Κάθε χρόνο, όταν παρουσιάζεται ο κρατικός προϋπολογισμός, η δημόσια συζήτηση γεμίζει με δισεκατομμύρια, ποσοστά ανάπτυξης, πλεονάσματα και προβλέψεις για το δημόσιο χρέος. Για τον απλό πολίτη, όμως, το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: τι σημαίνουν όλοι αυτοί οι αριθμοί για την καθημερινότητά του;
Η έγκριση από το Υπουργικό Συμβούλιο του νομοσχεδίου για τον κρατικό προϋπολογισμό του 2027 αποτελεί μια καλή αφορμή για να εξηγήσουμε τι ακριβώς είναι ο προϋπολογισμός, γιατί έχει σημασία το δημόσιο χρέος και πώς συνδέονται οι δημοσιονομικοί δείκτες με τις υπηρεσίες, τις παροχές και τους φόρους που επηρεάζουν τους πολίτες.
Ο προϋπολογισμός του 2027 ανέρχεται σε €11,1605 δισ., χωρίς τις δαπάνες για τοκοχρεολύσια, και στηρίζεται σε πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,9%, δημοσιονομικό πλεόνασμα 2,8% του ΑΕΠ και υποχώρηση του δημόσιου χρέους στο 46,6% του ΑΕΠ.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκεται ουσιαστικά το οικονομικό σχέδιο λειτουργίας της Κυπριακής Δημοκρατίας για την επόμενη χρονιά.
Τι είναι ο κρατικός προϋπολογισμός
Με απλά λόγια, ο προϋπολογισμός είναι το σχέδιο για τα χρήματα που υπολογίζει ότι θα εισπράξει και θα δαπανήσει το κράτος μέσα σε ένα έτος.
Τα κρατικά έσοδα προέρχονται κυρίως από φόρους, όπως ο φόρος εισοδήματος, ο εταιρικός φόρος, ο ΦΠΑ και οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης. Περιλαμβάνονται επίσης τέλη, δικαιώματα, μερίσματα, ευρωπαϊκά κονδύλια και άλλες κρατικές εισπράξεις.
Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι δαπάνες: μισθοί και συντάξεις του δημόσιου τομέα, κοινωνικές παροχές, υγεία, παιδεία, άμυνα, επιχορηγήσεις, συντήρηση υποδομών και νέα αναπτυξιακά έργα.
Στην περίπτωση της Κύπρου, ο προϋπολογισμός δείχνει πόσα χρήματα θα διατεθούν, μεταξύ άλλων, για τα δημόσια νοσηλευτήρια, τα σχολεία, το οδικό δίκτυο, την κοινωνική πρόνοια, τα στεγαστικά σχέδια, την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Ο προϋπολογισμός αποκαλύπτει επομένως τις πραγματικές προτεραιότητες της κυβέρνησης. Οι εξαγγελίες δείχνουν τι θέλει να κάνει. Τα κονδύλια δείχνουν πού επιλέγει να διαθέσει τους διαθέσιμους πόρους.
Η έγκριση ενός κονδυλίου δεν σημαίνει ότι το έργο έγινε
Ένα ποσό που περιλαμβάνεται στον προϋπολογισμό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη δαπανηθεί ή ότι το αντίστοιχο έργο θα ολοκληρωθεί μέσα στη χρονιά.
Η έγκριση παρέχει στο κράτος τη δυνατότητα να δαπανήσει μέχρι το συγκεκριμένο ποσό. Στη συνέχεια απαιτούνται μελέτες, προσφορές, διαγωνισμοί, συμβάσεις και υλοποίηση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, όπου η δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στα ποσά που εξαγγέλλονται και λιγότερο στο ποσοστό των αναπτυξιακών δαπανών που τελικά υλοποιείται.
Για το 2027 προβλέπονται αναπτυξιακές δαπάνες περίπου €1,165 δισ. και αύξηση των κεφαλαιουχικών δαπανών κατά 2,1%. Η πραγματική τους αξία, όμως, θα εξαρτηθεί από το πόσα έργα θα προχωρήσουν και από το εάν θα βελτιώσουν ουσιαστικά τις υποδομές και την παραγωγικότητα της οικονομίας.
Μοιάζει με τον οικογενειακό προϋπολογισμό;
Η σύγκριση με ένα νοικοκυριό βοηθά μέχρι ενός σημείου. Όπως μια οικογένεια, έτσι και το κράτος πρέπει να γνωρίζει τα έσοδα, τις υποχρεώσεις και τις προτεραιότητές του. Δεν μπορεί να αυξάνει επ’ αόριστον τις δαπάνες χωρίς να βρίσκει έσοδα ή χρηματοδότηση.
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά. Το κράτος μπορεί να επιβάλλει φόρους, να δανείζεται στις αγορές και να επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα μέσα από τις δαπάνες του.
Μια δημόσια επένδυση στην ενέργεια, στις μεταφορές, στα σχολεία ή στις ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί να διευκολύνει τις επιχειρήσεις, να μειώσει καθυστερήσεις και να ενισχύσει την παραγωγικότητα.
