Μπορεί η Αθήνα να γίνει η ευρωπαϊκή Silicon Valley της τεχνητής νοημοσύνης; Για τον καθηγητή του MIT και επικεφαλής επιστήμονα της ερευνητικής μονάδας «Αρχιμήδης», Κωνσταντίνο Δασκαλάκη, η απάντηση δεν είναι ένα εύκολο «ναι». Είναι, όμως, ένα απολύτως ρεαλιστικό ενδεχόμενο, εφόσον η Ελλάδα αποφασίσει να κινηθεί με κλίμακα, ταχύτητα και ενιαίο σχέδιο.
Σε εκτενή συνέντευξή του στη «Ναυτεμπορική», ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας έθεσε στο τραπέζι μια πρόταση που υπερβαίνει τη δημιουργία ακόμη ενός ερευνητικού φορέα: ένα Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης που θα ενώσει την επιστημονική έρευνα, τις startups, τις επιχειρήσεις, το κράτος, τους επενδυτές και την ελληνική διασπορά.
Η πρόταση έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Κύπρο. Η Λευκωσία έχει ήδη συνδεθεί θεσμικά με το ελληνικό οικοσύστημα μέσω του Pharos-CY, της κυπριακής «κεραίας» του ελληνικού AI Factory Pharos. Αν η Αθήνα εξελιχθεί σε ισχυρό κόμβο τεχνητής νοημοσύνης, η Κύπρος δεν θα βρίσκεται απλώς κοντά του γεωγραφικά. Θα αποτελεί μέρος της ίδιας ευρωπαϊκής υποδομής.
Δεν αρκεί να αγοράζεις τεχνολογία
Η κεντρική προειδοποίηση του Κωνσταντίνου Δασκαλάκη είναι οικονομική. Οι χώρες που αναπτύσσουν και υιοθετούν έγκαιρα την τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να επιτύχουν μεγάλη άνοδο παραγωγικότητας. Όσες περιοριστούν στον ρόλο του πελάτη θα εξαρτώνται από ξένες πλατφόρμες, ξένα μοντέλα και ξένες υπολογιστικές υποδομές.
Το κρίσιμο δίλημμα για την Ελλάδα είναι αν θα παραμείνει αγοραστής τεχνολογίας ή αν θα γίνει και δημιουργός της. Η απόσταση μεταξύ των δύο επιλογών δεν αφορά μόνο το κύρος ή τις θέσεις εργασίας στον κλάδο της πληροφορικής. Αφορά το ποιος θα κρατήσει μεγαλύτερο μέρος της αξίας που θα δημιουργεί η AI στην υγεία, στη ναυτιλία, στην ενέργεια, στον τουρισμό, στον πολιτισμό και στη δημόσια διοίκηση.
Σήμερα, η παγκόσμια αλυσίδα αξίας της τεχνητής νοημοσύνης συγκεντρώνεται σε μικρό αριθμό εταιρειών που ελέγχουν τα προηγμένα μοντέλα, τα εξειδικευμένα τσιπ, τα data centers και τα μεγάλα σύνολα δεδομένων. Για μια ευρωπαϊκή οικονομία, αυτή η εξάρτηση δεν είναι μόνο επιχειρηματικό κόστος. Είναι και ζήτημα τεχνολογικής και γεωπολιτικής αυτονομίας.
Το Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης
Η πρόταση του Δασκαλάκη προβλέπει έναν φορέα μεγάλης κλίμακας, ο οποίος θα λειτουργεί ταυτόχρονα ως:
- ερευνητικό κέντρο παγκόσμιου επιπέδου για AI, data science και αλγορίθμους,
- εκκολαπτήριο νεοφυών επιχειρήσεων με πρόσβαση σε ταλέντο και χρηματοδότηση,
- γέφυρα ανάμεσα στα ελληνικά πανεπιστήμια και τη διεθνή επιστημονική διασπορά,
- σημείο πρόσβασης σε υπολογιστική ισχύ, ποιοτικά δεδομένα και τεχνική υποστήριξη,
- σύμβουλος του κράτους για εφαρμογές AI στη δημόσια διοίκηση,
- κόμβος επανεκπαίδευσης εργαζομένων και ανάπτυξης νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε ένα σύνολο επιδοτούμενων έργων και σε ένα οικοσύστημα τύπου Silicon Valley. Το δεύτερο απαιτεί κρίσιμη μάζα: ερευνητές που βρίσκονται στον ίδιο χώρο, επιχειρηματίες που μπορούν να μετατρέψουν την έρευνα σε προϊόν, κεφάλαια που αντέχουν το ρίσκο και μεγάλους πελάτες που είναι διατεθειμένοι να δοκιμάσουν νέες λύσεις.
