Οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν την επιβολή «θαλάσσιου αποκλεισμού» στη Σαουδική Αραβία με άμεση ισχύ, κλιμακώνοντας επικίνδυνα την αντιπαράθεση με το Ριάντ και δημιουργώντας νέα αβεβαιότητα για τη ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ο στρατιωτικός εκπρόσωπος της οργάνωσης, Γιαχία Σαρί, δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα ότι η απόφαση αποτελεί απάντηση στην πρόσφατη επίθεση στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Σαναά. Περιέγραψε την ενέργεια ως εφαρμογή της αρχής «οφθαλμόν αντί οφθαλμού», χωρίς όμως να εξηγήσει ποια πλοία θα θεωρούνται στόχοι, ποιες θαλάσσιες ζώνες αφορά η απειλή ή με ποιον τρόπο θα επιχειρηθεί η επιβολή της.
Η απουσία επιχειρησιακών λεπτομερειών σημαίνει ότι, προς το παρόν, πρόκειται για ανακοινωθείσα απειλή και όχι για επιβεβαιωμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας. Παρ’ όλα αυτά, η προηγούμενη δράση των Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων υποχρεώνει ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστές και κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν την εξαγγελία ως σοβαρό κίνδυνο.
Η αφορμή της νέας κλιμάκωσης
Η ανακοίνωση ακολουθεί νέα ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ των Χούθι και της συμμαχίας υπό τη Σαουδική Αραβία. Την προηγούμενη εβδομάδα επλήγησαν το αεροδρόμιο της Σαναά, το οποίο βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Χούθι, και το αεροδρόμιο Άμπχα στη νότια Σαουδική Αραβία.
Η σύγκρουση απειλεί να ανατρέψει τη σχετική αποκλιμάκωση που επικρατούσε από το 2022. Παρότι δεν είχε επιτευχθεί οριστική πολιτική διευθέτηση του πολέμου στην Υεμένη, η εκεχειρία είχε περιορίσει σημαντικά τις διασυνοριακές επιθέσεις και είχε επιτρέψει στο Ριάντ να αναζητήσει έξοδο από μια μακροχρόνια και δαπανηρή στρατιωτική εμπλοκή.
Οι Χούθι κατέλαβαν τη Σαναά το 2014, οδηγώντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην εξορία. Η σαουδαραβική στρατιωτική επέμβαση άρχισε το 2015, όμως η οργάνωση διατήρησε τον έλεγχο της πρωτεύουσας και μεγάλου τμήματος της βόρειας και δυτικής Υεμένης.
Γιατί το Γιανμπού είναι κρίσιμο για τη Σαουδική Αραβία
Η νέα απειλή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τον αγωγό Ανατολής–Δύσης για να μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής χώρας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η διαδρομή αυτή επιτρέπει στο βασίλειο να εξάγει ποσότητες πετρελαίου χωρίς να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σε μια περίοδο αυξημένου κινδύνου στον Περσικό Κόλπο, το Γιανμπού λειτουργεί ως στρατηγική βαλβίδα ασφαλείας για τις σαουδαραβικές εξαγωγές. Εάν οι Χούθι επιχειρήσουν να στοχοποιήσουν δεξαμενόπλοια ή εγκαταστάσεις στη σαουδαραβική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, θα πιέσουν ακριβώς την εναλλακτική οδό που έχει το Ριάντ για να παρακάμπτει το Ορμούζ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Χούθι μπορούν εύκολα να σταματήσουν όλες τις σαουδαραβικές θαλάσσιες εξαγωγές. Η ακτογραμμή του βασιλείου είναι εκτεταμένη και προστατεύεται από σαουδαραβικές και συμμαχικές δυνάμεις. Η οργάνωση, ωστόσο, δεν χρειάζεται να επιβάλει συμβατικό αποκλεισμό με πολεμικά πλοία για να προκαλέσει οικονομική ζημιά. Αρκεί η αξιόπιστη απειλή επιθέσεων ώστε να αυξηθούν τα ασφάλιστρα, να μεταβληθούν τα δρομολόγια και να καθυστερήσουν φορτία.
