Η υπογραφή του μνημονίου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν σηματοδοτεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια αποκλιμάκωσης μετά από τέσσερις μήνες πολεμικής σύγκρουσης που αναστάτωσε τις ενεργειακές αγορές, προκάλεσε έντονες γεωπολιτικές αναταράξεις και επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Παρά το θετικό κλίμα που δημιούργησε η συμφωνία στις διεθνείς αγορές, το κείμενο των 14 σημείων δεν αποτελεί την τελική λύση. Πρόκειται περισσότερο για έναν οδικό χάρτη που καθορίζει το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τους επόμενους δύο μήνες και λιγότερο για μια πλήρως ολοκληρωμένη συμφωνία.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν το μνημόνιο αποτελεί την αρχή μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας ή απλώς μια προσωρινή παύση πριν από μια νέα κρίση.
Άμεση παύση των συγκρούσεων
Η πρώτη και πιο άμεση πρόβλεψη αφορά τον μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δείχνει ότι η συμφωνία δεν περιορίζεται στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αλλά επιχειρεί να επηρεάσει ολόκληρο το γεωπολιτικό περιβάλλον της Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο, το κείμενο αποφεύγει να αναφέρει ονομαστικά το Ισραήλ ή τη Χεζμπολάχ, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα για τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί στην πράξη η αποκλιμάκωση.
Το παράθυρο των 60 ημερών
Η σημαντικότερη ίσως πρόβλεψη του μνημονίου είναι η δημιουργία ενός χρονικού παραθύρου 60 ημερών μέσα στο οποίο οι δύο πλευρές θα πρέπει να καταλήξουν σε τελική συμφωνία.
Μέχρι τα μέσα Αυγούστου, ΗΠΑ και Ιράν καλούνται να επιλύσουν ζητήματα που παραμένουν άλυτα εδώ και δεκαετίες, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα, οι κυρώσεις, τα παγωμένα κεφάλαια και οι μηχανισμοί επιτήρησης.
Το χρονοδιάγραμμα θεωρείται ιδιαίτερα φιλόδοξο, δεδομένου ότι τα πιο δύσκολα ζητήματα μεταφέρονται ουσιαστικά στην επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της συμφωνίας αφορά την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Το μνημόνιο προβλέπει την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και την αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης των πλοίων, ενώ το Ιράν δεσμεύεται να συμβάλει στην ασφαλή μετακίνηση των εμπορικών πλοίων για διάστημα 60 ημερών χωρίς επιπλέον χρεώσεις.
Η σημασία της πρόβλεψης είναι τεράστια.
Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, γεγονός που καθιστά την περιοχή έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Η επαναλειτουργία τους συνέβαλε ήδη στην πτώση των τιμών του πετρελαίου και στην άνοδο των διεθνών χρηματιστηρίων.
Το επενδυτικό πακέτο των 300 δισ. δολαρίων
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο της συμφωνίας αφορά την οικονομική ενίσχυση του Ιράν.
Το μνημόνιο προβλέπει πρόσβαση της Τεχεράνης σε κεφάλαια και επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα ανοικοδόμησης, ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού της οικονομίας.
Το ποσό αυτό θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για μια οικονομία που βρίσκεται για χρόνια υπό το βάρος αυστηρών κυρώσεων.
Ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί και το σημείο που προκαλεί τις μεγαλύτερες αντιδράσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς πολλοί Ρεπουμπλικάνοι θεωρούν ότι η Τεχεράνη εξασφαλίζει σημαντικά οικονομικά οφέλη προτού υπάρξουν οριστικές λύσεις στα ζητήματα ασφαλείας.
Τι προβλέπεται για τις κυρώσεις
Η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για σταδιακή άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν.
Το τελικό χρονοδιάγραμμα θα αποτελέσει αντικείμενο των επόμενων διαπραγματεύσεων, ωστόσο το μνημόνιο προβλέπει την παροχή εξαιρέσεων για εξαγωγές πετρελαίου, τραπεζικές συναλλαγές, ασφαλιστικές υπηρεσίες και μεταφορές.
Αν εφαρμοστεί πλήρως, θα πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες χαλαρώσεις κυρώσεων που έχουν συμφωνηθεί ποτέ απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία.
Το πιο δύσκολο θέμα: Τα πυρηνικά
Παρά τη μεγάλη δημοσιότητα γύρω από τη συμφωνία, το βασικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Το Ιράν δεσμεύεται ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ωστόσο το μνημόνιο δεν επιβάλλει την πλήρη εγκατάλειψη του πυρηνικού του προγράμματος.
Αντίθετα, προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα διαπραγματευτούν τον τρόπο διαχείρισης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Με άλλα λόγια, η συμφωνία δεν λύνει ακόμη το πυρηνικό ζήτημα. Το μεταφέρει στην επόμενη φάση.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο πολιτικό και διπλωματικό της ρίσκο.
Τα παγωμένα κεφάλαια
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Το ακριβές ποσό δεν προσδιορίζεται στο μνημόνιο, ωστόσο οι δύο πλευρές συμφωνούν να δημιουργήσουν διαδικασίες που θα επιτρέψουν στο Ιράν να αποκτήσει πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρημάτων.
Για την Τεχεράνη, το ζήτημα αυτό αποτελεί βασική προτεραιότητα, καθώς θα μπορούσε να προσφέρει σημαντική ρευστότητα στην οικονομία της.
Ο ρόλος του ΟΗΕ
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι η τελική συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Η πρόβλεψη αυτή προσδίδει διεθνή νομιμοποίηση στη διαδικασία και καθιστά πιο δύσκολη την ανατροπή της από μελλοντικές κυβερνήσεις είτε στις ΗΠΑ είτε στο Ιράν.
MoneyMatters Insight
Το μνημόνιο ΗΠΑ – Ιράν πέτυχε το πιο εύκολο μέρος της διαδικασίας: να σταματήσει προσωρινά τον πόλεμο και να καθησυχάσει τις αγορές. Το δύσκολο κομμάτι ξεκινά τώρα. Μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη θα πρέπει να επιλύσουν ζητήματα που δηλητηριάζουν τις σχέσεις τους εδώ και δεκαετίες. Η τύχη των κυρώσεων, η διαχείριση των 300 δισ. δολαρίων, η πρόσβαση στα παγωμένα κεφάλαια και κυρίως το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος θα καθορίσουν αν η συμφωνία θα αποτελέσει ιστορική καμπή ή ακόμη ένα προσωρινό διάλειμμα πριν από την επόμενη κρίση.
The post Από τα πυρηνικά στα παγωμένα κεφάλαια: Όσα προβλέπει η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν appeared first on moneymatters.cy.