Ο «Αρχιμήδης» ως ερευνητικός πυρήνας
Η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν. Η μονάδα «Αρχιμήδης» ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2022 στο Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά» και χρηματοδοτήθηκε για τα πρώτα της χρόνια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Στόχος της είναι να συνδέσει την ελληνική και διεθνή ερευνητική κοινότητα στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, της επιστήμης δεδομένων και των αλγορίθμων. Μέσα από συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, φιλοξενεί ερευνητές, διδακτορικούς φοιτητές και νέους επιστήμονες, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για επιστροφή μέρους του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού.
Κατά τον Δασκαλάκη, ο «Αρχιμήδης» θα μπορούσε να αποτελέσει τον ερευνητικό πυρήνα του μεγαλύτερου Εθνικού Κέντρου. Το στοίχημα είναι να προστεθούν γύρω του η επιχειρηματική αξιοποίηση, η πρόσβαση σε κεφάλαια και η δυνατότητα δημιουργίας εταιρειών που δεν θα περιορίζονται στην ελληνική αγορά.
Pharos και «Δαίδαλος»: Η υπολογιστική βάση του σχεδίου
Ο δεύτερος πυλώνας είναι η υπολογιστική υποδομή. Το Pharos AI Factory, υπό τον συντονισμό του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, έχει διάρκεια από την 1η Απριλίου 2025 έως τις 31 Μαρτίου 2028. Η χρηματοδότησή του προέρχεται κατά 50% από την ευρωπαϊκή κοινή επιχείρηση EuroHPC και κατά 50% από εθνικούς πόρους.
Το Pharos θα αξιοποιεί τον νέο εθνικό υπερυπολογιστή «Δαίδαλος», ο οποίος εγκαθίσταται στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου. Σκοπός είναι να παρέχει σε startups, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ερευνητές και δημόσιους φορείς πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ που διαφορετικά θα ήταν οικονομικά απαγορευτική.
Η Ελλάδα ήταν μία από τις πρώτες επτά χώρες που επιλέχθηκαν για τα αρχικά ευρωπαϊκά AI Factories. Η πρώτη ομάδα των έργων αντιπροσώπευε συνολική επένδυση περίπου €1,5 δισ., με συνδυασμό εθνικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Οι τομείς στους οποίους η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα δεν είναι τυχαίοι. Περιλαμβάνουν τη ναυτιλία, την υγεία, τον πολιτισμό, την ελληνική γλώσσα, την ενέργεια και το περιβάλλον, δηλαδή πεδία όπου υπάρχουν δεδομένα, τεχνογνωσία ή πραγματικές ανάγκες αγοράς.
Τα sandboxes που λείπουν από την αγορά
Η υποδομή, από μόνη της, δεν αρκεί. Οι καινοτόμες εταιρείες χρειάζονται τη δυνατότητα να δοκιμάζουν εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες χωρίς να βρίσκονται εξαρχής αντιμέτωπες με όλο το βάρος της κανονιστικής συμμόρφωσης.
Εδώ εισέρχονται τα ρυθμιστικά sandboxes: ελεγχόμενα περιβάλλοντα στα οποία νέα συστήματα AI μπορούν να αναπτύσσονται και να ελέγχονται υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών, με συγκεκριμένες δικλίδες για την ασφάλεια, τα προσωπικά δεδομένα και τα δικαιώματα των πολιτών.
Η δημιουργία τους είναι κρίσιμη για κλάδους όπως η υγεία, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και η δημόσια διοίκηση. Χωρίς τέτοια πλαίσια, μια startup μπορεί να διαθέτει καλή τεχνολογία, αλλά να αδυνατεί να αποδείξει την αποτελεσματικότητά της ή να αποκτήσει τον πρώτο μεγάλο πελάτη.
Η άμεση σύνδεση με την Κύπρο
Για την Κύπρο, το ελληνικό σχέδιο δεν αποτελεί μακρινή εξέλιξη. Το Pharos-CY λειτουργεί ως AI Factory Antenna και συνδέει το κυπριακό οικοσύστημα με το ελληνικό Pharos και τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλος».
Η κυπριακή δομή σχεδιάστηκε ως one-stop-shop για επιχειρήσεις, ερευνητές και δημόσιους οργανισμούς, παρέχοντας τεχνική υποστήριξη, εξειδικευμένη εκπαίδευση, πρόσβαση σε δεδομένα και προηγμένους υπολογιστικούς πόρους. Η συνεργασία επικεντρώνεται σε τομείς όπως η υγεία, η βιωσιμότητα, ο πολιτισμός και η γλώσσα.
Ιδιαίτερη αξία έχει η πρόβλεψη για κοινή εργασία Ελλάδας και Κύπρου πάνω σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα για την ελληνική γλώσσα, το ελληνικό περιεχόμενο και την κυπριακή διάλεκτο. Πρόκειται για πεδίο που δύσκολα θα αποτελούσε προτεραιότητα για τα μεγάλα αμερικανικά ή κινεζικά μοντέλα, αλλά έχει στρατηγική σημασία για τις δύο χώρες.