Για την Κύπρο, η ποιότητα των δημόσιων επενδύσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική. Πρόκειται για μια μικρή και ανοικτή οικονομία, η οποία επηρεάζεται έντονα από εξωτερικές εξελίξεις στην ενέργεια, στον τουρισμό, στις διεθνείς υπηρεσίες και στο εμπόριο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να δαπανά λιγότερα το κράτος. Είναι να δαπανά με τρόπο αποτελεσματικό και βιώσιμο.
Τι σημαίνει δημοσιονομικό πλεόνασμα
Όταν τα συνολικά έσοδα της γενικής κυβέρνησης είναι υψηλότερα από τις δαπάνες της, με βάση τους δημοσιονομικούς κανόνες καταγραφής, προκύπτει δημοσιονομικό πλεόνασμα. Όταν οι δαπάνες είναι υψηλότερες, προκύπτει έλλειμμα.
Για το 2027, το Υπουργείο Οικονομικών προβλέπει πλεόνασμα 2,8% του ΑΕΠ, έναντι 2,3% το 2026. Προβλέπει επίσης πρωτογενές πλεόνασμα 4% του ΑΕΠ.
Το πρωτογενές αποτέλεσμα υπολογίζεται χωρίς τις δαπάνες για τους τόκους του δημόσιου χρέους. Δείχνει εάν τα κρατικά έσοδα καλύπτουν τις πρωτογενείς δαπάνες, προτού υπολογιστούν οι τόκοι.
Ένα πλεόνασμα βοηθά την Κύπρο να περιορίζει τις νέες ανάγκες δανεισμού, να αποπληρώνει χρέος και να δημιουργεί περιθώριο για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι «περισσεύουν χρήματα» τα οποία μπορούν να διανεμηθούν χωρίς επιπτώσεις. Μέρος της καλής δημοσιονομικής επίδοσης μπορεί να χρειάζεται για την εξυπηρέτηση του χρέους, για μελλοντικές υποχρεώσεις ή ως προστασία απέναντι σε μια οικονομική επιβράδυνση.
Παράλληλα, ένα πλεόνασμα πρέπει να αξιολογείται και ως προς τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται. Είναι διαφορετικό να προκύπτει μέσα από ισχυρότερη ανάπτυξη και αυξημένα έσοδα και διαφορετικό να προκύπτει επειδή καθυστερούν αναγκαία έργα ή δεν πραγματοποιούνται προγραμματισμένες δαπάνες.
Τι είναι το δημόσιο χρέος
Το δημόσιο χρέος είναι το συσσωρευμένο ποσό που οφείλει το κράτος στους πιστωτές του από τον δανεισμό προηγούμενων ετών.
Το κράτος δανείζεται όταν χρειάζεται να καλύψει ελλείμματα, να αναχρηματοδοτήσει παλαιότερες υποχρεώσεις, να προχωρήσει σε επενδύσεις ή να αντιμετωπίσει έκτακτες καταστάσεις.
Το χρέος δεν είναι από μόνο του κάτι ασυνήθιστο. Σχεδόν όλα τα κράτη δανείζονται. Η πραγματική σημασία βρίσκεται στο εάν μπορούν να το εξυπηρετούν, στο επιτόκιο που πληρώνουν και στο πόσο ευάλωτα είναι στις μεταβολές των αγορών.
Γι’ αυτό το δημόσιο χρέος εκφράζεται συνήθως ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η αναλογία επιτρέπει να συγκρίνουμε το μέγεθος της οφειλής με το μέγεθος της οικονομίας που καλείται να τη στηρίξει.
Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόβλεψη, το δημόσιο χρέος της Κύπρου αναμένεται να μειωθεί από 49,9% του ΑΕΠ το 2026 σε 46,6% το 2027.
Η αναλογία μπορεί να υποχωρήσει επειδή το κράτος μειώνει το ονομαστικό χρέος, επειδή αυξάνεται το ονομαστικό ΑΕΠ ή μέσα από συνδυασμό των δύο. Επομένως, η πτώση του ποσοστού δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι το συνολικό ποσό του χρέους μειώθηκε κατά την ίδια αναλογία.
Γιατί ενδιαφέρει τον Κύπριο πολίτη το δημόσιο χρέος
Ένα χαμηλότερο και διαχειρίσιμο δημόσιο χρέος μπορεί να βοηθήσει την Κυπριακή Δημοκρατία να δανείζεται με ευνοϊκότερους όρους. Όσο μικρότερος θεωρείται ο κίνδυνος, τόσο χαμηλότερη μπορεί να είναι η απόδοση που ζητούν οι επενδυτές για να χρηματοδοτήσουν το κράτος.
Χαμηλότερες δαπάνες για τόκους σημαίνουν ότι μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών εσόδων μπορεί να κατευθυνθεί στην υγεία, στην παιδεία, στην κοινωνική πολιτική ή στις υποδομές.
