Αυστηρότερη και περισσότερο τεκμηριωμένη διαδικασία πριν από την κατεδάφιση οικοδομών με αρχιτεκτονική ή ιστορική αξία ζητά το Επιστημονικό Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου. Η παρέμβαση επιχειρεί να απαντήσει σε μία δύσκολη εξίσωση: την άμεση προστασία της ανθρώπινης ζωής από επικίνδυνα κτίρια, χωρίς να οδηγούνται στη μπουλντόζα οικοδομές που μπορούν να διασωθούν.
Οι εισηγήσεις διαβιβάστηκαν προς τους προέδρους των 5 Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης σε Λευκωσία, Λεμεσό, Λάρνακα, Πάφο και Αμμόχωστο. Αφορμή αποτέλεσαν πρόσφατα περιστατικά αποκόλλησης και κατάρρευσης τμημάτων κτιρίων, ορισμένα από τα οποία είχαν σοβαρές ή ακόμη και θανατηφόρες συνέπειες.
Τι αλλάζει στην αξιολόγηση
Το ΕΤΕΚ προτείνει κάθε τεχνική έκθεση για επικίνδυνη οικοδομή να καταγράφει εξαρχής εάν το κτίριο είναι διατηρητέο ή παρουσιάζει τεκμηριωμένη αρχιτεκτονική, ιστορική ή κοινωνική αξία. Παράλληλα, ζητά να καθοριστούν σαφείς κατηγορίες επικινδυνότητας, ώστε να διαχωρίζονται οι περιπτώσεις άμεσου κινδύνου κατάρρευσης από εκείνες στις οποίες υπάρχει χρόνος για δεύτερη, εξειδικευμένη αξιολόγηση.
Όταν δεν υφίσταται άμεσος κίνδυνος, η κατεδάφιση ενός πολύτιμου κτιρίου δεν θα πρέπει να αποτελεί την πρώτη και ταχύτερη επιλογή. Πριν δοθεί η τελική έγκριση, πρέπει να εξετάζονται προσωρινά μέτρα αντιστήριξης, περιορισμού της πρόσβασης ή απομάκρυνσης επικίνδυνων στοιχείων, εφόσον αυτά είναι τεχνικά εφικτά.
Η πρόταση προβλέπει επίσης εύλογο χρονικό περιθώριο για ολοκληρωμένη τεχνική τεκμηρίωση. Εάν τελικά αποφασιστεί κατεδάφιση, το κτίριο θα πρέπει να καταγράφεται υποχρεωτικά με φωτογραφίες και άλλα στοιχεία πριν από την απώλειά του.
Το κενό για τα κτίρια του 20ού αιώνα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι ιστορικές οικοδομές από οπλισμένο σκυρόδεμα του 20ού αιώνα. Πολλές έχουν ήδη υποστεί σημαντική γήρανση, αλλά δεν διαθέτουν ακόμη επίσημο καθεστώς προστασίας, παρότι αποτελούν μέρος της νεότερης αρχιτεκτονικής ταυτότητας των κυπριακών πόλεων.
Για τον σκοπό αυτό, το Επιμελητήριο έχει συγκροτήσει Επιστημονική Επιτροπή για την Προστασία Ιστορικών Κτιρίων Οπλισμένου Σκυροδέματος του 20ού αιώνα. Στόχος είναι να εντοπιστούν τεκμηριωμένα αξιόλογες οικοδομές και να δημιουργηθεί πρακτικό πλαίσιο αξιολόγησης, πριν η φθορά ή μία διοικητική απόφαση τις εξαφανίσει.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα ήδη διατηρητέα. Υπάρχουν κτίρια που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί σε κατάλογο προστασίας, αλλά πληρούν ουσιαστικά κριτήρια ιστορικής ή αρχιτεκτονικής σημασίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαδικασία χαρακτηρισμού συχνά κινείται πιο αργά από τη διαδικασία κατεδάφισης.
Πρόταση για ευρύτερη νομική προστασία
Σε πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο, το ΕΤΕΚ εισηγείται να εξεταστεί η επέκταση των εγγυήσεων του άρθρου 15Γ και σε τεκμηριωμένα αξιόλογα κτίρια που δεν έχουν ακόμη κηρυχθεί επίσημα διατηρητέα. Μια τέτοια αλλαγή θα δημιουργούσε ενδιάμεση προστασία μέχρι να ολοκληρωθεί η θεσμική αξιολόγηση.
Η πρόταση δεν αμφισβητεί την ανάγκη άμεσης επέμβασης όταν κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές. Επιχειρεί, όμως, να αποτρέψει την εξίσωση κάθε σοβαρής φθοράς με μη αναστρέψιμη καταδίκη του κτιρίου.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να προηγείται της κατεδάφισης μία διαφανής αλυσίδα τεχνικών αποφάσεων: καταγραφή της αξίας, αντικειμενική κατηγοριοποίηση του κινδύνου, εξέταση προσωρινών μέτρων και ανεξάρτητη τεκμηρίωση. Το Επιμελητήριο δηλώνει έτοιμο να συνεργαστεί με τους ΕΟΑ και τις αρμόδιες υπηρεσίες για την κατάρτιση κοινών κατευθυντήριων γραμμών.
Η συζήτηση αγγίζει τελικά τον τρόπο με τον οποίο οι κυπριακές πόλεις διαχειρίζονται το παρελθόν τους. Η ασφάλεια είναι αδιαπραγμάτευτη. Το ίδιο, όμως, πρέπει να είναι και η υποχρέωση να αποδεικνύεται ότι η κατεδάφιση ήταν πράγματι η μόνη διαθέσιμη λύση.
