Η ενεργειακή ατζέντα της Κύπρου εισέρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο, καθώς μέσα στον Οκτώβριο αναμένεται να γίνει νέα προσπάθεια για να κλείσει μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες γύρω από το κοίτασμα «Αφροδίτη»: η συμφωνία με το Ισραήλ για τον διασυνοριακό ταμιευτήρα «Αφροδίτη–Ισάι».
Ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας Μιχάλης Δαμιανός ανέφερε ότι οι συζητήσεις Κύπρου και Ισραήλ θα συνεχιστούν μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου, με στόχο η συμφωνία να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του μήνα. Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται σε τεχνοκρατικό επίπεδο, με τη συμμετοχή τεχνοκρατών και νομικών συμβούλων των δύο χωρών, καθώς και των εταιρειών που διαχειρίζονται τα κοιτάσματα.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα «Αφροδίτη–Ισάι» αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις εκκρεμότητες στην προσπάθεια εμπορικής αξιοποίησης των κυπριακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου.
Γιατί υπάρχει εκκρεμότητα με το Ισραήλ
Το «Αφροδίτη» βρίσκεται στο Τεμάχιο 12 της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με διαχειρίστρια την αμερικανική Chevron. Το ζήτημα προκύπτει επειδή ο ταμιευτήρας φυσικού αερίου εκτείνεται γεωλογικά προς το «Ισάι», το οποίο βρίσκεται στην ισραηλινή ΑΟΖ.
Αυτό δημιουργεί την ανάγκη διευθέτησης του τρόπου με τον οποίο θα αντιμετωπιστεί η διασυνοριακή φύση του κοιτάσματος και τα σχετικά δικαιώματα των δύο πλευρών.
Πρόκειται επομένως για κάτι περισσότερο από μια τεχνική διαφορά. Η επίλυσή της αφαιρεί μια σημαντική εκκρεμότητα από ένα ενεργειακό project που η Λευκωσία επιδιώκει να οδηγήσει από το στάδιο των σχεδιασμών στην πραγματική ανάπτυξη.
Το πραγματικό στοίχημα είναι η ανάπτυξη της «Αφροδίτης»
Για την Κύπρο, η συμφωνία με το Ισραήλ δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι τι ακολουθεί.
Η «Αφροδίτη» έχει ανακαλυφθεί εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει περάσει στην παραγωγή. Αυτό καταδεικνύει και μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της Ανατολικής Μεσογείου: η ανακάλυψη φυσικού αερίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και εμπορική αξιοποίησή του.
Απαιτούνται επενδύσεις δισεκατομμυρίων, τεχνικές υποδομές, συμφωνίες διάθεσης του φυσικού αερίου και ένα οικονομικά βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης.
Η διευθέτηση του «Αφροδίτη–Ισάι» μπορεί επομένως να λειτουργήσει ως ένα ακόμη βήμα προς τη μείωση της αβεβαιότητας γύρω από το έργο. Δεν σημαίνει, από μόνη της, ότι ξεκινά άμεσα η παραγωγή. Δημιουργεί όμως σαφέστερο πλαίσιο για τις επόμενες αποφάσεις.
Η Αίγυπτος και η περιφερειακή διάσταση
Το κυπριακό φυσικό αέριο δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα από τον ευρύτερο ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Για μικρότερες αγορές όπως η Κύπρος, η αξιοποίηση υφιστάμενων περιφερειακών υποδομών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της εξίσωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Αίγυπτος έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω των ενεργειακών υποδομών και των εγκαταστάσεων LNG που διαθέτει.
Η στρατηγική αξία της «Αφροδίτης» συνεπώς δεν περιορίζεται μόνο στην ποσότητα φυσικού αερίου που βρίσκεται κάτω από τον βυθό. Συνδέεται και με το κατά πόσο μπορεί να ενταχθεί σε ένα εμπορικά λειτουργικό δίκτυο παραγωγής, μεταφοράς και εξαγωγής.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η ενεργειακή πολιτική συναντά τη γεωοικονομία.
