Έλον Μασκ: Όταν ένα επιχειρηματικό όραμα γίνεται δημόσια υπόθεση – Του Μιχάλη Παπαδόπουλου

Η ευφυΐα ανοίγει δυνατότητες. Οι θεσμοί αποφασίζουν με ποιους όρους γίνονται κοινό μέλλον.

Του Μιχάλη Α. Παπαδόπουλου

Πότε ένα επιχειρηματικό όραμα παύει να αφορά μόνο την επιχείρηση; Όταν αλλάζει όσα περιμένουμε από την ενέργεια, τις μετακινήσεις, την εργασία και, τελικά, από τους θεσμούς που οργανώνουν τη ζωή μας.

Αυτή είναι η ενδιαφέρουσα διάσταση του Έλον Μασκ, ανεξάρτητα από το τι σκέφτεται κανείς για το πρόσωπο. Οι προβλέψεις του δεν μένουν σε ομιλίες. Γίνονται προϊόντα, υποδομές και επιχειρηματικά σχέδια μεγάλης κλίμακας, και τότε η κοινωνία καλείται να αποφασίσει πώς θα ζήσει με τις δυνατότητες που δημιουργούνται.

Από το ακριβό σπορ αυτοκίνητο στο ηλεκτρικό δίκτυο

Το 2006 ο Μασκ παρουσίασε ένα σχέδιο για την Tesla: να ξεκινήσει με ένα ακριβό ηλεκτρικό σπορ αυτοκίνητο και σταδιακά να αναπτύξει πιο προσιτά μοντέλα, με στόχο να επιταχύνει τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Σήμερα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τα ηλεκτρικά οχήματα πλησιάζουν το 30% των νέων αυτοκινήτων που πωλούνται παγκοσμίως. Στην αλλαγή αυτή συνέβαλαν πολλοί παράγοντες — πολιτικές αποφάσεις, πρόοδος στις μπαταρίες, κατασκευαστές σε όλο τον κόσμο — και η Tesla υπήρξε ένας από τους ισχυρούς καταλύτες.

Η κοινωνική επίδραση φαίνεται πέρα από τις πωλήσεις. Ο οδηγός περιμένει πλέον διαφορετικές δυνατότητες από το αυτοκίνητό του, οι πόλεις χρειάζονται υποδομές φόρτισης και τα δίκτυα ηλεκτρισμού προετοιμάζονται για νέες απαιτήσεις. Μια επιλογή που κάποτε αφορούσε λίγους αγοραστές μετατράπηκε σε ζήτημα σχεδιασμού για επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς.

Όταν αλλάζει ο τρόπος λειτουργίας ενός θεσμού

Στο διάστημα η μεταβολή είναι βαθύτερη, γιατί αφορά τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας ενός οργανισμού. Η NASA ανέπτυξε μοντέλο συνεργασίας στο οποίο αγοράζει υπηρεσίες μεταφοράς αστροναυτών από ιδιωτικές εταιρείες, μεταξύ τους η SpaceX, διατηρώντας η ίδια την ευθύνη πιστοποίησης της ασφάλειας. Οι πτήσεις προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έδειξαν στην πράξη τι μπορεί να προσφέρει αυτή η διάταξη.

Αξίζει να σταθούμε στη δομή της, γιατί είναι υπόδειγμα διακυβέρνησης. Ο δημόσιος φορέας δεν παράγει, αλλά ορίζει το πρότυπο, πιστοποιεί και παραμένει υπόλογος. Ο ιδιωτικός φορέας αναλαμβάνει την εκτέλεση και τον επιχειρηματικό κίνδυνο. Η ευθύνη δεν διαχέεται, παρότι η εργασία έχει ανατεθεί. Ο μακρινός στόχος του Μασκ, η ανθρώπινη παρουσία στον Άρη, απαιτεί λύσεις σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Η επόμενη πρόβλεψη

Η επόμενη πρόβλεψη αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη ρομποτική. Η Tesla περιγράφει ένα μέλλον όπου αυτόνομα οχήματα και ανθρωποειδή ρομπότ αναλαμβάνουν εργασίες και διευρύνουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες, ενώ η xAI επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την ΤΝ για να επιταχύνει την επιστημονική ανακάλυψη. Αν οι τεχνολογίες αυτές αναπτυχθούν στην κλίμακα που οραματίζεται, θα επηρεάσουν τον τρόπο που εργαζόμαστε, μαθαίνουμε και αποφασίζουμε, και θα απαιτήσουν απαντήσεις από την εκπαίδευση, τους εργοδότες και τους θεσμούς που μεριμνούν για την ασφάλεια.

Στο υπόβαθρο του οράματος βρίσκονται αξίες που οι εταιρείες του διατυπώνουν καθαρά: η τόλμη να επανεξετάζουν τις παραδοχές κάθε προβλήματος, η υψηλή φιλοδοξία, η ταχύτητα στη δοκιμή και στη διόρθωση, η επιδίωξη ευρύτερης πρόσβασης στα οφέλη της τεχνολογίας. Η πρόβλεψη είναι ότι η σύγκλιση καθαρής ενέργειας, αυτονομίας, ρομποτικής και ΤΝ μπορεί να οδηγήσει σε μια εποχή βιώσιμης αφθονίας. Η έκταση και ο χρόνος αυτής της αλλαγής παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα, και η ιστορία των τεχνολογικών προβλέψεων συνιστά επιφυλακτικότητα ως προς το δεύτερο.

Το ερώτημα που μένει

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη απήχηση ενός τέτοιου οράματος. Μας υποχρεώνει να συζητήσουμε σήμερα για έναν κόσμο που ακόμη κατασκευάζεται. Πόσο προσιτά θα είναι τα οφέλη του; Ποιες εργασίες θα αλλάξουν; Ποιος θα ορίζει τους κανόνες ασφάλειας; Πώς θα μοιράζονται η ευκαιρία και η ευθύνη;

Ο Μασκ διαθέτει μια σπάνια συνθετική ικανότητα. Βλέπει κοινή κατεύθυνση στην ενέργεια, στις μετακινήσεις, στη ρομποτική και στο διάστημα, και κινητοποιεί ανθρώπους και πόρους γύρω από αυτήν. Ακριβώς επειδή ένα τέτοιο όραμα μπορεί να επηρεάσει τόσο πολλούς, το ζητούμενο δεν είναι να το εμπιστευθούμε ή να το απορρίψουμε, αλλά να υπάρχει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κριθεί: σαφείς κανόνες ασφάλειας, δημόσιος έλεγχος και λογοδοσία. Το μοντέλο της NASA δείχνει ότι αυτό είναι εφικτό χωρίς να θυσιαστεί η ταχύτητα.

Η ευφυΐα ανοίγει νέες δυνατότητες. Οι θεσμοί διαμορφώνουν τους όρους με τους οποίους αυτές μπορούν να γίνουν κοινό μέλλον.

Ο Μιχάλης Α. Παπαδόπουλος είναι Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Velicor Consulting και Πρόεδρος του MountMed Institute. Διετέλεσε Διευθύνων Σύμβουλος του Αρεταίειου Νοσοκομείου και ανώτατο στέλεχος της Cyta, και δραστηριοποιείται συμβουλευτικά σε θέματα στρατηγικής, μετασχηματισμού και διακυβέρνησης.