Οι δυνατότητες των Χούθι στη θάλασσα
Τα προηγούμενα χρόνια οι Χούθι απέδειξαν ότι διαθέτουν βαλλιστικούς και αντιπλοϊκούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τηλεκατευθυνόμενα σκάφη. Από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα εξαπέλυσαν επιθέσεις ή απόπειρες επιθέσεων εναντίον περισσότερων από 100 εμπορικών πλοίων, υποστηρίζοντας ότι στόχευαν σκάφη με σύνδεση με το Ισραήλ και αργότερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία.
Η δράση τους ανάγκασε πολλές μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ και τη Διώρυγα του Σουέζ, επιλέγοντας τον μακρύτερο περίπλου της Αφρικής. Η αλλαγή πρόσθεσε ημέρες ταξιδιού, αύξησε την κατανάλωση καυσίμων και επιβάρυνε ναύλους και ασφάλιστρα.
Ο όρος «αποκλεισμός» δεν πρέπει να συγχέεται με πλήρη στρατιωτικό έλεγχο της Ερυθράς Θάλασσας. Οι Χούθι δεν διαθέτουν στόλο ικανό να ελέγχει συστηματικά όλα τα πλοία. Μπορούν, όμως, να δημιουργήσουν μια de facto ζώνη υψηλού κινδύνου μέσω επιλεκτικών επιθέσεων και απειλών, επηρεάζοντας δυσανάλογα τις εμπορικές αποφάσεις.
Οι πιθανές επιπτώσεις σε πετρέλαιο και ναυτιλία
Οι αγορές θα παρακολουθούν εάν η ανακοίνωση συνοδευτεί από πραγματικές στρατιωτικές ενέργειες. Μια επίθεση σε δεξαμενόπλοιο, τερματικό σταθμό ή κρίσιμη υποδομή κοντά στο Γιανμπού θα μπορούσε να ενισχύσει άμεσα το ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου στις τιμές του πετρελαίου.
Οι πρώτες επιπτώσεις ενδέχεται να φανούν στη ναυτασφάλιση. Οι ασφαλιστές μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για πλοία που προσεγγίζουν σαουδαραβικά λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, ακόμη και πριν καταγραφεί επίθεση. Οι πλοιοκτήτες θα πρέπει επίσης να αξιολογήσουν τις οδηγίες των αρχών ασφαλείας και την παρουσία ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή.
Η γεωγραφία κάνει την απειλή ευρύτερη από μια διμερή σύγκρουση. Η Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελούν βασικό διάδρομο ανάμεσα στην Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Οποιαδήποτε νέα διαταραχή μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το σαουδαραβικό πετρέλαιο, αλλά και εμπορευματοκιβώτια, προϊόντα διύλισης και εφοδιαστικές αλυσίδες που εξυπηρετούν τη Μεσόγειο.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα
Μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν το Ριάντ θα απαντήσει στρατιωτικά ή θα επιδιώξει αποκλιμάκωση μέσω διαμεσολάβησης. Η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει ότι επιθέσεις εναντίον της ασφάλειάς της θα αντιμετωπιστούν με αποφασιστικότητα, αλλά γνωρίζει ότι μια πλήρης επιστροφή στον πόλεμο της Υεμένης θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την περιοχή και να θέσει σε κίνδυνο τις ενεργειακές της υποδομές.
Το καθοριστικό στοιχείο των επόμενων ωρών είναι εάν η εξαγγελία θα παραμείνει εργαλείο πίεσης ή θα μετατραπεί σε επιχειρησιακή εκστρατεία. Μια μεμονωμένη απόπειρα επίθεσης θα ήταν αρκετή για να επαναφέρει την Ερυθρά Θάλασσα στο επίκεντρο της παγκόσμιας ενεργειακής και ναυτιλιακής κρίσης.