Ένα διαφορετικό ενεργειακό περιβάλλον
Η «Αφροδίτη» ανακαλύφθηκε σε μια διαφορετική εποχή για τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Έκτοτε, η Ευρώπη έχει επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, η παγκόσμια αγορά LNG έχει μεταβληθεί σημαντικά και η ενεργειακή ασφάλεια έχει επιστρέψει στο επίκεντρο των κυβερνητικών στρατηγικών.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέο έργο φυσικού αερίου πρέπει πλέον να αποδεικνύει όχι μόνο ότι διαθέτει επαρκείς πόρους αλλά και ότι μπορεί να είναι οικονομικά ανταγωνιστικό και να φτάσει στην αγορά μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα.
Για την Κύπρο, ο χρόνος επομένως έχει ιδιαίτερη σημασία.
Όσο περισσότερο καθυστερεί η ανάπτυξη ενός κοιτάσματος, τόσο αυξάνεται η ανάγκη επανεξέτασης των οικονομικών, τεχνικών και εμπορικών παραμέτρων του.
Από τις συμφωνίες στις επενδυτικές αποφάσεις
Η ολοκλήρωση μιας συμφωνίας Κύπρου–Ισραήλ θα αποτελέσει σημαντικό ορόσημο, αλλά η πραγματική δοκιμασία θα έρθει αμέσως μετά.
Το ερώτημα είναι κατά πόσο όλες οι απαραίτητες παράμετροι μπορούν να ευθυγραμμιστούν ώστε το έργο να περάσει σε επενδυτική και στη συνέχεια σε κατασκευαστική φάση.
Η συμμετοχή ενός διεθνούς ενεργειακού ομίλου όπως η Chevron προσδίδει βαρύτητα στο project, αλλά οι τελικές επενδυτικές αποφάσεις σε τέτοιου μεγέθους έργα λαμβάνονται με αυστηρά εμπορικά κριτήρια.
Για τη Λευκωσία, συνεπώς, η επιτυχία δεν θα μετρηθεί μόνο από την υπογραφή μιας διακρατικής συμφωνίας. Θα μετρηθεί από το αν αυτή η συμφωνία βοηθήσει να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε το φυσικό αέριο να περάσει τελικά από το κοίτασμα στην αγορά.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε τον Οκτώβριο
Το πρώτο κρίσιμο σημείο είναι εάν οι τεχνικές συζητήσεις του πρώτου δεκαπενθημέρου θα καταλήξουν πράγματι σε συμφωνία μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, όπως είναι ο σημερινός στόχος της κυπριακής πλευράς.
Το δεύτερο είναι το περιεχόμενο της συμφωνίας και ο τρόπος με τον οποίο θα επιλύει πρακτικά τη διασυνοριακή εκκρεμότητα.
Και το τρίτο –και μακροπρόθεσμα σημαντικότερο– είναι εάν μετά τη διευθέτηση θα επιταχυνθεί η διαδικασία προς τις επόμενες επενδυτικές αποφάσεις για την «Αφροδίτη».
Η υπόθεση «Αφροδίτη–Ισάι» συμπυκνώνει το βασικό πρόβλημα της ενεργειακής στρατηγικής της Ανατολικής Μεσογείου: τα κοιτάσματα από μόνα τους δεν δημιουργούν ενεργειακή ισχύ.
Χρειάζονται συμφωνίες, κεφάλαια, υποδομές, αγοραστές και –κυρίως– ταχύτητα στην υλοποίηση.
Για την Κύπρο, επομένως, μια συμφωνία με το Ισραήλ θα είναι σημαντική, αλλά δεν θα αποτελεί το τέλος της διαδρομής. Θα είναι το σημείο από το οποίο θα αρχίσει να μετρά το δυσκολότερο μέρος: η μετατροπή της «Αφροδίτης» από ένα κοίτασμα που βρίσκεται επί χρόνια στον ενεργειακό χάρτη σε ένα πραγματικό εμπορικό έργο.