Παράλληλα, η Κύπρος έθεσε στις 5 Ιουνίου 2026 σε πιλοτική λειτουργία στο Ινστιτούτο Κύπρου αναβαθμισμένη υποδομή υψηλής υπολογιστικής ισχύος με επεξεργαστές της NVIDIA. Για το κυπριακό οικοσύστημα, επομένως, η Αθήνα μπορεί να λειτουργήσει ως μεγαλύτερος κόμβος κλίμακας, ενώ η Κύπρος μπορεί να προσφέρει εξειδικευμένες εφαρμογές, επιχειρηματική διεθνοποίηση και πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τι χρειάζεται για να γίνει πράξη
Η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής Silicon Valley στην Αθήνα δεν θα κριθεί από ένα κτίριο ή από την αγορά ενός υπερυπολογιστή. Θα κριθεί από το αν μπορούν να λειτουργήσουν μαζί πέντε κρίσιμοι παράγοντες:
- Σταθερή χρηματοδότηση έρευνας με ορίζοντα πέρα από έναν ευρωπαϊκό κύκλο επιδοτήσεων.
- Υπολογιστική ισχύς και ποιοτικά δεδομένα στα οποία θα έχουν πραγματική πρόσβαση οι startups και οι ερευνητές.
- Κεφάλαια υψηλού ρίσκου που θα μπορούν να χρηματοδοτούν τεχνολογίες πριν αποδειχθούν εμπορικά.
- Γρήγορη και προβλέψιμη ρύθμιση, με sandboxes και σαφείς κανόνες εφαρμογής του ευρωπαϊκού AI Act.
- Διασύνδεση με την αγορά, ώστε η έρευνα να οδηγεί σε προϊόντα, εξαγωγές και εταιρείες διεθνούς κλίμακας.
Χρειάζεται επίσης αλλαγή επενδυτικής κουλτούρας. Η Silicon Valley δεν δημιουργήθηκε μόνο επειδή διέθετε κορυφαία πανεπιστήμια. Αναπτύχθηκε επειδή συνδύασε επιστημονικό ταλέντο, κρατικές και αμυντικές επενδύσεις, ιδιωτικό κεφάλαιο, ανοχή στην αποτυχία και μια αγορά που μπορούσε να απορροφήσει γρήγορα νέες τεχνολογίες.
MoneyMatters View
Η Αθήνα διαθέτει πλέον τα πρώτα κομμάτια του παζλ, αλλά όχι ακόμη ολοκληρωμένο οικοσύστημα Silicon Valley. Έχει ισχυρό ανθρώπινο κεφάλαιο, διακεκριμένη διασπορά, τον «Αρχιμήδη», το Pharos, τον «Δαίδαλο» και πρόσβαση στο ευρωπαϊκό δίκτυο AI Factories. Αυτό που λείπει είναι ο ενιαίος μηχανισμός που θα μετατρέπει συστηματικά την έρευνα σε εταιρείες και τις εταιρείες σε διεθνείς πρωταγωνιστές.
Η πρόταση Δασκαλάκη έχει αξία επειδή δεν αντιμετωπίζει την τεχνητή νοημοσύνη ως ακόμη ένα ψηφιακό έργο. Τη βλέπει ως νέα παραγωγική υποδομή, αντίστοιχη με την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες και τις μεταφορές.
Για την Κύπρο, το μήνυμα είναι εξίσου σημαντικό. Η χώρα δεν χρειάζεται να αναπαράγει όλες τις ελληνικές ή ευρωπαϊκές υποδομές. Χρειάζεται να αξιοποιήσει τη σύνδεσή της με το Pharos, να επενδύσει σε εξειδικευμένες εφαρμογές και να δημιουργήσει διαδρομές που θα επιτρέπουν στις κυπριακές επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν την υπολογιστική ισχύ, τα δεδομένα και την τεχνογνωσία του ευρύτερου δικτύου.
Αν Αθήνα και Λευκωσία κινηθούν συντονισμένα, μπορούν να δημιουργήσουν έναν τεχνολογικό διάδρομο με πραγματική οικονομική αξία για την Ανατολική Μεσόγειο. Αν περιοριστούν σε αποσπασματικά προγράμματα, θα συνεχίσουν να αγοράζουν τις τεχνολογίες που άλλοι σχεδιάζουν και να πληρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας εκτός της περιοχής.
The post Δασκαλάκης: Η Αθήνα μπορεί να γίνει η Silicon Valley της AI – Το σχέδιο που συνδέει Ελλάδα και Κύπρο appeared first on moneymatters.cy.