Ένα διαχειρίσιμο χρέος δίνει επίσης στο κράτος μεγαλύτερη δυνατότητα να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε μια νέα κρίση. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή, η οποία μπορεί να επηρεαστεί γρήγορα από γεωπολιτικές εντάσεις, αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, προβλήματα στον τουρισμό ή φυσικές καταστροφές.
Το αντίθετο συμβαίνει όταν το χρέος είναι υψηλό και ακριβό. Μεγαλύτερο μέρος των φόρων κατευθύνεται στην πληρωμή τόκων και το κράτος διαθέτει λιγότερα περιθώρια για νέες πολιτικές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κρατικός δανεισμός είναι αρνητικός. Ο δανεισμός για ένα παραγωγικό έργο που θα εξυπηρετεί την οικονομία για δεκαετίες μπορεί να είναι δικαιολογημένος. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν ο δανεισμός χρηματοδοτεί μόνιμες δαπάνες χωρίς αντίστοιχα έσοδα ή έργα χωρίς επαρκές κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Γιατί η ανάπτυξη δεν φαίνεται πάντα στην τσέπη
Ο προϋπολογισμός προβλέπει ανάπτυξη 2,9% και ανεργία περίπου 4,5% το 2027. Οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν τη συνολική κυπριακή οικονομία και όχι την κατάσταση κάθε νοικοκυριού.
Το ΑΕΠ μπορεί να αυξάνεται, αλλά τα οφέλη να μην κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Οι μισθοί μπορεί να αυξάνονται πιο αργά από τις τιμές, τα ενοίκια να απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος ή συγκεκριμένοι κλάδοι να αναπτύσσονται περισσότερο από άλλους.
Παρόμοια, η χαμηλή ανεργία δεν απαντά από μόνη της σε ερωτήματα για το ύψος των μισθών, την ποιότητα των θέσεων εργασίας ή τη δυνατότητα μιας οικογένειας να αγοράσει ή να ενοικιάσει κατοικία.
Έτσι εξηγείται γιατί η Κύπρος μπορεί να παρουσιάζει ανάπτυξη, πλεονάσματα και μείωση του δημόσιου χρέους, ενώ αρκετοί πολίτες εξακολουθούν να πιέζονται από το κόστος ζωής. Οι δύο εικόνες μπορούν να συνυπάρχουν.
Πού πρέπει να κοιτάζει ο πολίτης
Για να αξιολογήσει κανείς τον κυπριακό προϋπολογισμό, δεν αρκεί να κοιτάζει μόνο το συνολικό ποσό ή το πλεόνασμα. Χρειάζεται να εξετάζει:
- πού αυξάνονται και πού μειώνονται οι δαπάνες,
- από ποιους φόρους προέρχονται τα κρατικά έσοδα,
- εάν υλοποιούνται τα αναπτυξιακά έργα,
- εάν οι κοινωνικές παροχές φτάνουν στους πολίτες που τις χρειάζονται,
- και εάν οι σημερινές αποφάσεις δημιουργούν μόνιμες υποχρεώσεις για τα επόμενα χρόνια.
Για το 2027 προβλέπονται αναπτυξιακές δαπάνες περίπου €1,165 δισ., αύξηση των κεφαλαιουχικών δαπανών κατά 2,1% και αύξηση των κοινωνικών παροχών κατά 2,9%.
Η τελική αξία αυτών των κονδυλίων δεν θα κριθεί μόνο από το ύψος τους. Θα κριθεί από το εάν θα υλοποιηθούν και από το πραγματικό τους αποτέλεσμα για την οικονομία και την κοινωνία.
MoneyMatters Insight
Ο κρατικός προϋπολογισμός είναι ουσιαστικά η επιλογή του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται οι κοινοί πόροι. Το πλεόνασμα και η μείωση του δημόσιου χρέους ενισχύουν την οικονομική ασφάλεια της Κύπρου, αλλά δεν αποτελούν αυτοσκοπό.
Για τον πολίτη, μια υγιής δημοσιονομική εικόνα αποκτά πραγματική αξία όταν μετατρέπεται σε καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες, αποτελεσματικές υποδομές, στοχευμένη κοινωνική προστασία και μια οικονομία που δημιουργεί παραγωγικές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Η μεγάλη πρόκληση για την Κύπρο δεν είναι μόνο να παρουσιάζει καλούς αριθμούς. Είναι να χρησιμοποιήσει τη δημοσιονομική της σταθερότητα για να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες που επηρεάζουν την καθημερινότητα: τη στέγαση, την ενέργεια, την παραγωγικότητα, τις δεξιότητες και την ανθεκτικότητα απέναντι στις επόμενες κρίσεις.
The post Ερμηνεύοντας την Κυπριακή Οικονομία: Τι σημαίνουν ο κρατικός προϋπολογισμός και το δημόσιο χρέος για τον πολίτη appeared first on moneymatters.cy.
