν 60 στόχοι
Η Operation Economic Outcast εκτείνει τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων σε πέντε κρίσιμους τομείς: ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τεχνολογία, χρυσό, αεροπορία και ναυτιλία. Οι τομείς αυτοί προστίθενται στο ήδη αυστηρό πλαίσιο για το ιρανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, το πετρέλαιο και τα πετροχημικά.
Η OFAC ανακοίνωσε κυρώσεις σε σχεδόν 60 οντότητες, πρόσωπα και πλοία που δραστηριοποιούνται σε πολλές δικαιοδοσίες. Τα δίκτυα συνδέονται με προμήθειες για το πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα, κυβερνοεπιχειρήσεις και μηχανισμούς παραγωγής πετρελαϊκών εσόδων.
Στην αμερικανική ανακοίνωση κατονομάζονται δίκτυα με παρουσία στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Χονγκ Κονγκ, την Κίνα, τη Σιγκαπούρη, την Ελβετία και την Ευρώπη. Περιλαμβάνονται μεσίτες, εταιρείες και πλοία του «σκιώδους στόλου» που φέρονται να μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο και να διοχετεύουν έσοδα στους Φρουρούς της Επανάστασης και σε άλλους κρατικούς μηχανισμούς.
Η Ουάσιγκτον ανέστειλε επίσης γενικές άδειες που επέτρεπαν ορισμένες μεταφορές χρημάτων προς το Ιράν και πρόσβαση Ιρανών στο αμερικανικό πολιτιστικό και ακαδημαϊκό σύστημα. Η επιλογή διευρύνει το κοινωνικό αποτύπωμα της πίεσης και θα ενισχύσει την κριτική ότι οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην πολιτική και στρατιωτική ελίτ.
Η Κίνα είναι η μεγάλη δοκιμασία
Η αποτελεσματικότητα του σχεδίου θα κριθεί κυρίως από την Κίνα, η οποία πριν από τον πόλεμο απορροφούσε πάνω από 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Αν οι μεγάλες κινεζικές τράπεζες και εταιρείες περιορίσουν τη συνεργασία τους, η Τεχεράνη θα χάσει τον σημαντικότερο οικονομικό της πνεύμονα.
Αν, αντίθετα, το Πεκίνο αρνηθεί το αμερικανικό τελεσίγραφο, η σύγκρουση μπορεί να μετατραπεί από πίεση κατά του Ιράν σε δοκιμασία της ίδιας της παγκόσμιας νομισματικής τάξης. Η επιβολή κυρώσεων σε σημαντικές κινεζικές τράπεζες θα είχε κόστος όχι μόνο για την Κίνα αλλά και για τις ΗΠΑ, τις διεθνείς αγορές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Αυτό είναι το στρατηγικό παράδοξο της Operation Economic Outcast. Όσο μεγαλύτερη είναι η εμβέλεια των αμερικανικών κυρώσεων, τόσο ισχυρότερη γίνεται η πίεση για συμμόρφωση. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνεται το κίνητρο χωρών να δημιουργήσουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και να μειώσουν μακροπρόθεσμα την εξάρτησή τους από το δολάριο.
Το πετρέλαιο και τα Στενά του Ορμούζ
Η ιρανική ηγεσία έχει προειδοποιήσει ότι θα θεωρήσει τη συμμετοχή τρίτων χωρών στον αμερικανικό οικονομικό πόλεμο ως εχθρική πράξη. Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Μοχσέν Ρεζαΐ, απείλησε ότι αν συνεχιστεί η πίεση δεν θα εξαχθεί «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου» μέσω του Περσικού Κόλπου.
Πριν από τη σύγκρουση, από τα Στενά του Ορμούζ περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορεύσιμου πετρελαίου. Συνεπώς, η νέα αμερικανική στρατηγική δεν αφορά μόνο τα έσοδα του Ιράν. Αγγίζει την ενεργειακή ασφάλεια των χωρών του Κόλπου, την τιμή των καυσίμων, τον πληθωρισμό και τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.
Η Operation Economic Outcast είναι μια προσπάθεια να κερδηθεί με χρηματοπιστωτικά μέσα αυτό που δεν έχει επιτευχθεί στρατιωτικά ή διπλωματικά. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από το αν ο υπόλοιπος κόσμος φοβηθεί περισσότερο την απώλεια πρόσβασης στο δολάριο από την αντίδραση της Τεχεράνης. Αν η απάντηση δεν είναι καθολική, η «οικονομική D-Day» μπορεί να εξελιχθεί σε παγκόσμια δοκιμασία της αμερικανικής ισχύος.
